รายงานผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๖๑
การเข้ า ถึ ง สิ ท ธิ ท างการศึ ก ษาของกลุ ่ ม เด็ ก ด้ อ ยโอกาส
กลุ ่ ม เด็ ก ด้ อ ยโอกาสทางสั ง คม อาทิ เด็ ก ยากจน
พิเศษ เด็กที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล เด็กพิการและเด็กที่มี
ความต้ องการพิ เศษด้านการเรียนรู้ เด็ก ในสถานพิ นิจ
และคุ้มครองเด็กและเยาวชน เด็กเร่ร่อน เด็กไร้สัญชาติ
เด็ ก ที่ ติ ด ตามแรงงานต่ า งด้ า ว และเด็ ก ที่ อ ยู ่ ร ่ ว มกั บ
เอชไอวี/เอดส์ เป็นต้น๑๑๐ ซึ่งมีจ�ำนวนไม่ต�่ำกว่า ๕ ล้านคน
ทั่ ว ประเทศหรื อ คิ ด เป็ น ร้ อ ยละ ๓๖ ของประชากร
เด็ ก ที่ มี อ ายุ ต�่ ำ กว่ า ๑๘ ปี ในจ� ำ นวนนี้ ร้ อ ยละ ๘๐
เป็นกลุ่มเด็กยากจน ร้อยละ ๔.๔ เป็นกลุ่มเด็กพิการ
ทีข่ าดโอกาสและเด็กทีม่ คี วามต้องการพิเศษด้านการเรียนรู้
และร้ อ ยละ ๖ เป็ นกลุ่มเด็ก ชาติพันธุ์ที่ยังไม่มีการขึ้ น
ทะเบี ย น ๑๑๑ กลุ ่ ม เด็ ก ด้ อ ยโอกาสทางสั ง คมเหล่ า นี้
ยังไม่สามารถเข้าถึงสิทธิทางการศึกษาได้อย่างเท่าเทียมกับ
เด็กทั่วไป แม้ว่ากระทรวงศึกษาธิการโดยคณะกรรมการ
ส่ ง เสริ ม การจั ด การศึ ก ษาส� ำ หรั บ คนพิ ก ารได้ เ ห็ น ชอบ
กั บ แผนการจั ด การศึ ก ษาส� ำ หรั บ คนพิ ก าร ฉบั บ ที่ ๓
(พ.ศ. ๒๕๖๐ – ๒๕๖๔)๑๑๒ แต่มีเด็กพิการและเด็กที่มี
ความต้ อ งการพิ เ ศษด้ า นการเรี ย นรู ้ ที่ เ ข้ า ถึ ง สิ ท ธิ
ทางการศึกษาในระบบโรงเรียนเพียงหนึง่ ในสี่ นอกจากนีย้ งั มี
กลุ่มเด็กเร่ร่อนบนถนนซึ่งประมาณการว่ามีเด็กเร่ร่อน
ที่ เ ป็ น เด็ ก ไทยกว่ า ๓๐,๐๐๐ คน และเด็ ก ต่ า งชาติ
ไม่น้อยกว่า ๒๐,๐๐๐ คนที่ไม่อยู่ในระบบโรงเรียน ๑๑๓
คณะกรรมการประจ� ำ อนุ สั ญ ญา CRC ได้ มี ข ้ อ สั ง เกต
ทั่ ว ไปเรื่ อ งสถานการณ์ เ ด็ ก เร่ ร ่ อ นบนถนนว่ า รั ฐ ควร
ต้องมีกฎหมายที่เหมาะสม มีมาตรการการช่วยเหลือบิดา
มารดา ผู ้ ดู แ ลเด็ ก และครอบครั ว เพื่ อ ยุ ติ ส ถานการณ์
เด็กเร่ร่อนบนถนน โดยเด็กกลุ่มดังกล่าวควรต้องได้รับ
การประกันสิทธิทางการศึกษาที่เหมาะสมและมีคุณภาพ
โดยไม่มีค่าใช้จ่าย โดยได้เข้าถึงการศึกษาระบบโรงเรียน
หรือการศึกษาทางเลือก โรงเรียนเคลื่อนที่ การฝึกวิชาชีพ
รวมถึงต้องมีการพัฒนาครูเพื่อจัดการศึกษาให้กลุ่มเด็ก
ดังกล่าวด้วย๑๑๔
การประเมินสถานการณ์ ปัญหาและอุปสรรค
ในปี ๒๕๖๑ รัฐบาลได้มีนโยบายและมาตรการต่าง ๆ
ในการประกันสิทธิทางการศึกษา และมีความพยายาม
