34
1.14) สิ ท ธิ ที่ จ ะธ ารงรั ก ษา และพั ฒ นาร ะบบ หรื อ สถาบั น การ เ มื อง
เศรษฐกิจ และสังคมของตนเองเพื่ อให้เ กิ ดความมั่น คงในวิ ถีทางของตนในการยั งชี พและการพั ฒนา (มาตรา
20)
1.15) สิ ท ธิ ใ นการปรั บ ปรุ ง สภาพทางเศรษฐกิ จ และสั ง คมของตน โดย
ปราศจากการเลือกปฏิบัติ (มาตรา 21)
1.16) สิทธิในการแพทย์ ตามประเพณีปฏิ บัติ ของตนและการธารงรั ก ษา ไว้
ซึ่งวิถีการรักษาสุขภาพของตนเอง รวมทั้งการอนุรักษ์แร่ธาตุ สัตว์ และพันธุ์พืชที่เป็นตัวยาสาคัญ (มาตรา 24)
1.17) สิทธิที่จะธารงรั กษาและเสริ มสร้างความเข้ มแข็ ง ของความสั มพั น ธ์
ด้านจิตวิญญาณกับที่ดิน เขตแดน น้า และชายฝั่งทะเล และทรัพยากรอื่นๆ
1.18) สิ ท ธิ ใ นที่ ดิ น และดิ น แดน ทรั พยากร ซึ่ ง ชนพื้ น เมื อ งดั้ ง เดิ ม ได้
ครอบครองเป็นเจ้าของตามประเพณีหรือ เคยใช้หรื อได้รับ มาก่อน
1.19) สิทธิได้รับการชดเชยโดยเท่า เทีย มและเป็น ธรรมส าหรับ ที่ ดิน เขต
แดนและทรัพยากรที่ชนพื้นเมืองดั้ งเดิ มเป็นเจ้าของ หรือเคยครอบครอง ใช้ประโยชน์ตามประเพณีอยู่ก่ อ นแล้ ว
แต่ถูกยึด ถูกเอาไป ถูกครอบครอง ถูกใช้ หรือถูกทาให้เสียหาย โดยปราศจากการยินยอมที่ได้มีการบอกกล่ า ว
ล่วงหน้าการบอกกล่าวล่วงหน้าให้ข้อมูลอย่างเพียงพอ และมีอิสระในการตัดสินใจ (มาตรา 28)
1.20) สิทธิในการอนุรักษ์ ฟื้นฟู และปกป้องสภาพแวดล้อมและศักยภาพใน
การผลิตในที่ดินหรือเขตแดนและทรัพยากรของตน (มาตรา 29)
1.21) สิ ท ธิ ที่ จ ะธ ารง รั ก ษา ควบคุ ม คุ้ มครอง และพั ฒ นามรดกทา ง
วัฒนธรรม องค์ความรู้ ตามประเพณี และการแสดงออกทางวัฒนธรรมของชนพื้นเมืองดั้ง เดิม เช่นเดียวกับการ
แสดงออกทางวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และวัฒนธรรมของชนพื้นเมืองดั้ งเดิ ม (มาตรา 31)
1.22) สิ ท ธิ ใ นการตัด สิ นใจและพั ฒ นาล าดั บ ความสาคั ญและยุ ท ธศาสตร์
สาหรับการพัฒนาหรือการใช้ที่ดิน ดินแดน และทรัพยากรอื่นๆ ของชนพื้นเมืองดั้งเดิม
1.23) สิทธิตัดสินใจในการก าหนดอั ตลั กษณ์ หรื อสมาชิ กภาพที่ส อดคล้ อ ง
ตามจารีตและประเพณี ของชนพื้นเมื องดั้งเดิ ม รวมถึงสิท ธิในการตัดสินใจเกี่ย วกับ โครงสร้า งและการคัด เลื อ ก
สมาชิกภาพของสถาบันตามกระบวนการของชนพื้นเมื องดั้ง เดิ ม
1.24) สิ ท ธิ ใ นการส่ งเสริม พั ฒ นา และธ ารงรั ก ษาโครงสร้ างทางสถาบัน
และจารีตประเพณี จิตวิญญาณ วัฒนธรรม กระบวนการและปฏิบัติการที่มีลักษณะแตกต่าง
1.25) สิทธิในการกาหนดความรั บ ผิ ดชอบของปั จเจกบุ ค คลที่ มีต่ อ ชุ ม ชน
ของชนพื้นเมืองดั้งเดิม
1.26) สิทธิในการยอมรับ เคารพ และบังคับใช้สนธิสัญญา ข้อตกลงในเชิ ง
สร้างสรรค์
1.27) สิทธิในการเข้าถึงและตัดสินใจที่ทันเหตุการณ์โ ดยผ่านกระบวนการ
ที่ดีและยุติธรรมในการแก้ปัญหาความขัดแย้งและข้อ พิพาทกั บรัฐ และคนกลุ่มอื่น ๆ