ง บทสรุปผู้บริห าร การศึ ก ษาวิ จัย เรื่ อ ง “ ความเชื่ อ มโยงระหว่า งสิ ท ธิชุ มชนกั บ ทรั พยากรธรรมชาติ แ ละสิ่ ง แวดล้อม ภายใต้รัฐธรรมนูญ แห่ งราชอาณาจั กรไทย พุทธศักราช 2560” นี้ เป็นการศึกษาวิจัยโดยมี วัต ถุป ระสงค์ เพื่ อ ศึกษาความเชื่อมโยงระหว่า งสิทธิชุ มชนกับทรั พยากรธรรมชาติและสิ่ งแวดล้อม ตามพันธกรณีระหว่างประเทศ ด้านสิทธิมนุษยชนและแนวปฏิบัติที่ดีในภูมิภาคอื่น นามาสู่การวิเคราะห์และสังเคราะห์หลักการของสิทธิ ชุ มชน ที่ เ กี่ ย วเนื่ อ งกั บ ทรั พยากรธรรมชาติ และสิ่ ง แวดล้ อ มตามที่ บั ญ ญั ติ ใ นรั ฐ ธรรมนู ญ แห่ ง ราชอาณาจั กรไทย พุทธศักราช 2560 โดยเปรียบเทียบกับรัฐธรรมนูญฉบั บที่ผ่านมา ตลอดจนเพื่อจัดทาแนวปฏิบัติ ในการรั บ ร อง สิ ท ธิ ชุ มชนที่ เ ชื่ อ มโยงกั บ ทรั พยากรธรรมชาติ แ ละสิ่ ง แ วดล้ อ มตามรั ฐ ธรรมนู ญ แห่ ง ราชอาณา จั ก ร ไทย พุทธศักราช 2560 ที่มีส่วนร่วมจากฝ่ ายต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง เพื่อประโยชน์ ในการส่ ง เสริ ม สิท ธิข องบุค คลและ ชุมชนในการจัดการ บารุงรักษา และใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และความหลากหลาย ทางชีวภาพอย่างสมดุ ล และยั่งยืนตามรัฐ ธรรมนู ญแห่งราชอาณารัก รไทย พุทธศักราช 2560 และท้ายที่ สุ ด เพื่อใช้สนับสนุนการทางานของสานักงานคณะกรรมการสิ ทธิ มนุษยชนแห่งชาติ ในการตรวจสอบเรื่อ งร้อ งเรี ย น และการเฝ้าระวังสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเด็นที่เ กี่ยวข้องกับสิทธิชุ มชน และสิ่งแวดล้อม คณะผู้วิจัยได้ดาเนิน การศึ กษาวิจั ย ผ่านการทบทวนวรรณกรรมจากเอกสารข้อ มูล ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้ อ ง ทาให้ได้องค์ความรู้ที่ เ กี่ยวกับ สิทธิ ชุ มชนในมิติ ทรั พยากรธรรมชาติแ ละสิ่ งแวดล้ อ มทั้ งในมิ ติกฎหมายระหว่ า ง ประเทศ และมิ ติ ก ฎหมายภายใน และน าไปสู่ การจั ด ท าแนวปฏิ บั ติ ในการรั บรองสิ ท ธิชุ มชนที่เ ชื่ อมโยงกับ ทรั พยากรธรรมชาติ แ ละสิ่ ง แวดล้ อ มตามรั ฐ ธรรมนู ญแห่ ง ราชอาณาจัก รไทย พุ ท ธศั ก ราช 2560 ซึ่ ง ผ่ า น กระบวนการรับฟังความคิดเห็นอย่างกว้างขวาง ทั้งจากผู้ทรงคุณวุฒิ ตลอดจนกลุ่มผู้แทนหน่วยงานภาครัฐ และ กลุ่มที่มิใช่ผู้แทนภาครัฐ ทั้งนี้ คณะผู้วิจัยสามารถสรุปผลการศึกษาเป็น 2 ส่วนได้ดังนี้ ส่วนที่ 1 องค์ความรู้ที่เกี่ยวข้องกับสิทธิชุมชนในมิ ติทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้ อม คณะผู้วิจัยได้ศึกษาเอกสารและข้อมูลต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับสิทธิชุมชนกับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมทั้งในมิติกฎหมายระหว่างประเทศ และมิติกฎหมายภายในประเทศ 1.1 หลักการและแนวคิดภายใต้ กฎหมายระหว่างประเทศ 1.1.1 ความมีอยู่และสถานะของ “สิทธิชุมชน” ในกฎหมายระหว่างประเทศ จากการศึกษาความมีอยู่และสถานะของ “สิทธิชุมชน” ในกฎหมายระหว่างประเทศ โดยพิจารณาจากตราสารระหว่า งประเทศด้า นสิ ทธิ มนุษ ยชนที่ป ระเทศไทยผูก พัน เป็นภาคี พบว่ามิได้ มี ก าร นิยามหรือรับรองคุ้ มครอง “สิทธิชุมชน” อย่างชัดแจ้ง การใช้คาว่า “ชุมชน” ในตัวบทของตราสารส่ ว น มาก เป็นการบัญญัติรับรอง “สิทธิของปัจเจกบุ ค คล” ที่จะเข้าไปมีส่ว นร่ว มใน “ชุมชน” ของตน หรือการบัญ ญั ติ รับรอง “เสรีภาพในการเข้าร่วม” มากกว่าจะหมายถึง “สิทธิของชุมชน” แยกต่างหากเป็นเอกเทศจาก “สิทธิ ของปัจเจกบุค คล” อย่างไรก็ตาม ตราสารระหว่างประเทศด��านสิท ธิ มนุ ษยชนที่ไ ม่ มีผ ลผู ก พัน บางเรื่ อ ง เช่น ปฏิญญาสหประชาชาติว่า ด้ วยสิท ธิข องชนพื้น เมื องดั้ งเดิ ม ได้รับรอง “สิทธิของชนพื้น เมื องดั้ งเดิ ม” แต่การ