พันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนของประชาคมอาเซียน
Human Rights Obligations of the ASEAN Community
ตามรูปภาพที่ ๒ โครงสร้างหรือผังองค์กรของอาเซียนก�ำหนดตามประชาคมหลักทัง้ สามของอาเซียนกล่าวคือ
ได้จัดตั้งส�ำนักงาน (Department ซึ่งถ้าเทียบกับชื่อเรียกหน่วยงานในประเทศไทยจะเรียกเป็น “กรม”) เพื่อรับผิดชอบ
การประสานงานของประชาคมการเมืองและความมัน่ คง ประชาคมเศรษฐกิจ และประชาคมสังคมและวัฒนธรรม พร้อมทัง้
มีส�ำนักงานแยกต่างหากเพื่อท�ำหน้าที่ในการอ�ำนวยการภายในส�ำนักเลขาธิการ (Community and Corporate Affairs
Department) โดยแต่ละ “ฝ่าย” จะมีผู้บริหารต�ำแหน่งรองเลขาธิการอาเซียน (Deputy Secretary-General) เป็น
ผู้ก�ำกับดูแล29 การก�ำหนดโครงสร้างองค์กรและการจัดอัตราก�ำลังถือเป็นหนึ่งในประเด็นที่มีผลโดยตรงต่อประสิทธิภาพ
การท�ำงานของกลไกสิทธิมนุษยชนอาเซียนซึ่งจะได้วิเคราะห์ในรายละเอียดต่อไปในบทที่ ๖ ในที่นี้สมควรกล่าวว่า นับแต่
มีการจัดตั้ง AICHR ขึ้นในปี พ.ศ. ๒๕๕๒ จนถึงปี พ.ศ. ๒๕๕๘ ซึ่งเป็นช่วงที่มีการจัดท�ำวิสัยทัศน์อาเซียน ๒๐๒๕
ฝ่ายเลขานุการของ AICHR สังกัดฝ่ายอ�ำนวยการ (ทั้งที่ AICHR มีหน้าที่ตามเอกสารก�ำหนดขอบเขตอ�ำนาจหน้าที่ (TOR)
ให้รายงานต่อที่ประชุมรัฐมนตรีว่าการต่างประเทศอาเซียน (AMM) ซึ่งเป็นองค์กรที่รับผิดชอบประชาคมความมั่นคง
และการเมือง และเมื่อมีการก�ำหนดวิสัยทัศน์อาเซียน ๒๐๒๕ ได้มีการปรับสังกัดของฝ่ายเลขานุการ AICHR มาขึ้นกับ
ฝ่ายการเมืองและความมั่นคง โดยมีแผนก “สิทธิมนุษยชน” ขึ้นเป็นการเฉพาะ อย่างไรก็ตาม การปรับโครงสร้างดังกล่าว
ยังไม่สามารถแก้ปัญหาความซ�้ำซ้อ���ของงานด้านสิทธิมนุษยชนที่ยังคงมีหน่วยงานในส�ำนักเลขาธิการอาเซียนที่รับผิดชอบ
งานด้านสิทธิมนุษยชนโดยตรงถึงสองหน่วยงานในเวลาเดียวกัน โดยนอกเหนือจากฝ่ายเลขานุการของ AICHR แล้ว ยังมี
ฝ่ายเลขานุการของคณะกรรมาธิการด้านสิทธิเด็กและสตรี (ACWC) สังกัดฝ่ายสังคมและวัฒนธรรม โดยไม่มกี ารเปลีย่ นแปลง
แม้จะมีวิสัยทัศน์อาเซียน ๒๐๒๕ แล้วก็ตาม
๓.๓ องค์กรหลักของประชาคมอาเซียน
กฎบัตรอาเซียนได้รบั รองสถานะขององค์กรทีท่ ำ� หน้าทีต่ ดั สินใจด้านนโยบายสูงสุดของอาเซียน และได้จดั ตัง้
องค์กรที่ท�ำหน้าที่ในการประสานงานด้านนโยบายต่าง ๆ ของอาเซียนเพิ่มขึ้นหลายองค์กร
โดยองค์กรหลักมีดังต่อไปนี้
29
รองเลขาธิการอาเซียนทั้ง ๔ คนจะต้องเป็นผู้มีสัญชาติของประเทศสมาชิก โดยจะมีสัญชาติเดียวกับเลขาธิการไมได้ และจะมา
จากประเทศเดียวกันไมได้ สืบค้นจาก http://www.asean.org/asean/asean-secretariat/deputy-secretaries-general-of-asean/
ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
43