٘ٝسظددددددد٭ ز مدددددد زٔتدددددد زٜتخصصدددددد زٌددددددد٫زِعدددددددس٬سز ٘ضو٬دددددددس ز ألٔسلٝ٬٭دددددد
4
دددددد زٜ٭ر ٠٭دددددد زلدددددددٟز
زإظدددددددسٌ زإ٘ددددددد٩زل
٘ضو٬س ز ألٔسلٝ٬٭ زٌ٫ز ٘زسٜمس ز أل ل٠٭ ز ٘ضٕٜ٧٭ ز ٦الٙ٤٭ .5
٦لٙ٭ددددد ٣ز تٝخدددددٗز ٤دددددر يز ٘ر
ل٠٭ددددد ز
ددد د ز دددددٕٗزلدددددسٚزٌددددد٫ز ٘تمدددددويزلٙددددد٩زِ ٦دددددكز ٘ضو٬دددددس ز ألٔسلٝ٬٭ددد د زٌددددد٫زحددددداثزرسٜمدددددس ز
دددددٝ٭ زٝٙ ٦ددددد ز ٘ٝضدددددن٦
ز ٘تددددد٫ز٬متّدددددرز س٠ددددد٣زالزٕٝ٬دددددٟزز الِتدددددو ز٥١ٜدددددسزٌددددد٫ز٤دددددن٢ز ٘زسٜمدددددس
ز ٦ضر٬دددددرز
شدددددٕسٖز ال٠ت٥سٔدددددس ز ٘تددددد٫ز٬مدددددس٫٠ز٥١ٜدددددسز ٘زقدددددٛز ألٔدددددسل٫ٝ٬ز ال ل٠ددد د٫ز ددددد ٧ز ٔس٠ددد د زٌددددد٫زٜزدددددسٖز ٘تدددددر ٬ز ٦ز ٘مضدددددجز
٘مٝٙدددددد٫ز ٦زٌدددددد٫زٜزددددددسٖز ٘ ١ددددددسغز ٘خّددددددسٌ٫ز٘ ٦ق٭س دددددد٫ز٘ ٦و٬سظدددددد٫ز ٦الرتٝددددددسل٫ز٘ٙؽٙمدددد د زٝ٘ ٦ر
دددددد٭ٟز٦صددددددو٬تٛ٥زٌدددددد٫ز
ٕدددددٟ٬٧ز ٘تزٝمدددددس ز٘مضدددددجز ٘ دددددؤٞ٦ز ٘مسٜددد د ز ٦ز ٘ دددددؤٞ٦ز ٘زسٜم٭ددد د ز ٘خسصددد د ز ٥ددددد.ٛز س ظدددددسٌ زإ٘ددددد٩زذ٘دددددٓز٤دددددرٌ ز٤دددددن٢ز
٘ر
ز ٘٩ز ّرٛ٬ز ٧ص٭س ز٘تمو٬وز ٘ضو٬س ز ألٔسلٝ٬٭ زٌ٫ز ٘زسٜمس ز أل ل٠٭ .ز
الذراسبت السببمة:
١٤دددددسْز ٘مر٬دددددرزٜدددددٟز ٘ر
و٭و٤دددددسزٜددددددٟز ٘ر
دددددس ز ٘تددددد٫ز ١س٘٦ددددد ز٧ٜظددددد٧قز ٘ضو٬دددددس ز ألٔسلٝ٬٭ددددد
6
زٕ٘٦دددددٟز٤دددددن٢ز ٘ر
ددددد زز تٝ٭دددددوزلدددددٟز
ددددددس ز ٘تدددددد٫ز ١س٘٦ددددد ز٤ددددددن ز ٘٧ٝظدددددد٧قزٌدددددد٫زٜقدددددأ٘ت٭:ٟز ال٘٦دددددد٩ز ٘تمددددددويزلٙدددددد٩ز ِ٘ ٧ددددددكز ٘ٝ٭ددددددر ٫٠ز
٘ٙضو٬ددددددددس ز ألٔسلٝ٬٭دددددد د زٌدددددددد٫ز ٘زسٜمددددددددس ز أل ل٠٭ددددددد زٜضددددددددٗز ٘ر
٦أل اِددددد٫ز٘ٙضو٬دددددس ز ألٔسلٝ٬٭ددد د ز٦الز ددددد٭ٝسزٜدددددكزٔخدددددو ز ٘ر
ددددددد زأٔخددددددددوزٜددددددددٟز ٤تٝس٥ٜدد��دددددسز ددددددددس٘ت١ف٭وز ٍٕ٘ددددددددو٪ز
دددددس ز ٘تددددد٫ز ١س٘٦ددد د ز ٘ دددددُز ٘خدددددس٫٠ز٠٦دددددر ز ٘ر
دددددس ز
