sa pagpatumansa bisan unsang pagdili sa pagtukod ug pagpuyosapiniling mga dapit. Mga Sumbanansa Kalibutanon nga mga Katungod sa Tawo 29. Ang pinugsanay nga pagpapahawa maoy mga kamatuoran nga wala mohaum sa mga katungdanan sa Estado ubos sa kalibutanong balaod nga kapanalipdanang katungodalang sa tukma ugligdong nga pinuy-anan. 30. Ang Kagamhanan adunay katungdanan sa pagpahiluna ug mga basihanan ug maghatag ug mga pamaagi nga magtugot sa mga tawo nga napapha sa naandan nilang nahimutangan nga makabalik sumala sa ilang kagustohan — nga luwas uban ang kaligdong — ngadto sa ilang mga pinuy-anan o sa mga dapit nga maoyilang naandang puloy-anan o sa boluntaryong pagbalhin ngadto sa laing dapit dinhi sa Pilipinas.** Ang “mga dapit nga dili patukoran”, nga nagdili sa mga tawo sa boluntaryongpagbalik sa naandannilang mga dapit puloy-anan ug nagmandokanila sa pagbalhin sa ilang kagustohan ngadto sa ubang mga dapit, mahimong maglapas niining maong katungdanan. Sls Ang pagpatumansausa ka “dapit nga dili patukoran ug dili papuy-an” mahimong mosangpotsa makaayoapanpinugos nga pagpapahawadiin ang pagpig-ot o ang uban nga pagbalhin magbutang sa mga tawo nga wala nay kapilian kondili ang pagbiya nalang sa ilang mga yuta ug kanhi mgapinuy-anan. Niini nga kahimtang, ang mga sukaranan ug sumbanan sa kalibutanong mga katungod sa tawo labut sa pinugos nga pagpapahawaugsa dili makiangayon nga pagkapapha kinahanglan nga maoy gamitong basihanan.*° Tungod niini, ang Komisyon nag-isip nga ang pagpatuman sa “mgadapit nga dili patukoran ug dili papuy-an” nagkinahanglan sa pagpahiluna ug kabalhinan sa mga tawo nga na-apektuhan subay sa kalibutanong mga sumbana ug sa balaodsa Pilipinas. Mga tawhanong pag-abag ug mga proyektong pagpahiuli gikan sa katalagman,labi na niadtong naglambigit sa “mgadapit dili patukoran’, kinahanglang dili maoy himuong hinungdan nga mapahigayon ang pinugsanay ng@ pagpapahawa. os Isip usa ka kalagdaan, ang mga Kagamhanan kinahanglan nga unang motagad sa pagpang-uli sa kabtangan nga maoypiniling sulbad alang sa mga tawo ng? nangapapha sa naandan nilang nahimutangan tungod sa mga kinaiyanhon$ katalagman.*’ Subay niini, ang Komisyon nag-awhag sa mga kagamhananglokal ug nasudnong mga ahensya sa pagsagop ug kalagdaansa pag-uli ug sa pagtugot sa mg4 pamilyang napapahawa sa naandan nilang nahimutangan nga makabalik ngadto sd mgadapit nga kanhiilang gipuy-an, nga kon mahimo,sa dili pa ipatuman ang «<mgé ———_—_—_—_——————————— 44 Parapo18, Committee on Economic, Social and Cultural Rights, General Comment No.4 on the Rights » Adequate Housing. 45 Principle 28.1, UN Guiding Principles on Internal Displacement. 46 Mga parapo 44 ngadto sa 46, Report of the Special Rapporteur sa tukma nga pangbalayisip tipik nga bahin « katungod sa maayong kahimtang sa pagpuyo,ika kan-uman ug unom nga sesyonsa Kinatibuk-ang Panagti9 sa Tinipong Kanasuran, A/66/270. Agusto 5, 2011. 47 Principle 2.2, United Nations Principles on Housing and Property Restitution for Refugees and Displaced perso" (Pinheiro Principles).