3 การประเมิินสถานการณ์์ สิิทธิิมนุุษยชน พััฒนาการหรืือความก้้าวหน้้า 02 การประเมิินสถานการณ์์ด้้านสิิทธิิพลเมืืองและสิิทธิิทางการเมืือง การมีี ผ ลบัั ง คัั บ ใช้้ ข อง พ.ร.บ. ป้้ อ งกัั น และ ปราบปรามการทรมานฯ นัับเป็็นพััฒนาการที่่�สำำ�คััญของ ประเทศไทยที่่�แสดงเจตนารมณ์์เพื่่�อให้้การคุ้้�มครองและ ประกัันว่่าบุุคคลทุุกคนจะไม่่ถููกกระทำำ�ทรมานและบัังคัับ ให้้สููญหายอัันเป็็นการละเมิิดสิทิ ธิิมนุษุ ยชนอย่่างร้้ายแรง และไม่่อาจกระทำำ�ได้้ไม่่ว่่าสถานการณ์์ใดๆ ซึ่่�ง กสม. ได้้ร่่วมขัับเคลื่่�อนและเน้้นย้ำ�ม �ำ าโดยตลอด ปรากฏตาม ข้้อเสนอแนะในรายงานผลการประเมิิ นส ถานการณ์์ ด้้านสิิทธิิมนุุษยชนของประเทศไทย ปีี 2565 แม้้ก่่อน การบัังคัับใช้้ พ.ร.บ. ป้้องกัันและปราบปรามการทรมานฯ จะมีีข้อ้ ห่่วงกัังวลบางประการเกี่่�ยวกัับการเตรีียมความพร้้อม เพื่่�อปฏิิบััติิหน้้าที่่�ตามกฎหมาย “ แต่่ภายหลััง พ.ร.บ. มีีผลบัังคัับใช้้ พบว่่าหน่่วยงานที่่�เกี่่�ยวข้้องได้้ดำำ�เนิินการ เพื่่�อรองรัับการปฏิิบััติิหน้้าที่่�ตามกฎหมาย อย่่างต่่อเนื่่อ� ง ” อาทิิ การจััดทำ�ำ ระเบีียบสำำ�หรัับปฏิิบััติิหน้้าที่่� การจััดทำ�ำ สื่่� อ ประชาสัั มพัั นธ์์ แ ละการอบรมเพื่่� อ สร้้ า งความรู้้� ความเข้้าใจแก่่เจ้้าหน้้าที่่�ของรััฐที่่�เกี่่�ยวข้้อง การจััดตั้้�ง ศููนย์์ รัั บ แจ้้ ง เหตุุ รวมถึึ ง การยกเลิิ ก สถานที่่� ล งโทษ ในหน่่วยงานทหาร อย่่างไรก็็ดีี ยัังมีีระเบีียบ ข้้อบัังคัับ ในการปฏิิ บัั ติิ ห น้้ า ที่่� ข องเจ้้ า หน้้ า ที่่� รัั ฐ ที่่� เ กี่่� ย วข้้ อ ง ที่่� อ ยู่่� ร ะหว่่ า งดำำ� เนิิ น การ ซึ่่� ง ควรพิิ จ ารณาเพื่่� อ ให้้ มีี ความสอดคล้้ อ งกัั บ เจตนารมณ์์ ต ามรัั ฐ ธรรมนููญ พัันธกรณีีระหว่่างประเทศด้้านสิิทธิิมนุษุ ยชน และกฎหมาย ที่่�เกี่่�ยวข้้อง ปััญหาหรืืออุุปสรรค แม้้ประเทศไทยจะมีีกฎหมายว่่าด้้วยการป้้องกััน และปราบปรามการทรมานและการกระทำำ� ให้้ บุุ ค คล สููญหายอัันเป็็นการดำำ�เนิินการที่่�สอดคล้้องกัับพัันธกรณีี ระหว่่างประเทศด้้านสิิทธิิมนุษุ ยชน แต่่รัฐั บาลควรเร่่งรััด ดำำ� เนิิ น การเรื่่� อ งสำำ�คัั ญ ในการเข้้ า เป็็ นภ าคีี อ นุุ สัั ญ ญา 44 CPED และพิิธีสี ารเลืือกรัับของอนุุสัญ ั ญา CAT (OPCAT) เพื่่�อนำำ�ไปสู่่�การจััดตั้้ง� กลไกป้้องกัันการทรมานระดัับชาติิ (National Preventive Mechanism - NPM) ที่่�เป็็น หน่่วยงานอิิสระในการตรวจเยี่่�ยมสถานที่่�ที่่�มีีการคุุมขััง หรืือควบคุุ มตัั ว ซึ่่� ง เป็็ น การยกระดัั บ การดำำ� เนิิ น การ เพื่่�อคุ้้�มครองและป้้องกัันการกระทำำ�ทรมานให้้ดีียิ่่�งขึ้้�น เทีียบเท่่ามาตรฐานสากลและทำำ�ให้้การบัังคัับใช้้ พ.