ความสัมพันธ์ระหว่างสิทธิมนุษยชนและสิ่งแวดล้อม
เพื่อการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน
จึงท�ำให้เห็นเจตนารมณ์ของตราสารระหว่างประเทศว่ามุ่งหมายความถึง “สิทธิของกลุ่มคน” มากกว่าสิทธิของบุคคล
เพียงคนเดียว ส่งผลท�ำให้นักกฎหมายและนักสิทธิมนุษยชนเริ่มมีการยอมรับกันมากขึ้นว่า การคุ้มครองสิทธิมนุษยชน
ไม่เพียงจะต้องคุ้มครองสิทธิเชิงปัจเจกบุคคลเท่านั้น แต่ยังคงต้องคุ้มครองสิทธิร่วมกันของปัจเจกบุคคลด้วย ดังนั้น
พัฒนาการของการคุ้มครองสิทธิของประชาชนในการก�ำหนดเจตจ�ำนงของตนเอง (Right of Self-Determination) ก็ได้มี
การพัฒนาไปสู่การคุ้มครองสิทธิของชนเผ่าพื้นเมือง (Right of Indigenous Peoples) ซึ่งเป็นสิทธิเชิงกลุ่มต่อไป
สิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ดี (Right to Healthy Environment) นั้น นอกจากการโต้แย้งกันว่าสิทธิดังกล่าวนี้
เป็นสิทธิมนุษยชนโดยเอกเทศหรือไม่แล้ว ปัญหาที่มีการโต้แย้งกันอีกก็คือ สิทธิในสิ่งแวดล้อมเป็นเชิงปัจเจกบุคคลหรือ
สิทธิรว่ มกันของกลุม่ (Collective Rights) เนือ่ งจากผลกระทบของสิง่ แวดล้อมนัน้ มีลกั ษณะทีก่ ระทบในวงกว้างมิได้กอ่ ให้เกิด
ความเดือดร้อนแค่มนุษย์เพียงคนเดียวเสมอไป การที่บุคคลหนึ่งบุคคลใดจะถูกละเมิดสิทธิอาจถูกละเมิดสิทธิเพียงคนเดียว
หรือกลุม่ บุคคลอาจถูกละเมิดสิทธิกเ็ ป็นไปได้ทงั้ สองกรณี ลักษณะของสิทธิในสิง่ แวดล้อมจึงไม่ได้มลี กั ษณะของสิทธิเชิงปัจเจก
บุคคลแต่เพียงอย่างเดียว70 แต่ปะปนไปด้วยสิทธิร่วมกันของมนุษยชาติด้วย จึงท�ำให้ความเห็นของนักวิชาการมีความเห็น
ที่แตกต่างกันไปตามแต่แนวความคิด
หากพิจารณาจากตราสารระหว่างประเทศทัง้ หลายทีก่ ำ� หนดให้ความคุม้ ครอง “สิทธิในการมีชวี ติ อยูใ่ น
สิ่งแวดล้อมที่ดี (Right to Live in a Healthy Environment)” หรือ “สิทธิในสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมแก่การพัฒนา
(Right to a General Satisfactory Environment Favourable to Their Development)” จะสามารถแบ่งแยก
แนวคิดเกี่ยวกับสิทธิในสิ่งแวดล้อมได้ออกเป็น ๒ ประเภท ได้แก่
ก. สิทธิในสิ่งแวดล้อมในฐานะสิทธิร่วมกันของประชาชน ( As Collective Right)
แนวคิดส�ำหรับสิทธิในสิ่งแวดล้อมของฝ่ายแรกเห็นว่า สิทธิในสิ่งแวดล้อมมีความสัมพันธ์กับสิทธิ
ในการพัฒนา (Right to Development) เพราะสิทธิในการได้รับการพัฒนาเป็นความจ�ำเป็นของกลุ่มคนที่ด้อยพัฒนา
และต้องมีชีวิตและความเป็นอยู่ที่ดีทัดเทียม หรือเทียบเท่ากับมนุษย์ในกลุ่มอื่น ๆ ที่ได้รับการพัฒนาในระดับที่ได้
มาตรฐานระหว่างประเทศอย่างเท่าเทียมกัน ดังนั้น สิทธิในการพัฒนาจะมีลักษณะของสิทธิเชิงกลุ่มที่เห็นได้ชัดเจน
เมือ่ น�ำเอาสิทธิในสิง่ แวดล้อมเข้ามาพิจารณาร่วมกันกับสิทธิในการพัฒนาจึงท�ำให้อทิ ธิพลของสิทธิรว่ มกัน (Collective
Rights) ของสิทธิในการพัฒนาเข้ามามีบทบาทต่อสิทธิในสิ่งแวดล้อมเป็นอย่างมาก สิทธิในสิ่งแวดล้อมตามแนวคิดนี้
จึงถือว่าเป็���สิทธิของ “กลุ่มประชาชน” ที่ควรได้อยู่ในสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมเพื่อการพัฒนา โดยแนวคิดนี้เห็นได้
ชัดเจนในภูมิภาคแอฟริกาโดยกฎบัตรแห่งแอฟริกันว่าด้วยสิทธิมนุษยชนและสิทธิของประชาชน ดังนี้
Article 24 แห่ง African Charter on Human and Peoples Rights บัญญัติว่า “All peoples
shall have the right to a general satisfactory environment favourable to their development.”
จะเห็นว่ากฎบัตรแห่งแอฟริกนั ว่าด้วยสิทธิมนุษยชนและสิทธิของประชาชน มีแนวคิดในการยอมรับ
สิทธิเชิงกลุ่มมานาน ประการแรกจะเห็นได้จากชื่อของกฎบัตรใช้ค�ำว่า “สิทธิมนุษยชน (Human Rights) และสิทธิ
ของประชาชน (Peoples Rights)” ซึ่งการใช้ถ้อยค�ำทั้งสองค�ำมีความหมายอยู่ในตัวว่ากฎบัตรนี้ประสงค์คุ้มครอง
70
From “Definition of an Environmental Rights in a Human Rights Context” by Philippe Cullet 1995
Netherlands Quarterly of Human Rights 13, pp. 28
67