ความสัมพันธ์ระหว่างสิทธิมนุษยชนและสิ่งแวดล้อม
เพื่อการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน
จะเห็นได้ว่าทั้งสองตราสารระหว่างประเทศระดับภูมิภาคใช้ค�ำว่า “Everyone” และ “Every Person”
ซึ่งมุ่งหมายว่าเป็นสิทธิเชิงปัจเจกบุคคลมากกว่าสิทธิเชิงกลุ่ม
กล่าวโดยสรุป ปัจจุบันยังคงมีความเห็นที่แตกต่างกันในสังคมระหว่างประเทศ ทั้งแนวคิดทางวิชาการและ
ตราสารระหว่างประเทศที่ปรากฏในระดับภูมิภาคต่าง ๆ ที่ยังไม่ลงรอยกันระหว่างสิทธิเชิงปัจเจกบุคคลหรือสิทธิเชิงกลุ่ม
อย่างไรก็ดี แนวคิดที่เห็นว่าสิทธิในสิ่งแวดล้อมเป็นสิทธิเชิงกลุ่มยังคงมีจ�ำนวนจ�ำกัดอยู่เฉพาะประเทศในแถบทวีปแอฟริกา
เท่านั้น แม้จะปรากฏว่าประเทศในแถบอเมริกาใต้จะมีความพยายามในการน�ำสิทธิในสิ่งแวดล้อมใปใช้คุ้มครองบุคคล
ประหนึ่งเป็นสิทธิมนุษยชน แต่ก็ยังคงมีความเห็นว่าสิทธิในสิ่งแวดล้อมเป็นสิทธิเชิงปัจเจกบุคคลมากกว่าสิทธิเชิงกลุ่มหรือ
สิทธิร่วมกัน (Collective Right)
๒.๒.๓ การแปรรูปสิทธิมนุษยชนมาสู่การเป็นสิทธิในรัฐธรรมนูญ: กรณีของสิทธิในสิ่งแวดล้อม
ในทางวิชาการค�ำว่า “กฎหมายรัฐธรรมนูญ” กับค�ำว่า “รัฐธรรมนูญ” มีความแตกต่างกันอยู่มาก โดย
ค�ำว่ากฎหมายรัฐธรรมนูญเป็นค�ำที่มีความหมายกว้าง รวมเอาตัวบทรัฐธรรมนูญในแต่ละยุคแต่ละสมัย กฎเกณฑ์พื้นฐาน
ของรัฐธรรมนูญ (Ground Norm) จารีตประเพณีในรัฐธรรมนูญทั้งหลาย รวมถึงกฎมณเฑียรบาลที่มีค่าบังคับเทียบเท่า
รัฐธรรมนูญอยู่ด้วย เป็นต้น ส่วนค�ำว่ารัฐธรรมนูญหมายความถึงตัวบทรัฐธรรมนูญที่ใช้บังคับ ณ ขณะนั้น ๆ แต่เพียง
อย่างเดียว71
สิทธิมนุษยชนนั้นเป็นสิทธิที่มีศักดิ์ทางกฎหมายเสมอรัฐธรรมนูญของแต่ละประเทศ มีความเป็นสากล
ใช้บังคับได้ทั่ว��ป แม้ตัวบทรัฐธรรมนูญในสมัยหนึ่ง ๆ ไม่ได้บัญญัติรับรองสิทธิมนุษยชนสิทธิใดสิทธิหนึ่งหรือหลายสิทธิ
ไว้ในรัฐธรรมนูญ แต่ไม่ได้หมายความว่ารัฐนั้น ๆ จะไม่ต้องคุ้มครองสิทธิมนุษยชน เพราะสิทธิมนุษยชนมักจะปรากฏอยู่ใน
กฎเกณฑ์พื้นฐานของรัฐธรรมนูญ หรือจารีตประเพณีในรัฐธรรมนูญอันเป็นกฎหมายรัฐธรรมนูญรูปแบบหนึ่งที่รัฐต่าง ๆ จะ
ต้องค�ำนึงถึงเช่นเดียวกัน เนื่องจากความเป็นสากลของสิทธิมนุษยชนนั่นเอง รัฐทุกรัฐจึงต้องมีหน้าที่ตามกฎหมายระหว่าง
ประเทศที่จะต้องให้ความคุ้มครอง เคารพ และเติมเต็มสิทธิมนุษยชนในอาณาเขตของประเทศตน ดังนั้น สิทธิมนุษยชนจึง
อาจปรากฏหรือไม่ปรากฏอยู่ในตัวบทรัฐธรรมนูญของประเทศใด ๆ ก็ได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าประเทศนั้นจะไม่มีหน้าที่
ในการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน
ขณะที่สิทธิในรัฐธรรมนูญ (Constitutional Rights) นั้น มีความหมายอย่างกว้าง คลุมถึงสิทธิที่เป็นสิทธิ
มนุษยชนและสิทธิที่มิใช่สิทธิมนุษยชนอยู่ด้วย เช่น สิทธิขั้นพื้นฐาน (Fundamental Rights) และสิทธิตามกฎหมาย (Legal
Rights) เป็นต้น โดยเฉพาะสิทธิที่บัญญัติอยู่ในตัวบทรัฐธรรมนูญแต่มิได้รับการยอมรับอย่างเป็นสากลว่าเป็นสิทธิมนุษยชน
เช่น เอกสิทธิและความคุ้มกันของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในการไม่ถูกด�ำเนินคดีอาญาในระหว่างสมัยประชุมสภา สิทธิ
เช่นว่านีเ้ ป็นสิทธิเฉพาะตัวของบุคคลทีบ่ างรัฐอาจบัญญัตอิ ยูใ่ นรัฐธรรมนูญจึงเป็นสิทธิตามรัฐธรรมนูญแต่มใิ ช่สทิ ธิมนุษยชน
หรือสิทธิในการได้รับการศึกษาขั้นพื้นฐานจนถึงระดับปริญญาตรีโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย สิทธินี้อาจถือว่าเป็นสิทธิขั้นพื้นฐาน
(Fundamental Right) ตามรัฐธรรมนูญได้ แต่อาจไม่ใช่สิทธิมนุษยชน เนื่องจากสิทธิมนุษยชนค�ำนึงถึงเพียงว่ารัฐจะต้อง
คุ้มครองสิทธิใ���การได้รับการศึกษาที่จ�ำเป็นของมนุษย์แต่มิได้ระบุว่าโดยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย การที่ไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย
71
จาก กฎหมายรัฐธรรมนูญ (หน้า ๔) โดยวิษณุ เครืองาม ๒๕๓๐, กรุงเทพฯ: นิติบรรณาการ, พิมพ์ครั้งที่ ๓
69