ร.บ. ป้้องกัันและปราบปรามการทรมานฯ มีีประสิิทธิิภาพ และอำำ�นวยความยุุติธิ รรมให้้กับผู้้� ั เสีียหายได้้อย่่างแท้้จริงิ ในปีี นี้้� ยัั ง ไม่่ พบ รายงานการดำำ� เนิิ น การของรัั ฐ บาล ตามข้้อเสนอแนะ กสม. ในการผลัักดัันแนวทางการใช้้ ความเห็็นทางการแพทย์์และการพััฒนาระบบการบัันทึกึ ข้้ อ มููลสภาพร่่ า งกายและจิิ ต ใจของผู้้�ถููกควบคุุ มตัั ว และการจััดทำ�ม ำ าตรการหรืือแนวทางการเยีียวยาผู้้�เสีียหาย ซึ่่� ง จะเป็็ น กลไกสำำ�คัั ญ ที่่� จ ะช่่ ว ยให้้ ผู้้� เสีี ย หายได้้ เ ข้้ า ถึึ ง ความยุุติิธรรมและการเยีียวยาตามกฎหมายอัันเป็็น สิิ ท ธิิ ที่่� ไ ด้้ รัั บ การรัั บ รองไว้้ ต าม พ.ร.บ. ป้้ อ งกัั น และ ปราบปรามการทรมานฯ มาตรา 32 รัั ฐ ธรรมนููญ มาตรา 25 และอนุุ สัั ญ ญา CAT ข้้ อ 14 รวมถึึ ง การพิิ จ ารณาเรื่่� อ งร้้ อ งเรีี ย นและการฟ้้ อ งคดีี ต่่ อ ศาล ภายใต้้ พ.ร.บ. ป้้องกัันและปราบปรามการทรมานฯ ของหลายกรณีียังั ไม่่พบความคืืบหน้้าที่่�สำ�คั ำ ญ ั นอกจากนี้้� “ กสม. ยัังมีีข้้อห่่วงกัังวลต่่อ สถานการณ์์เรื่่�องร้้องเรีียนกรณีีกล่่าวอ้้างว่่า มีีเจ้้าหน้้าที่่�ของรััฐกระทำำ�ทรมานที่่�ยัังคง มีีเข้้ามาอย่่างต่่อเนื่่�องและพบว่่าบางกรณีี อาจมีีการกระทำำ�อัันเป็็นการทำำ�ร้้ายร่่างกาย เพื่่�อให้้รัับสารภาพ และการใช้้กำำ�ลัังเกิินจำำ�เป็็น ในระหว่่างการจัับกุุมควบคุุมตััว ” ซึ่่�งไม่่สอดคล้้องตาม พ.ร.บ. ป้้องกัันและปราบปราม การทรมานฯ และอนุุสััญญา CAT รวมถึึงข้้อห่่วงกัังวล ต่่ อ เหตุุ ก ารณ์์ ก ารเสีี ย ชีี วิิ ต ของทหารเกณฑ์์ ที่่� ยัั ง คง มีีรายงานเกิิดขึ้้�นเป็็นระยะแม้้จะมีีการยกเลิิกสถานที่่� ลงโทษในหน่่วยงานทหารแล้้วก็็ตาม สำำ�หรัับการบัังคัับ บุุ ค คลให้้ สูู ญหาย ยัั ง ไม่่ พบ ความคืื บ หน้้ า ที่่� สำำ�คัั ญ ในการติิ ดต ามตัั ว กรณีี ก ารสููญหายของบุุ ค คลที่่� เ ป็็ น นัักเคลื่่อ� นไหวทางการเมืืองและนัักปกป้้องสิิทธิิมนุษุ ยชน รวมทั้้�งกรณีีของผู้้�ที่่�ถููกบัังคัับให้้สููญหายในต่่างประเทศ