คำำ�นำ�ำ
คณะกรรมการสิิทธิิมนุุษยชนแห่่งชาติิ (กสม.) ในฐานะองค์์กรอิิสระตามรััฐธรรมนููญ
แห่่งราชอาณาจัักรไทย พุุทธศัักราช 2560 มีีบทบาทหน้้าที่่�ตามหลัักการว่่าด้้วยสถานะ
ของสถาบัันแห่่งชาติิเพื่่�อส่่งเสริิมและคุ้้�มครองสิิทธิิมนุุษยชนหรืือหลัักการปารีีส ซึ่่�งกำำ�หนด
หน้้าที่่�ของสถาบัันสิทิ ธิิมนุษุ ยชนแห่่งชาติิในการเฝ้้าระวัังสถานการณ์์สิทิ ธิิมนุษุ ยชนเพื่่�อประเมิิน
และจััดทำ�ำ รายงานประจำำ�ปี พร้
ี อ้ มทั้้�งมีีข้อ้ เสนอแนะเพื่่�อให้้มีกี ารส่่งเสริิมและคุ้้�มครองสิิทธิิมนุษุ ยชน
ต่่อรััฐบาล รััฐสภา หรืือองค์์กรที่่�มีอำี �น
ำ าจหน้้าที่่� รวมทั้้�งการติิดตามประเมิินผลตามข้้อเสนอแนะ
ดัังกล่่าว เพื่่�อให้้มั่่�นใจว่่ามีีกลไกการปกป้้องและคุ้้�มครองสิิทธิิของประชาชน ดัังนั้้�น การจััดทำำ�
รายงานสถานการณ์์สิิทธิิมนุุษยชนของประเทศจึึงเป็็นหน้้าที่่�สำำ�คััญอย่่างยิ่่�งของ กสม. ซึ่่�งเป็็น
ไปตามหน้้าที่่�และอำำ�นาจที่่�กำำ�หนดในรััฐธรรมนููญแห่่งราชอาณาจัักรไทย พุุทธศัักราช 2560
มาตรา 247 (2) และพระราชบััญญััติิประกอบรััฐธรรมนููญว่่าด้้วยคณะกรรมการสิิทธิิมนุุษยชน
แห่่งชาติิ พ.ศ. 2560 มาตรา 26 (2) ประกอบมาตรา 33 มาตรา 40 และมาตรา 44 ที่่�บััญญััติิ
ให้้ กสม. เฝ้้าระวัังและติิดตามเหตุุการณ์์หรืือสถานการณ์์ด้้านสิิทธิิมนุุษยชนของประเทศ
อย่่างต่่อเนื่่�อง และให้้จััดทำำ�รายงานดัังกล่่าวเป็็นประจำำ�ทุุกปีีให้้แล้้วเสร็็จภายใน 90 วััน
นัั บ แต่่ วัั นสิ้้� นปีี ป ฏิิ ทิิ น เพื่่� อ เสนอต่่ อ รัั ฐ สภาและคณะรัั ฐ มนตรีี และเผยแพร่่ ต่่ อ ประชาชน
โดยต้้องคำำ�นึึงถึึงความถููกต้้อง เป็็นธรรม และผลประโยชน์์ส่่วนรวมของชาติิเป็็นสำำ�คััญ
รายงานผลการประเมิินสถานการณ์์ด้า้ นสิิทธิิมนุษุ ยชนของประเทศไทยฉบัับนี้้จั� ดทำ
ั ำ�ขึ้้น�
จากกระบวนการเฝ้้าระวัังและติิดตามเหตุุการณ์์สิิทธิิมนุุษยชนที่่�เกิิดขึ้้�นในประเทศ ระหว่่าง
เดืือนมกราคม - ธัันวาคม 2566 ซึ่่�งรวมถึึงการติิดตามผลการดำำ�เนิินการตามข้้อเสนอแนะ
ต่่อรััฐบาลของปีี 2565 โดยสำำ�นัักงานคณะกรรมการสิิทธิิมนุษุ ยชนแห่่งชาติิในฐานะหน่่วยงาน
สนัั บสนุุ น การดำำ� เนิิ น งานของ กสม. ได้้ ร วบรวมข้้ อ มููลและข้้ อ เท็็ จจริิ ง จากการรายงาน
ของแหล่่งข้้อมููลเปิิดทั่่ว� ไป ฐานข้้อมููลจากรายงานสถิิติขิ องหน่่วยงานของรััฐ รวมถึึงการปฏิิบัติั งิ าน
ตามหน้้าที่่�และอำำ�นาจของ กสม. ทั้้�งในส่่วนข้้อร้้องเรีียน ข้้อเสนอแนะ แถลงการณ์์ต่อ่ เหตุุการณ์์
สำำ�คััญ การจััดประชุุมสััมมนารัับฟัังความคิิดเห็็นจากทุุกภาคส่่วนในประเด็็นสิิทธิิต่่าง ๆ
รวมทั้้�งการจััดเวทีีสมััชชาสิิทธิิมนุุษยชนซึ่่�งจััดขึ้้�นในปีี 2566 ต่่อเนื่่�องเป็็นปีีที่่� 2 ใน 5 ประเด็็น
สำำ�คััญ ได้้แก่่ (1) สิิทธิิในกระบวนการยุุติิธรรม (2) สิิทธิิชุุมชนและสิ่่�งแวดล้้อม (3) การแก้้ไข
ปััญหากลุ่่�มสถานะบุุคคล (4) การขจััดการเลืือกปฏิิบััติิต่่อบุุคคล และ (5) การแก้้ไขปััญหา
ความรุุ น แรงในครอบครัั ว จากนั้้� นจึึ งนำำ�ข้้ อ มููลที่่� ไ ด้้ ทั้้� ง หมดมาประมวลเป็็ นส ถานการณ์์
และวิิเคราะห์์สถานการณ์์ที่่�เกิิดขึ้้�นเพื่่�อประเมิินว่่ารััฐได้้เคารพหรืือคุ้้�มครองสิิทธิิและเสรีีภาพ
ของประชาชนที่่�ได้้รัับการรัับรองในรััฐธรรมนููญ กฎหมายภายในประเทศ สนธิิสััญญาระหว่่าง
ประเทศด้้านสิิทธิิมนุุษยชนที่่�ประเทศไทยเป็็นภาคีีและมาตรฐานสิิทธิิมนุุษยชนสากลหรืือไม่่
ทั้้� ง นี้้� ภ าพรวมของการตอบรัั บต่่ อ ข้้ อ เสนอแนะของ กสม. ในปีี 2565 ทุุ ก หน่่ ว ยงาน
เห็็นสอดคล้้องที่่�จะต้้องดำำ�เนิินการเพื่่�อให้้สถานการณ์์สิิทธิิมนุุษยชน���นด้้านต่่าง ๆ ดีียิ่่�งขึ้้�น
แต่่ยัังมีีบางส่่วนที่่�ต้้องติิดตามความก้้าวหน้้า รวมถึึงปััญหาเกี่่�ยวกัับสิิทธิิมนุุษยชนที่่�เกิิดขึ้้�น
ในปีีนี้้� จากนั้้�นจึึงจััดทำำ�เป็็นรายงานโดยสรุุปที่่�สำำ�คััญ