บทที่ ๑ สิทธิและเสรีภาพที่พึงได้รับการคุ้มครองของไทย นอกจากนั้น รัฐธรรมนูญฉบับนี้ยังพยายามท�ำให้สิทธิบางอย่างที่เขียนไว้ในหมวดสิทธิและเสรีภาพเป็นจริง โดยก�ำหนดให้มีหมวดหน้าที่ของรัฐเพิ่มเติม เพื่อเป็นหลักประกันว่า รัฐต้องปฏิบัติตามที่รัฐธรรมนูญบัญญัติไว้ ท�ำให้สิทธิ ของประชาชนอันทีจ่ ะได้รบั ประโยชน์จากรัฐเกิดขึน้ อย่างแท้จริงในทางปฏิบตั ิ โดยก�ำหนดให้รฐั ต้องด�ำเนินการ และก่อให้เกิด สิทธิของประชาชน และชุมชนในการติดตามเร่งรัดให้รัฐด�ำเนินการ รวมถึงฟ้องร้องหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องหากไม่มี การด�ำเนินการดังกล่าว หมวดหน้าทีข่ องรัฐจึงเป็นหลักการส�ำคัญและจ�ำเป็นทีร่ ฐั จะต้องด�ำเนินการให้ครบถ้วน โดยเหมาะสม กับสถา��ะทางการเงิน และการคลังของประเทศ นอกจากนี้ ยังมีหมวดปฏิรูปประเทศ เพื่อขจัด หรือลดความขัดแย้งและ ความเลื่อมล�้ำในสังคม โดยก�ำหนดให้ต้องจัดท�ำกฎหมายว่าด้วยแผนและขั้นตอนการปฏิรูปภายใน ๑๒๐ วัน และให้เริ่ม ด�ำเนินการตามแผนในการด�ำเนินการปฏิรูปประเทศภายใน ๑ ปี นับแต่วันประกาศใช้รัฐธรรมนูญนี้ อนึ่ง แม้ว่าสิทธิจะเกิดขึ้นมาก่อนรัฐ และรัฐมีหน้าที่ต้องเคารพ คุ้มครอง และด�ำเนินการให้สิทธิดังกล่าวเกิดขึ้นจริง แต่ด้วยเหตุของความพยายามในการบริหารจัดการให้เกิดสิทธิต่าง ๆ รัฐธรรมนูญฉบับนี้ จึงบัญญัติในลักษณะสิทธิ ที่รัฐท�ำให้เกิดขึ้นเป็นส�ำคัญมากกว่า โดยแม้ว่าจะบัญญัติให้มีการกระจายอ�ำนาจและการบริหารจัดการในระดับย่อย และ คณะรัฐมนตรีต้องแถลงนโยบายต่อรัฐสภาซึ่งต้องสอดคล้องกับหน้าที่ของรัฐ แนวนโยบายแห่งรัฐ และยุทธศาสตร์ชาติ และผู้มีสิทธิเลือกตั้งจ�ำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งหมื่นคนสามารถเข้าชื่อเสนอกฎหมายตามหมวดสิทธิและเสรีภาพของปวงชน ชาวไทย หรือหมวดหน้าที่ของรัฐได้ แต่ยังคงต้องมีการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนให้เป็นจริง และมีความยั่งยืน โดยการใช้กระบวนการส่งเสริม และรับประกันให้ประชาชนในฐานะผูท้ รงสิทธิสามารถมีสว่ นร่วมในกระบวนการต่าง ๆ ได้ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐ มีเนื้อหาสาระที่เกี่ยวกับสิทธิ๕ โดยสรุป ดังนี้ หมวด ๑ บททั่วไป หมวด ๓ สิทธิและเสรีภาพของ ปวงชนชาวไทย (มาตรา ๒๕-๔๙) • ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ สิทธิ เสรีภาพ และความเสมอภาคของบุคคลย่อมได้รับความคุ้มครอง (มาตรา ๔) • การคุม้ ครองสิทธิและเสรีภาพของปวงชนชาวไทย หากไม่กระทบ หรือเป็นอันตรายต่อความมัน่ คง ของรัฐ ความสงบเรียบร้อย และศีลธรรมอันดีข���งประชาชน และไม่ละเมิดสิทธิของบุคคลอื่น (มาตรา ๒๕) • การตรากฎหมายที่กระทบ หรือจ�ำกัดสิทธิ หรือเสรีภาพ ต้องเป็นไปตามเงื่อนไขที่บัญญัติไว้ ในรัฐธรรมนูญ หรือไม่ขัดกับหลักนิติธรรม กระท�ำการสมควรแก่เหตุ ไม่กระทบต่อศักดิ์ศรี ความเป็นมนุษย์ และมีเหตุผลในการด�ำเนินการ (มาตรา ๒๖) • บุคคลย่อมเสมอภาคกันในกฎหมาย มีสิทธิและเสรีภาพและได้รับความคุ้มครองตามกฎหมาย เท่าเทียมกัน ชายและหญิงเท่าเทียมกัน การห้ามเลือกปฏิบตั โิ ดยไม่เป็นธรรมต่อบุคคลโดยเหตุตา่ ง ๆ การมีมาตรการเสริม และการเลือกปฏิบตั เิ ชิงบวกกระท�ำได้ เจ้าหน้าทีร่ ฐั อาจจะถูกจ�ำกัดสิทธิและ เสรีภาพโดยเหตุการเมือง สมรรถภาพ วินัย จริยธรรม (มาตรา ๒๗) • เสรีภาพในชีวิตและร่างกาย (มาตรา ๒๘) • สิทธิในกระบวนการยุติธรรม (มาตรา ๒๙) • สิทธิในการไม่ถูกเกณฑ์แรงงานในภาวะทั่วไป ยกเว้นภาวะที่ไม่ปกติ (มาตรา ๓๐) • สิทธิในการนับถือศาสนา (มาตรา ๓๑) • สิทธิในความเป็นอยู่ส่วนตัว (มาตรา ๓๒) • เสรีภาพในเคหะสถาน (มาตรา ๓๓) • เสรีภาพในการแสดงออกซึ่งความคิดเห็น และเสรีภาพทางวิชาการ (มาตรา ๓๔) • เสรีภาพสื่อมวลชน (มาตรา ๓๕) ๕ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐ โดยการสรุปในส่วนนี้แสดงประเด็นที่สิทธิตามที่บัญญัติไว้เป็นลายลักษณ์อักษรในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยเป็นส�ำคัญ มิได้จัดระบบตามกรอบสนธิสัญญาหลักด้านสิทธิมนุษยชนแต่อย่างใด. คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ | 49 บทที่ ๑