1.3
สิทธิมนุษยชนทีม่ ีความเกีย่ วข้องกับการประกอบธุรกิจ
ก่อนที่จ ะพิจ ารณาในประเด็น ของสถานการณ์ที่เป็นอยู่ปัจจุบันจะต้องมีการพิจารณาเสี ยก่อนว่า
ประเด็นทางด้านสิทธิมนุษยชนที่มีความเกี่ยวข้องกับการประกอบธุรกิจนั้น มีประเด็นอะไรที่มีความเกี่ยวข้อง
อยู่บ้าง
ในส่วนนี้ คณะผู้วิจัยได้ทาการสังเคราะห์ประเด็นที่มีความเกี่ยวข้อง โดยเลือกเอาต้นแบบจากงานวิจัย
“แผนกลยุทธ์ด้านธุร กิจและสิทธิมนุษยชน ของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พ.ศ. 2560-2562”
(สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย, 2560) ซึ่งได้มีการระบุถึงสภาพแวดล้ อมด้านธุรกิจและสิทธิมนุษยชน
ไว้อย่างค่อนข้างจะครบถ้วน มาปรับปรุงให้มีความสมบูรณ์ยิ่งขึ้น ผ่านการเก็บข้อมูลโดยวิธีการสัมภาษณ์และ
การจัดทาการประชุมกลุ่มย่อยเพื่อระดมความคิดเห็น
จากการประมวลประเด็นทางด้านสิทธิมนุษยชนและการประกอบธุรกิจข้างต้น ประเด็นทางด้านสิทธิ
มนุษยชนและการประกอบธุรกิจเกิดขึ้นได้เมื่อธุรกิจได้ทาการละเมิดสิทธิของผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับตนเอง ดังนี้
1. การดาเนินธุรกิจที่มีผู้ที่มีความเป็นเจ้าของมากกว่า 1 ราย จะมีความเกี่ยวข้องในลักษณะของการ
เป็นเจ้าของร่วม หุ้นส่วน หรือ ผู้ถือหุ้น ซึ่งการละเมิดจะมีความเกี่ยวข้องกับสิทธิของผู้ถือหุ้น
2. การดาเนินธุรกิจที่มีการว่าจ้างแรงงานในกระบวนการผลิต การจาหน่าย หรือการให้บริการ จะมี
ความเกี่ยวข้องในลักษณะของการบริหารจัดการแรงงานในด้านต่าง ๆ ภายใต้สิทธิแรงงาน
3. การดาเนินธุรกิจที่มีการใช้สินค้าขั้นกลาง เป็นวั ตถุดิบจากผู้ผลิตรายอื่น ๆ หรือจากเกษตรกร จะมี
ความเกี่ยวข้องในลักษณะของการดูแลจัดการห่วงโซ่อุปทานที่เป็นธรรม และสนับสนุนการเคารพสิทธิมนุษยชน
ในห่วงโซ่อุปทาน
4. การดาเนิ น ธุร กิจ อาจจะส่ งผลกระทบต่อชุมชนที่อยู่ รอบข้าง หรือก่อ ให้ เกิดปัญหาทางด้าน
สิ่งแวดล้อม ซึ่งถือได้ว่าเป็นทรัพยากรร่วมของสังคม ซึ่งจะมีความเกี่ยวข้องกับสิทธิชุมชน สิทธิในที่ดินทากิน
และสิ่งแวดล้อม
5. การดาเนินธุรกิจของต่างชาติที่เข้ามาลงทุนในไทย และการดาเนินธุรกิจของคนไทยที่ออกไปลงทุน
ที่ต่างประเทศ อาจจะมีการเกี่ ยวพันกับสิทธิของประชากรนอกอาณาเขตได้ ซึ่งในส่วนนี้ จะหมายถึงสิทธิ ที่
เกี่ยวข้องกับการลงทุนข้ามชาติ
6. การดาเนินธุรกิจจะมีผู้ที่ได้รับสินค้าและบริการ ก็คือ ผู้บริโภค สิทธิของผู้บริโภคจะหมายรวมถึง
การได้รับสินค้าและบริการที่เป็นธรรม และการเก็บรักษาข้อมูลส่วนบุคคลไว้อย่างเหมาะสม
7. กลุ่มประชากรเปราะบางที่อาจจะถูกกระทบสิทธิได้หากไม่ได้มีมาตรการเฉพาะมาดูแล เช่น การ
เลือกปฏิบัติทางเพศ การที่ภาครัฐไม่ได้จ้างผู้พิการในอัตราส่วนตามกฎหมาย ผลกระทบของการลงทุนต่อ
ผู้สูงอายุ เป็นต้น
8. กลุ่มสุดท้ายที่มีความเกี่ยวข้องกับสิทธิมนุษยชนและการประก���บธุรกิจ จะมีความเกี่ยวข้องใน
ลักษณะของการเป็ น ตัว แทน (ทั้งของตนเองและของผู้ อื่น ๆ) เพื่อชี้เบาะแส ตลอดจนมีส่ ว นสนับสนุนให้
กระบวนการเยียวยาเกิดขึ้นจริง ซึ่งในกลุ่มนี้จะสามารถแยกออกได้เป็น ผู้รายงานข้อมูล (whistleblower) ซึ่ง
เป็นผู้นาข้อมูลภายในองค์กรออกมาสู่สาธารณะ และผู้พิทั กษ์สิทธิมนุษยชน ซึ่งเป็นผู้ที่ทางานเกี่ยวกับการ
ช่วยเหลือทางด้านสิทธิมนุษยชนโดยตรง เช่น การช่วยเหลือกลุ่มด้อยโอกาส เป็นต้น
3