รายงานการประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทย ปี ๒๕๕๘ เหมืองแร่ ปี ๒๕๕๘ กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) ได้ออกประกาศนโยบายการส�ำรวจและท�ำเหมืองแร่ทองค�ำ ในพื้นที่ ๑๒ จังหวัด ได้แก่ พิจิตร พิษณุโลก ลพบุรี เลย สตูล สระแก้ว สุราษฎร์ธานี จันทบุรี ระยอง สระบุรี นครสวรรค์ และเพชรบูรณ์ เพือ่ เตรียมขยายพืน้ ทีใ่ ห้เอกชนเข้าส�ำรวจ ท�ำให้เกิดการคัดค้านจากประชาชนในพืน้ ทีอ่ ย่างมาก เนือ่ งจากตลอดระยะเวลาหลายสิบปีทผี่ า่ นมา ประเทศไทยประสบปัญหาจากนโยบายการท�ำเหมืองแร่อย่างต่อเนื่อง และมีแนวโน้มที่จะทวีความรุนแรงมากขึ้นเรื่อย ๆ ซึ่งจากสถิติข้อมูล เรื่องร้องเรียนต่อ กสม. พบว่า มีปัญหาหลัก ๕ ประเด็น๑๑ ได้แก่ (๑) ปัญหาการมีส่วนร่วมในกระบวนการตัดสินใจเชิงนโยบายเกี่ยวกับ โครงการท�ำเหมืองแร่ขนาดใหญ่ของประชาชนและชุมชน (๒) การพิจารณาอนุญาตของหน่วยงานรัฐ (๓) กรณีการได้รับผลกระทบ จากกิจการการท�ำเหมืองแร่ที่ได้รับสัมปทานจากหน่วยงานรัฐไปแล้ว (๔) กรณีการฟื้นฟูเหมือง รวมถึงการแย่งสิทธิในพื้นที่หลังการท�ำเหมือง (๕) กรณีการข่มขู่ คุกคามอันเป็นผลจากการคัดค้านการท�ำเหมืองแร่ นอกจากนี้ กรณีการผลักดัน (ร่าง) พระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. .... ๑๒ ซึ่งเป็นการยกเลิกพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. ๒๕๑๐ และพระราชบัญญัติ พิกัดอัตราค่าภาคหลวงแร่ พ.ศ. ๒๕๐๙ และน�ำมารวมไว้เป็นฉบับเดียวกัน เพื่อแก้ปัญหาข้อกฎหมายที่ล้าสมัย ไม่ทันต่อเหตุการณ์นั้น ยังมีความเห็นจากนักวิชาการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียว่า บทบัญญัติบางประการตามร่างฉบับดังกล่าว ยังขาดความเหมาะสมกับบริบททาง เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม รวมทั้งยังไม่อาจป้องกันและแก้ไขปัญหาข้อพิพาทที่เกิดขึ้นหรืออาจจะเกิดขึ้นได้ การบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ ที่ดินและป่าไม้ ช่วงปี ๒๕๕๗-๒๕๕๘ มีชุมชนจ�ำนวนมากที่ได้รับผลกระทบจากค�ำสั่ง คสช. ที่ ๖๔/๒๕๕๗ เรื่อง “การปราบปรามและหยุดยั้งการบุกรุกท�ำลายทรัพยากรป่าไม้” และค�ำสั่ง คสช. ที่ ๖๖/๒๕๕๗ เรื่อง “เพิ่มเติม หน่วยงานส�ำหรับการปราบปราม หยุดยั้งการบุกรุกท�ำลายทรัพยากรป่าไม้ และนโยบายการปฏิบัติงานเป็นการชั่วคราวในสภาวการณ์ ปัจจุบัน เพื่อปราบปรามและหยุดยั้งการบุกรุกท�ำลายทรัพยากรป่าไม้ในพื้นที่ต่าง ๆ ให้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ” ซึ่งค�ำสั่งดังกล่าว ได้น�ำไปสู่การที่เจ้าหน้าที่รัฐเข้าไปด�ำเนินการขับไล่ และรื้อท�ำลายทรัพย์สินของประชาชนที่อยู่อาศัยและท�ำกินในพื้นที่ป่า ส่วนหนึ่ง ยังขาดกระบวนการและขั้นตอนการด�ำเนินงานที่ใช้ความรอบคอบและระมัดระวังมากพอ อาทิ มีการใช้หลักเกณฑ์ในการทวงผืนป่า โดยใช้แผนที่ภาพถ่ายทางอากาศเป็นเกณฑ์ส�ำคัญในการตรวจสอบ โดยไม่ให้ความส�ำคัญกับการพิจารณาข้อมูลประกอบอื่น ๆ เช่น วัตถุพยาน พยานบุคคล หลักฐานทางราชการและประวัติศาสตร์ เป็นต้น ประกอบการพิจารณา ในขณะที่ลักษณะการใช้ประโยชน์ ที่ดินก็เปลี่ยนแปลงไปตามนโยบายของรัฐบาลแต่ละช่วง ท�ำให้ประชาชนผู้เคยถือครองท�ำประโยชน์ที่ดินมาก่อนโดยส่วนใหญ่เป็น ผู้ยากไร้ไม่มีที่ดินท�ำกิน ถูกข่มขู่ บังคับ จับกุม ไล่รื้อที่อยู่อาศัยและท�ำลายที่ท�ำกิน ซึ่งขัดกับลักษณะเงื่อนไขตามค�ำสั่ง คสช. ที่ ๖๖/๒๕๕๗ ๑๑ นายประทีป มีคติธรรม เลขานุการกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ, เมษายน ๒๕๕๙ ๑๒ ปัจจุบันคณะรัฐมนตรีได้มีมติเห็นชอบเสนอร่างพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. .... เป็นเรื่องด่วนต่อสภานิติบัญญัติแห่งชาติ เมื่อวันที่ ๑ มีนาคม ๒๕๕๙ ซึ่งสภานิติบัญญัติแห่งชาติได้รับหลักการใน วาระที่ ๑ เมื่อวันที่ ๑๗ มีนาคม ๒๕๕๙ 13