รายงานการประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทย ปี ๒๕๕๘
สิทธิทางการศึกษา ในเรื่องความเหลื่อมล�้ำและโอกาสในการเข้าถึงสิทธิในการศึกษา ตัวชี้วัดส�ำคัญที่แสดงให้เห็นถึงความเหลื่อมล�้ำ
และโอกาสในการเข้าถึงสิทธิในการศึกษา ประกอบด้วย (๑) ด้านอัตราการเข้าเรียน จากข้อมูลอัตราการเข้าเรียนจะเห็นว่าคนไทยมีโอกาส
ได้รับการศึกษาเพิ่มมากขึ้น แต่อย่างไรก็ตาม เด็กและเยาวชนก็ยังไม่สามารถเข้าถึงการศึกษาได้ครบทุกคน โดยเฉพาะการศึกษาภาคบังคับ
นอกจากนี้ ยังพบว่าอัตราการเข้าเรียนในระดับอุดมศึกษามีอัตราค่อนข้างต�่ำ น้อยกว่าครึ่งของประชากรทั้งหมด (๒) อัตราการคงอยู่
ในระบบการศึกษา อัตราการคงอยู่ของผู้เรียนระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานในปีการศึกษา ๒๕๕๗ เมื่อเทียบกับปีการศึกษา ๒๕๕๖ มีแนวโน้ม
เพิ่มขึ้น เว้นแต่ในระดับประถมศึกษาที่ลดลง โดยในช่วงที่มีการเลื่อนชั้นจากระดับมัธยมศึกษาตอนต้นไปศึกษาในระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย
มีการตกหล่นของนักเรียนมากที่สุด และในแต่ละปีผู้เรียนระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพจะมีอัตราการคงอยู่ต่อรุ่นน้อยที่สุด
ส่วนในเรื่องคุณภาพการศึกษา มีตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องกับการประเมินคุณภาพการศึกษา ๓ ตัวชี้วัด ได้แก่ ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน (O-NET
Programme for International Student Assessment: O-NET PISA) ความสามารถในการคิดของผู้เรียน (GAT)
ความสามารถในการอ่าน เขียนและค�ำนวณของประชากรอายุ ๖ ปีขึ้นไป ซึ่งผลการประเมินปรากฏว่า
(๑) ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน ในการศึกษาขั้นพื้นฐานในระดับ
ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๖ มัธยมศึกษาปีที่ ๓ และมัธยมศึกษาปีที่ ๖
ใน ๕ กลุ ่ ม สาระ คื อ ภาษาไทย ภาษาอังกฤษ คณิต ศาสตร์
วิทยาศาสตร์ สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม พบว่ายังไม่เป็น
ทีน่ า่ พอใจมากนัก (๒) ความสามารถในการคิดของผูเ้ รียน (General
Aptitude Test : GAT) พบว่า ความสามารถในการคิดวิเคราะห์
คิดสร้างสรรค์ระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานค่อนข้างดีพอสมควร
เมื่อพิจารณาจากผลการสอบวัดความถนัดทั่วไป (GAT) ของ สทศ.
แต่เมื่อเทียบกับปีที่ผ่านมา พบว่ามีคะแนนลดลง และ (๓) ความ
สามารถในการอ่าน จากการส�ำรวจของส�ำนักงานสถิติแห่งชาติ
ในรายงานการติ ด ตามและประเมิ น ผลการจั ด การศึ ก ษาตาม
นโยบายด้านการศึกษาของรัฐบาล ปี ๒๕๕๖ พบว่า ในปี ๒๕๕๖
ประชากรอายุ ๖ ปีขึ้นไปเป็นผู้ที่สามารถอ่านหนังสือออก ร้อยละ
๙๔.๘ สามารถเขียนหนังสือได้ร้อยละ ๙๔.๑ สามารถค�ำนวณได้
ร้อยละ ๙๓.๘ และเป็น��ู้ที่มีความสามารถทั้ง ๓ ด้าน คือ การอ่าน
๑๕ ข้อมูลจากธนาคารโลก
15
เขียน และค�ำนวณ มีร้อยละ ๙๑.๑ โดยกลุ่มเยาวชน (อายุระหว่าง
๑๕-๒๔ ปี) มีความสามารถอ่าน เขียน และค�ำนวณได้มากที่สุด
ส่วนกลุ่มวัยสูงอายุ (อายุ ๖๐ ปีขึ้นไป) อยู่ที่ร้อยละ ๗๑.๓ อีกทั้ง
ข้อมูลยังแสดงให้เห็นว่าเด็กที่ไม่ได้ศึกษาในระบบ ร้อยละ ๙๓.๗๓
เป็นเด็กยากจน จึงขาดโอกาสทางการศึกษา นอกจากนัน้ ระบบการ
บริหารจัดการศึกษาที่ไม่กระจายอ�ำนาจหรือการจ�ำกัดการบริหาร
จัดการในท้องถิ่นต่าง ๆ ก็เป็นปัญหาและอุปสรรคต่อ “คุณภาพ”
และ “การเข้าถึง” การศึกษา โดยระบบการศึกษาที่ก�ำหนด
จากส่วนกลางมิได้สนองตอบต่อความต้องการและบริบททาง
วั ฒ นธรรมที่ แ ตกต่ า งหลากหลาย ส่ ง ผลกระทบภาพรวมต่ อ
การแข่งขันทางการศึกษาของประชากรในประเทศไทย แม้วา่ รัฐบาล
ไทยได้จัดสรรงบประมาณด้านการศึกษาจ�ำนวนเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ
ในแต่ละปี๑๕ แต่ถึงอย่างไรก็ตาม ระบบการศึกษาของประเทศ
ยังไม่สามารถตอบสนองต่อความหลากหลายเหล่านี้ได้