สถานการณ์การแพร่ระบาดของไวรัสโคโรนา 2019 (โควิด 19) ที่เริ่มขยายวงกว้างในช่วงเดือนมีนาคม ส่งผลให้ พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี48 อาศัยอ�ำนาจตามมาตรา 9 แห่งพระราชก�ำหนดการบริหารราชการ ในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ. 2548 ประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินทั่วราชอาณาจักร มีผลตั้งแต่วันที่ 26 มีนาคม 256349 และได้ออกข้อก�ำหนดเพื่อควบคุมการแพร่ระบาดของโรค รวมถึงการห้ามมิให้มีการชุมนุม50 ท�ำกิจกรรม หรือมั่วสุมกัน ณ ที่ใด ๆ ในสถานที่แออัด จึงท�ำให้ประชาชนต้องระงับกิจกรรมและการรวมกลุ่มยื่นข้อเรียกร้องต่าง ๆ ต้องถูกระงับไว้ จนกระทั่งรัฐบาลสามารถควบคุมสถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อโควิด 19 และในช่วงเดือนกรกฎาคม ไม่พบ ผู้ติดเชื้อภายในประเทศ รัฐบาลจึงได้มีการผ่อนปรนมาตรการโดยออกประกาศข้อก�ำหนด (ฉบับที่ 13) ให้สามารถ มีกิจกรรมรวมกลุ่มหรือใช้สิทธิของประชาชนเพื่อการชุมนุมได้ภายใต้ขอบเขตการใช้สิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญ และกฎหมาย รวมถึงกฎหมายว่าด้วยการชุมนุมสาธารณะ มีผลตัง้ แต่วนั ที่ 1 สิงหาคม 2563 ทัง้ นี้ ให้ผมู้ หี น้าทีร่ บั ผิดชอบ ในการจัดกิจกรรมจัดให้ผู้เข้าร่วมกิจกรรมปฏิบัติตามมาตรการป้องกันโรคที่ทางราชการก�ำหนด นั บ แต่ ช ่ ว งกลางเดื อ นกรกฎาคมเป็ น ต้ น มาก่ อ นที่ รั ฐ บาลจะยกเลิ ก ข้ อ ห้ า มการชุ ม นุ ม ตามข้ อ ก�ำหนด ฉบั บ ที่ 13 สถานการณ์ ก ารชุ ม นุ ม ของนั ก เรี ย น นั ก ศึ ก ษา และประชาชนได้ ข ยายวงกว้ า งออกไปทั้ ง ในพื้ น ที่ กรุ ง เทพมหานครและในต่ า งจั ง หวั ด ซึ่ ง ส่ ว นใหญ่มีข ้อ เรียกร้อ งเช่น เดียวกับกลุ่ม เยาวชนปลดแอกที่จัด กิจ กรรม เมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม 2563 ณ อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย โดยมีข้อเรียกร้องต่อรัฐบาล 3 ข้อซึ่งมีสาระส�ำคัญ คือ 1) ยุบสภาผู้แทนราษฎร 2) หยุดคุกคามประชาชน และ 3) ร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ จนมีการพัฒนาเครือข่ายขึ้น เป็นคณะประชาชนปลดแอก เพื่อขยายแนวร่วมไปสู่นักกิจกรรมการเมืองตามสถานศึกษาต่าง ๆ รวมถึงประชาชนทั่วไป พร้อมเพิ่มหลักการ 2 ข้อ ได้แก่ ต้องไม่มีการท�ำรัฐประหาร และไม่มีการจัดตั้งรัฐบาลแห่งชาติ และ 1 ความฝัน คือ การมีระบอบประชาธิปไตยที่มีพระมหากษัตริย์อยู่ภายใต้รัฐธรรมนูญ 51 การชุมนุมที่มีขึ้นอย่างต่อเนื่องนับจนถึง วันที่ 1 สิงหาคม 2563 พบว���า เป็นการชุมนุมและกิจกรรมสาธารณะทีม่ เี นือ้ หาสนับสนุนข้อเรียกร้องของนักเรียนนักศึกษา อย่างน้อย 75 กิจกรรม ใน 44 จังหวัดทั่วทุกภาคของประเทศ ผู้เข้าร่วมกิจกรรมจ�ำนวนมากเป็นกลุ่มเยาวชนคนรุ่นใหม่ ในหลายพื้นที่เป็นนักเรียนในระดับมัธยมศึกษา และกิจกรรมที่จัดมีรูปแบบหลากหลายเพื่อสื่อสารแสดงออกให้สังคม และรั ฐบาลได้ รับ รู้52 กลุ ่ มนั กเรีย นได้ น�ำเสนอปัญหาความเหลื่อ มล�้ำในระบบการศึกษาและการคุกคามนักเรียน ที่แสดงออกเชิงสัญลักษณ์ในโรงเรียน และเมื่อวันที่ 5 กันยายน 2563 กลุ่มนักเรียนเลวและภาคีเครือข่ายกว่า 50 โรงเรียนได้จัดกิจกรรม “หนูรู้หนูมันเลว” โดยมีข้อเรียกร้องต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ คือ 1) หยุดคุกคาม 48 จาก ด่วน! นายกฯขออ�ำนาจครม. ใช้พ.ร.ก.ฉุกเฉิน คุมโควิด-19 แพร่เชื้อ, โดย ประชาชาติธุรกิจ ออนไลน์, 2563. สืบค้นจาก https://www.prachachat.net/politics/news-436752 49 จาก นายกรัฐมนตรีประกาศสถานการณ์ฉุกเฉิน เพื่อควบคุมสถานการณ์การระบาดของโรคติดต่ออันตรายร้ายแรง มีผล 26 มีนาคม ถึง 30 เมษายน 2563, โดย The Standard Team, 2563. สืบค้นจาก https://thestandard.co/pmannouncement-of-emergency-situations-26-march-to-30-april-2020/ 50 ข้อก�ำหนดฉบับที่ 1 ข้อ 5 ห้ามมิให้มีการชุมนุม การท�ำกิจกรรม หรือการมั่วสุมกัน ณ ที่ใด ๆ ในสถานที่แออัดหรือ กระท�ำการดังกล่าวอันเป็นการยุยงให้เกิดความไม่สงบเรียบร้อยฯ 51 จาก “ประชาชนปลดแอก” ประกาศจะไม่หยุดเคลื่อนไหวจนกว่า “อ�ำนาจมืด” จะหมดไป, โดย บีบีซี ไทย, 2563. สืบค้นจาก https://www.bbc.com/thai/thailand-53797329 52 จาก “2 อาทิตย์หลังเยาวชนเริ่มปลดแอก: เสนอหยุดคุกคาม กลับถูกคุกคามกว้างขวาง”, โดย ศูนย์ทนายความ เพื่อสิทธิมนุษยชน, 2563. สืบค้นจาก https://tlhr2014.com/?p=20110 58 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ National Human Rights Commission of Thailand