อย่างต่อเนื่องที่จะด�ำเนินการเพื่อบรรลุสิทธิทางการศึกษา
โดยล�ำดับ ซึ่งสอดคล้องกับข้อ ๑๓ ของกติกา ICESCR
รัฐบาลยังคงตระหนักถึงความส�ำคัญของการเข้าถึงสิ ท ธิ
ทางการศึกษาอย่างทั่วถึงและมีคุณภาพ โดยได้สนับสนุน
งบประมาณคิดเป็นร้อยละ ๑๗.๒ ของงบประมาณรายจ่าย
ทั้งประเทศ แม้จะลดลงไปร้อยละ ๑.๒ เมื่ อ เที ย บกั บ
งบประมาณด้ า นการศึ ก ษาในปี ๒๕๖๐ แต่ รั ฐ บาล
ได้ ด� ำ เนิ น การให้ เ กิ ด ความก้ า วหน้ า เพื่ อ ให้ การเข้าถึง
สิทธิทางการศึกษาเป็นไปอย่างทัว่ ถึงและมีคณ
ุ ภาพ
ส�ำนักงานส่งเสริมสังคมแห่งการเรียนรู้และคุณภาพเยาวชนได้มีการจ�ำแนกลักษณะเด็กด้อยโอกาสออกเป็น ๑๔ ประเภท ตามลักษณะปัญหา สาเหตุ และแนวทางช่วยเหลือ
ที่แตกต่างกันไป ออกเป็น ๔ กลุ่มใหญ่ ได้แก่ ๑. กลุ่มเด็กเปราะบางทางเศรษฐกิจ ได้แก่ เด็กยากจนพิเศษ และเด็กที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล ๒. กลุ่มเด็กพิการที่ขาดโอกาสและเด็กที่มี
ความต้องการพิเศษด้านการเรียนรู้ ๓. กลุ่มเด็กเปราะบางทางสังคม ได้แก่ เด็กก�ำพร้า เด็กที่ใช้สารเสพติด กลุ่มแม่วัยรุ่น กลุ่มเด็กในสถานพินิจ และ ๔. กลุ่มปัญหาเฉพาะ ได้แก่
เด็กเร่ร่อน เด็กไร้สัญชาติ เด็กติดเชื้อเอชไอวี เด็กถูกบังคับใช้แรงงาน/บังคับให้ค้าประเวณี เด็กติดตามแรงงานต่างด้าว เด็กด้อยโอกาสในพื้นที่ชายแดนภาคใต้.
จาก เด็กด้อยโอกาส จุดพลิกผันอนาคตของชาติ น. ๙ – ๑๖. โดย ดร.อมรวิชช์ นาครทรรพ, ๒๕๕๗, นนทบุรี: บริษัท มาตา การพิมพ์ จ�ำกัด. ลิขสิทธิ์ ๒๕๕๗ โดย ส�ำนักงาน
ส่งเสริมสังคมแห่งการเรียนรู้และคุณภาพเยาวชน (สสค.).
๑๑๑
จาก ไทยมีเด็กด้อยโอกาสไม่ต�่ำกว่า 5 ล้านคน 80% เป็นเด็กยากจน, โดย ส�ำนักข่าว Hfocus เจาะลึกระบบสุขภาพ, ๒๕๖๑. สืบค้นจาก www.hfocus.org/content/
2018/01/15222
๑๑๒
จาก คลอดแผนการศึกษาคนพิการฉ���ับที่ 3, โดย เดลินิวส์, ๒๕๖๑. สืบค้นจาก www.dailynews.co.th/education/627475
๑๑๓
จาก สถานการณ์เด็กเร่ร่อนบนท้องถนนประเทศไทยจากการสัมมนา 4 ภาค, โดย มูลนิธิสร้างสรรค์เด็ก , ๒๕๖๑. สืบค้นจาก www.fblcthai.org
๑๑๔
From General Comment No. 21 (2017) on children in street situations of the Committee on the Rights of the Child (paras. 54-55), by United
Nations Economic and Social Council, 2017. Retrieved from https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/treatybodyexternal/Download.aspx?symbolno=
CRC%2fC%2fGC%2f21&Lang=en
๑๑๐
86