พันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนของประชาคมอาเซียน Human Rights Obligations of the ASEAN Community ๗.๑.๒ การแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับประเทศสมาชิกอื่นในด้านสิทธิมนุษยชน ภาคส่ว��ต่าง ๆ ของประเทศไทย โดยเฉพาะองค์กรภาครัฐที่มีภารกิจในการส่งเสริมและคุ้มครอง สิทธิมนุษยชน เช่น คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ กระทรวงยุติธรรม กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคง ของมนุษย์ กระทรวงแรงงานและกระทรวงการต่างประเทศ ควรแสดงบทบาทเชิงรุกในการสนับสนุนประเทศสมาชิกอื่น เพื่อสร้างเครือข่ายการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ในด้านสิทธิมนุษยชนในประเด็นต่าง ๆ ที่ประเทศไทยมีประสบการณ์ ด�ำเนินการอย่างยาวนาน เช่น กระบวนการการจัดตั้งคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนระดับชาติตามหลักการปารีส (Paris Principles) หรือกระบวนการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนต่อกลุ่มที่มีความอ่อนไหวหรือกลุ่มเสี่ยง เช่น เด็ก สตรี คนพิการ เป็นต้น และการแลกเปลี่ยนประสบการณ์เช่นนี้ไม่จ�ำกัดเฉพาะองค์กรภาครัฐเท่านั้น ยังรวมไปถึงองค์กรภาค เอกชนหรือภาคประชาสังคมที่สามารถสร้างเครือข่ายกับภาคประชาสังคมในประเทศสมาชิกอื่นเพื่อเพิ่มความตระหนักรู้ หรือประสบการณ์ในการเฝ้าระวังการละเมิดสิทธิมนุษยชน ๗.๑.๓ การให้ความช่วยเหลือประเทศสมาชิกในด้านสิทธิมนุษยชน เป็นการให้ความช่วยเหลือโดยตรงตามค�ำร้องขอของประเทศสมาชิกอืน่ เช่น การให้ความช่วยเหลือ ทางเทคนิคกับประเทศสมาชิกอื่น ซึ่งในด้านสิทธิมนุษยชนมีประเด็นอย่างหลากหลายที่ประเทศไทยสามารถด�ำเนินการ ให้ความช่วยเหลือประเทศสมาชิกในทางเทคนิค (Technical Assistance) ได้ เช่น การแนะน�ำกระบวนการจัดตั้งสถาบัน ด้านสิทธิมนุษยชนระดับประเทศตามหลักการปารีส การฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ของรัฐเกี่ยวกับประเด็นการสืบสวนสอบสวน กรณีการละเมิดสิทธิมนุษยชนต่าง ๆ โดยเฉพาะประเด็นที่มีมิติด้านภูมิภาค เช่น การค้ามนุษย์และการคุ้มครองสิ่งแวดล้อม เป็นต้น ๗.๑.๔ การปรับโคร��สร้างและสมรรถภาพองค์กรเพื่อรองรับภารกิจด้านประชาคมอาเซียน กล่าวเฉพาะกรณีของส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) มีความจ�ำเป็นต้อง พิจารณาการปรับโครงสร้างองค์กรเพื่อรองรับภารกิจด้านประชาคมอาเซียนที่มีข้อเท็จจริงในด้านการละเมิดสิทธิมนุษยชน ในระดับภูมิภาคหรืออย่างน้อยเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนข้ามพรมแดน (Transboundary) ซึ่งท�ำให้ต้องมีการประสาน ความร่วมมือกับประเทศที่เกี่ยวข้อง และเสริมสร้างศักยภาพของบุคลากรของส�ำนักงาน กสม. ให้สามารถตรวจสอบข้อเท็จ จริงที่เกี่ยวข้องได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยประเด็นที่สามารถด�ำเนินการได้ในทันที ได้แก่ ๑. การจัดตั้งหน่วยงานซึ่งมีภารกิจเฉพาะด้านอาเซียน (ASEAN Specific Unit) นอกเหนือจากข้าราชการและพนักงานประจ�ำของส�ำนักงาน กสม. ซึง่ ท�ำหน้าทีเ่ ป็นบุคลากรหลัก ในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนและการกระท�ำที่ไม่สอดคล้องกับพันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ ของเจ้าหน้าที่ของรัฐแล้ว ส�ำนักงาน กสม. ยังจัดตั้งคณะอนุกรรมการขึ้นหลายคณะตามประเด็นสิทธิมนุษยชนต่าง ๆ เช่น สิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง สิทธิสตรี และสิทธิเด็ก เป็นต้น โดยอนุกรรมการแต่ละคณะจะมีผู้ทรงคุณวุฒิและ ที่ปรึกษาท�ำหน้าที่ให้ความเห็นและค�ำแนะน�ำในประเด็นที่เกี่ยวข้อง ทั้งนี้ ในวาระของ กสม. ชุดที่ ๒ (ด�ำรงต�ำแหน่งถึงปี พ.ศ. ๒๕๕๘) ปรากฏข้อร้องเรียนทีม่ ลี กั ษณะข้ามพรมแดนในอาเซียนขึน้ หลายกรณี ไม่วา่ จะทีเ่ กิดจากผูถ้ กู กล่าวหาว่าละเมิด สิทธิมนุษยชนเป็นนิติบุคคลที่มีสัญชาติไทย (เช่น กรณีการก่อสร้างท่าเรือน�้ำลึกทวาย หรือการก่อสร้างเขื่อนไซยะบุรี) หรือ ทีเ่ กิดเหตุในต่างประเทศแต่มผี ลกระทบต่อประเทศไทย (เช่น กรณีหมอกควันจากการเผาป่าในเกาะสุมาตรา) แต่กรณีเหล่านี้ ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ 95