Komisyonado alang sa Tawhanong mga Katungod (OHCHR)sa nahimo n a Ug sa nagpadayon pang mga paningkamotsa pagtagad sa kahimtang sa mga pamil ya ug mga tawong nawad-an ug pinuy-anan tungod sa Bagyong Yolanda. Ang pakigtambayayong uban sa UNCHR pinaagi sa proyekto sa CHR-IDp ug uban usab sa OHCHR sa pagsusi ug pagpaniid sa kahimtang sa tawhanong mga katungod sa mga katawhan nga na-apektuhan naghatag ug katakus sa Komisyon samtang nagpadayon sa mga gimbuhatonsubaysa basihanan sa nasud sa panahon kanus-a humnon ang mga paningkamot sa pagpabangon ug pagtukod ug balik sq mga pinuy-anan. Amonggiila ang dili malilong nga tampo sa OHCHR ug sa UN Special Rapporteur on Adequate Housing sa paghimo ning maong pahibalo. Matag usa adunay katungod sa tukmaug desente nga pangbalay, bisan pa sa panahon sa kinaiyanhong mga katalagman. Ang Estado adunay katungdanansa pagtahod, pagpanalipod ug pagtuman sa mga katungod sa pangbalay, yuta ug kabtangansa mga katawhan nga na-apektuhan sa Bagyong Yolanda subay sa kalibutanong mga kaakohan bahin sa tawhanong mga katungod, sa 1987 nga Batakang Balaod sa Pilipinas ug sa lokal nga mga balaod.”° Ang nasudnong mga kagahuman adunay nag-unang katungdanansa pagpanalipod sa mga katungodsa tawo bahin sa pangbalay, yuta ug kabtangan pinasikad sa pagtagad sa mga katalagman.”! Ang mga lokal nga kagamhanan pinaagi sa mga buhatan og mga komitiba sa lokal nga nagdumala sa pagpakunhodsa kakuyaw sa katalagman nanag-ambit sa katungdanan sa pagseguro nga adunay maayong mekanismo alangsa pasilonganansa walapa,atol ug sa paglabayna sa kinaiyanhong mga katalagman.” Ang ubang may kalambigitan nga mga nasudnong ahensya*’ ug ang pribadong sektor™* nahilambigit usab sa mga kalihokan sa pagtubag ubossa nagkadaiyang mga mekanismo nga gihatag sa balaod ug sa Konstitusyon. II. MGA BUTANG NGA MAY KALABUTAN SA TAWHANONG MGA KATUNGOD Ang nag-unang mga isyo sa tawhanong mga katungod ngagiila sa Komisyon $a pagtubag sa Bagyong Yolanda mao kining mosunod: (a) Walay pagpinig ug patas nga pag-abag sa pagtagad sa tanang mga katungod sa pangbalay, yuta ug kabtangan, labi na sa panahon sa proseso sa pagpili sa mga makadawat sa dinalian nga kapasilongan ug kabalhinan, aron maseguro nga kapanalipdan ang mga katawhan nga maoy sagad ma-apektuhan; 20 Pahibalo sa CHR Bahin sa Paigong Gidaghanon sa Pangbalay ug ang Tawhanong Pagtagad sa mga Walay 2) Kapuy-an, 2011. Tan-awa sa Principle 3, Parapo 1 sa UN Guiding Principles on Internal Displacement. Seksyon 5, Akta Republika Numero 10121, Philippine Disaster Risk Reduction and ManagementAct of 2010. Tan-awa usab sa Seksyon 5 sa Akta Republika Numero 9729, Climate Change Act of 2009. 22 Tan-awa pananglintan ang Seksyon 15 ug 12(c) (16), Akta Republika Numero 10121, Philippine Disaster Risk Reduction and ManagementAct of 2010. 23 Tan-awa, ang kinatibuk-an, Id. 24 Anikulo XIll, Seksyon 9, 1987 nga Batakang Balaod sa Republika sa Pilipinas.