๙ ค�ำพ่อสอน เพียงพอ รัก สามัคคี หน้าที่ เสรีภาพ ความดี ความมั่นคง และความยั่งยืน หนึ่ง ความพอเพียง สอง ความรัก สามัคคี สาม ความรักประเทศชาติ สี่ การให้ ห้า เสรีภาพ หก การท�ำความดี เจ็ด หน้าที่และ ความรับผิดชอบ แปด การท�ำความคิด ให้ถูก และแน่วแน่ เก้า ความสุข ความเจริญ การใช้จ่ายอย่างประหยัดจะเป็นหลักประกันความสมบูรณ์พูนสุขของผู้ประหยัดเอง และครอบครัว ช่วยป้องกันความขาดแคลนในวันข้างหน้า การประหยัดดังกล่าวนี้ จะมีผลดีไม่เฉพาะแก่ผู้ที่ประหยัด เท่านั้น ยังเป็นประโยชน์แก่ประเทศชาติด้วย ความสามัคคีปรองดอง เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันกับความรักใคร่เผื่อแผ่ช่วยเหลือกันฉันญาติพี่น้อง สองประการนี้ คือ คุณลักษณะส�ำคัญของไทยที่ช่วยให้ชาติบ้านเมืองอยู่รอดเป็นอิสระ และเจริญมั่นคง มาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ถ้าทุกคนสนใจในความรักประเทศชาติ รักษาความดีเอาไว้ ไม่ต้องไปตามอย่างในสิ่งที่เราเห็นกันว่า ไม่น่าที่จะเจริญ ไม่น่าจะพัฒนา เราต้องรักษาแนวทางความคิดตามที่เรามีอยู่ แม้จะเป็นสิ่งที่ตกทอด มาแต่โบราณกาล จากปู่ย่าตายายของเรา แต่เป็นระเบียบการ หรือเป็นวิธีการที่ดี จะไม่ล้าสมัย คุณธรรมข้อหนึ่งที่ยังมีอยู่อย่างบริบูรณ์ในจิตใจของคนไทยก็คือ การให้ ไม่ว่าจะให้สิ่งใดแก่ผู้ใด โดยสถานใดก็ตามเป็นสิ่งที่พึงประสงค์อย่างยิ่ง เพราะเป็นเครื่องประสานไมตรีอย่างส�ำคัญระหว่าง บุคคลกับบุคคล และให้สังคมมีความมั่นคงเป็นปึกแผ่นด้วยสามัคคีธรรม การมีเสรีภาพนัน้ เป็นของทีด่ อี ย่างยิง่ แต่เมือ่ จะใช้จำ� เป็นต้องใช้ดว้ ยความระมัดระวังตามความรับผิดชอบ มิให้ล่วงละเมิดเสรีภาพของผู้อื่นที่เขามีอยู่เท่าเทียมกัน ทั้งมิให้กระทบกระเทือนถึงสวัสดิภาพและ ความเป็นปกติสุขของส่วนรวมด้วย การท�ำความดีนั้น โดยมากเป็นการเดินทวนกระแส ความพอใจ และความต้องการของมนุษย์ จึงท�ำได้ยากและเห็นผลช้า แต่ก็จ�ำเป็นต้องท�ำ เพราะหาไม่ ความชั่วซึ่งท�ำได้ง่ายจะเข้ามาแทนที่ แล้วจะพอกพูนขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยไม่ทันรู้สึกตัว ชาติ บ้านเมือง คือ ชีวิต เลือดเนื้อ และสมบัติของเราทุกคน และการด�ำรงรักษาชาติประเทศนั้น มิใช่หน้าที่ของบุคคลผู้ใดหมู่ใดโดยเฉพาะ หากแต่เป็นหน้าที่ของทุก ๆ ฝ่าย ทุก ๆ คน ที่จะต้องร่วมมือ กระท�ำพร้อมกันไป โดยสอดคล้องเกื้อกูลกัน บ้านเมืองของเราก�ำลังต้องการการปรับปรุงและการพัฒนาที่มีประสิทธิภาพ ทางที่เราจะช่วยกันได้ก็คือ การที่ท�ำความคิดให้ถูกและแน่วแน่ ในอันที่จะยึดถือประโยชน์ของบ้านเมืองเป็นที่หมาย ต้องเพลาการ คิดถึงประโยชน์เฉพาะตัวและความขัดแย้งกันในสิ่งที่มิใช่สาระลง ความสุข ความเจริญ อันแท้ทจี่ ริงนัน้ หมายถึง ความสุขความเจริญทีบ่ คุ คลแสวงหามาได้ดว้ ยความเป็นธรรม ทัง้ ในเจตนาและการกระท�ำ ไม่ใช่ได้มาด้วยความบังเอิญหรือด้วยการแก่งแย่งเบี���ดบังมาจากผูอ้ นื่ คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ | 3