na aofia ai se manatu e fa’avaeina se Fono a Tusitala ma le ‘Aufa’asalalau e māta’itūina tulaga mana’omia o līpoti
pāleni ma sa’o a le ‘aufa’asalalau.99
O le 2015, o le to’atele o tagata na ‘auai i se su’esu’ega na fa’atino e le Ofisa na lagolagoina le manatu e tatau ona
malosi tulafono e fa’atonutonu ai fa’asalalauga.100 O lea manatu na fa’avae i le lē mālamalama o tagata lautele i le
so’otaga tu’usa’o a le sa’olotoga o le tautala ma le sa’olotoga o tusitala ma le ‘aufa’asalalau. O lo latou manatu o le
sa’olotoga o le ‘aufa’asalalau o se fa’amanuiaga e patino i le ‘aufa’asalalau, ‘ae lē o se ala e mafai ai e tagata lautele
ona fa’aali o latou lagona ma tāofi.101
O se iloiloga lautele ma au’ili’ili na fa’atino e le Komisi mo le Toefuata’iga o Tulafono a Sāmoa i le 2012 e uiga i le
Fa’atonutonuina o Fa’asalalauga i Sāmoa na tu’uina mai ai:102
O le fa’atonutonuga aogā lelei o fa’asalalauga, e puipuia ai tagata ta’ito’atasi ma le atunu’u mai le āfāina
e ala i le tāofia ma le fofōina o le lē tusa o le lōmia fa’asalalau o fa’amatalaga patino i se tagata,
fa’amatalaga sesē, fa’aitū’au po o isi fa’amatalaga e āfāina ai tagata ma i le lōmia fa’asalalau o ia
fa’amatalaga, ua fa’apea mai na faia ia puipuia ma fa’aloloto le aiā tatau fa’avae o le sa’olotoga o le
fa’aaliga o tāofi. Peita’i, e tāua i le fa’atonutonuga o fa’asalalauga tulafono e fa’avae i māfua’aga tatau, e
tonu, ma e lē so’ona fa’aaogāina e tāofia ai fa’asalalauga po o le tāofiofiga po o le fa’asāina o
fa’amatalaga e iai le aiā tatau a tagata lautele e iloa ai.
Na fautuaina e le iloiloga le mana’oga mo Sāmoa e fa’avaeina se fono a tusitala ma le ‘aufa’asalalau ma se tulafono
laiitiiti o fa’atinoga e ta’iala ai le galuega a le ‘aufa’asalalau i Sāmoa, e fō’ia ai fa’afītāuli e aofia ai mea sesē i
au’ili’iliga o fa’amatalaga; le lē mālamalama i le tulafono; le lē fa’amāonia o fa’amatalaga pe sa’o, le lē fa’amāonia
o ni tu’ua’iga, po o le lē mulumulita’i i tulafono tau tusitala; lē lelei o le siakiina o tala po o fa’asalalauga; pāleni ma
le tonu o matā’upu tau tusitusiga i le fa’atonu; sesē po o le fesiligia o le sa’o o fa’asalalauga fa’alauiloa; ma le fōliga
mai o le fa’aitū’au tau upufai o mālo.103
O le 2015 na pāsia ai le Tulafono o le Fono a le Au Tusitala ma le Au Faasalalau na fa’amautū ai le matāfaioi tau’ave
a le Sosaiete a le Au Tusitala a Sāmoa e feagai ma le ātīna’ega ma le fa’atūmauina o le sa’olotoga o fa’amatalaga
ma le fa’aaliga o tāofi i Sāmoa.104 Na aiaia fo’i e le tulafono le matāfaioi a le Fono a le Au Tusitala ma le Au
Fa’asalalau e ātīna’e, fa’aaogāina ma fa’amamaluina se Tulafono laitiiti o le fa’atinoga o ‘au’aunaga fa’asalalau. O le
fa’amoemoe o le Tulafono Laitiiti o se taumafaiga ia pāleni manatu o le sa’olotoga o fa’asalalauga ma ona tiute
tau’ave. O talitonuga fa’avae e aofia ai le sa’o, tonu o le faiga o līpoti ma amana’ia isi tagata, fa’avaeina ma le
fa’atinoga o se faiga fa’alotoifale mo le fa’agāoioiga o fa’aseā (fa’atonutonuga fa’alotoifale).105 E ui i lea Tulafono
Laitiiti, ‘olo’o tumau pea popōlega ‘aemaise lava e uiga i tala ‘avesesē ma līpoti fa’avae i fa’amatalaga sesē e lē gata
i luga o le initaneti a o isi auala,106 līpoti e iai tala sesē ma le lē fa’amāonia o talamoni po o le lē fa’amāonia o ni
tu’ua’iga,107 fa’apea le fa’a’au’au ma le fōliga mai o le fa’aitū’au i matā’upu tau upufai o mālo.108
99
Prime Minister’s Remarks, Post Tsunami Samoa Editors’ Forum, 17 November 2009 http://jawsamoa.blogspot.com/2010/01/post-tsunamisamoa-editors-forum-pm.html (21 January 2010).
100 Office of the Ombudsman NHRI Samoa, Līpoti o le Tulaga o Aiā Tatau a Tagata Soifua (2015).
101 Office of the Ombudsman NHRI Samoa, Līpoti o le Tulaga o Aiā Tatau a Tagata Soifu (2015).
102 Andrew Puddephatt, The Importance of Self-Regulation of the Media in Upholding Freedom of Expression (UNESCO, 2011) p. 7.
103 Samoa Law Reform Commission, Media Regulation in Samoa Final Report (June 2012) https://www.samoalawreform.gov.ws/wpcontent/uploads/2014/08/Media-Regulation-Final-Report-Final-1.pdf.
104
Tulafono o le Fono a le Au Tusitala ma le Au Faasalalau Act 2015, f 31(f)
105 Tulafono Laiitiiti o le Faatinoga o Auaunaga, fa’atomuaga.
106 Talamua folasaga tusitusia (30 Aperila 2021).
107 MPMC folasaga tusitusia (26 Aperila 2021). OOTR folasaga tusitusia (30 Aperila 2021). Talamua folasaga tusitusia (30 Aperila 2021).
108 MPMC folasaga tusitusia (26 Aperila 2021).
Līpoti o le Tulaga o Aiā Tatau a Tagata Soifua 2021
| 28