pinuy-anan nangaguba o nahanaw, wala makadawat sa tukmang kasayuran 0 wala konsultaha bahin sa mga detalye sa kapilian nilang kabalhinan nga gitanyag ngadtg kanila, Ang mga lokal nga kagamhanan ug mga ahensya sa nasudnong kagamhanan nga nahilambigit sa mga kalihokan sa pagpahiuli ug sa pagbalhin sa mgabiktimasq ilang kapuy-an gipahibawo sa mosunod nga mga sumbanan sa kalibutanon nga mga katungod sa tawo ug gipahinumdumansa ilang mga katungdanang legal ubossa balaod saPilipinas nga mokonsulta ug makigsabot sa na-apektuhang mga katilingban. Mga Sumbanansa Kalibutanong mga Katungod sa Tawo 20. Ang matinud-anong konsultasyon o pakigsabot tali sa kagamhanan ug sa mga naapektuhang katilingban maoy kinauyokan nga bahin sa daghang mga sumbanan sa tawhanong mgakatungod. Alang sa mga katilingban nga napugos sa pagbalhin ug kapuy-an, ang Kagamhanan adunay katungdanan sa pagpakigsabot sa mga katilingban sa tanang bahinsailang pagbalhin.*° 21. Alang sa mga tawo nga mapapahawasa ilang pinuy-anan, ang bisan unsang mga programa sa pangbalay, yuta ug pagpahiuli kinahanglan usab nga himuon nga subay sa ilang kagustohan uban ang hingpit nga pakiglambigit sa mga tawo, mga grupo ug mga katilingbang na-apektuhan.*’ Ang konsultasyon o pagpakigsabot kinahanglan nga matinud-anon ug nga alang gayud sa pagtagad sa mga panginahanglan sa mga kabus ug na-apektuhang mgagrupo. Balaodsa Pilipinas Bahin sa Pamaagi sa Konsultasyon 22; Ang Batakang Balaod sa Pilipinas nagpasalig nga walay pagbalhin nga himuon nga walay konsultasyon niadtong mga na-apektuhan ug sa mga dapit diin sila ipamalhin.** Zo, Ang na-apektuhang mga molopyo adunay katungod ubos sa Batakang Balaod ngé makahuloganon ug matinud-anong konsultahon sa tanang mga butang labotsailans pagbalhin ug pinuy-anan,lakip na sa gisugyot nga mga dapit nga kabalhinan alang sa ilang kasamtangan o kaha hingpit na nilang kapasilongan, ang mga pamaag! sa pagpili sa mga dapit kabalhinan, ang paagi ug panahon sa mga pagbalhin ng¢ himuon,ug sa tanang mgabotang bahinsailang pagbalik, pagbalhin ug sa mapilia" nilang pasilonganan. Subay niining maong katungod, ang Kagamhanan ug ang tanan pang mga adunay kalabutan giawhag sa pagsabwag sa gikinahanglang ™° kasayuran ug makiglambigit sa na-apektuhang mga katilingban. 24. 36 37 Ang Urban Development and Housing Act nag-ila usab sa konsultasyon uban % mmer Parapo 15, Komitiba Bahin sa Ekonomikanhon, Katilingbanon ug Kulturanhong mga Katungod, General Co 7 sa Katungod Alang sa Paigo ug Tukma nga Pangbalay (Pinugos nga Pagpapahawa). ga mg? Principle 14, Mga Sumbanan sa Tinipong Kanasuran Bahin sa Pagpahiuli sa Pangbalay ug Kabtangan Walay Kapuy-an ug sa mga Tawo nga Napapha sa Naandan Nilang Nahimutangan (Pinheiro Principles). 38 Artikulo XIII, Seksyon 10, 1987 Batakang Balaod sa Republika saPilipinas.