٘تدددددد٫ز ١س٘٦ددددد ز ٘ ددددددُز ألٖ٦زٜددددددٟز٤ددددددن ز ٘٧ٝظدددددد٧ق ز٦ذ٘ددددددٓز وددددددٛزأٝ٤٭ددددد ز ٘ ددددددّ٭ٟزٜمدددددسًز٦ظددددددو ٦ز شددددددمسقز ٕ٘ٝتمددددد ز
٘مو ٭دددددد ز ٕٙ٭ٝ٥دددددددسز ٦ص٧صدددددددسزٜدددددددكزظدددددددمًز ال٤تٝدددددددسٚز ٘مو ددددددد٫ز ٧ٝظددددددد٧قز ٘ضو٬دددددددس ز ألٔسلٝ٬٭دددددد .ز ٜدددددددسز ٘ٝقددددددأ٘ ز
٘خس٠٭دددددد زٌددددددسٞز ٘ر
4زززززز تٝخٗز٤ن٢ز الصر
دددد د زز ددددددٕٗزٌدددددد٫ز٧ٜظدددددد٧ل٥سز٥١ٜ٦ز٭ت٥ددددددسز٠٦تسئز٥ددددددسزأ س ددددددسز٘ر
زٌ:٫زلمرز ٘قاٚزإ دو ٤٭ٛزز ىدر ل ٪ز ٘ضو٬دس زز ألٔسلٝ٬٭د زز٦ز در قز:زل
ددددددس زأ ددددددو٨زٜقددددددتّمٙ٭ زٌدددددد٫ز
د زز٠فو٬د زز٦ز ؽم٭ّ٭د ززٌد٫ززظد ٧زز ٘تزدس زز ٘مو ِ٭د زز٘ ٦مو ٭د زز٘ ٦مس٘ٝ٭د زلٝدس:ٞزٜؤدوززلٝدسٞزز٘ر
دس ززصّدَ٧زز ٠قدسٞزز ز
.2226ز٦إ و ٤٭ٛزأ ٧زلوِ ٧ز ٦وٞ٦ز ز ٘ضو٬س ز ألٔسلٝ٬٭ زٌ٫ز ٘زسٜمس ز ٘مو ٭ :ز ض٧ثز١ٜ٦سِ س ز ٘ٝؤ ٝوز ألٖ٦ز٘ٙضو٬س ز ألٔسلٝ٬٭د ززٌد٫زز ٘زسٜمدس زز ٘مو ٭د زز16-15زٔدسٞ٧٠زز ألٖ٦ز 2224زلٝدس ٞزٜؤدوززلٝدسٞزز
س زصَّ٧ز ٠قس ٞز. 2226ز٠٦فسٚزلقسيز ٦دو ٞ٦ز ٘ضو٬دس ز الٔسلٝ٬٭د زٌد٫ز ٘زسٜمدس ز ٘مو ِ٭د زلٝدس:ٞزٜؤدوزلٝدسٞز٘ر
٘ر
٘زسٜمس ز ٘مو ٭ ز( ٘زو ز ٘خس٘ج) زلٝس:ٞزٜؤوزلٝسٞز٘ر
5ززززززز ٕٗز٤ن٢ز ٘ر
ت٭س زٜزتٝكز ٘ر
ز ٧٠ز س ٭ ز٘ر
دس زصّدَ٧ز ال٠قدس ٞز.2228ز٠٦فدسٚزلقدسيز ٦دو ٞ٦ز ٘ضو٬دس ز الٔسلٝ٬٭د زٌد٫ز
س زصَّ٧ز ال٠قس ٞز .2229ز
ت١سز ٘ضس٘٭ زص٭جز لرز ٘مسصجزٜضٝرز٬مّ ٧ز٤ن٢ز ٘ر
زلسٚز2227زظٟٝزٌوُ٬ز ضجزٜؤدوزلٝدسٞز٘ر
دس زصّدَ٧زز ال٠قدس ٞزٕ٘٦دٟزل
ز٦ل٭١ت ٣زص٭جز ٔدو زلٙد٩ز لعدس ز٤٭ئد ز ٘تدر ٬زٌد٫ز ٘زسٜمدس ز ٘ضٕٜ٧٭د زٌّدػزلٞ٦ز ٘زسٜمدس ز الٙ٤٭د ز٘ ٦ؽٙمد ز٥٘ ٦٭ئد ز الز ل ٬د ز٦ذ٘دٓز٘ضسرت٥دسز ٘د٩زل
دت١سز ٘ضس٘٭د ز ختٙدًزلدٟز دس ّت٥سزٌد٫ز
دس زٍ١ٜصد ٙزّٜ٦س ٠د زٜدٟزر٥د ز
ٙ٘٦خو٦دز ١تسئذزلِ٭ّ زٟٕٝ٬ز اللتٝسلزلٙ٭٥سزٌ٫زِ٭س ز ٘ضو٬س ز الٔسلٝ٬٭ زّ ٦رٛ٬ز ٧ص٭س زٜضرلز٘ٙز٥س ز ٘ٝخت ٍٙزٟٜزر ٥ز و.٨ز ز
6ززززززٟٜز ٘ر
س ز ٘مو ٭ ز ٘ ٝ٥ٝزٌ٫ز٤ن ز ٘ٝزسٖ:زٜضٝرزٌسئُ زز ٘ضو ٬ز ألٔسلٝ٬٭ زرو زأ س ٫زٟٜزصَّ٧ز ٠قس ٞزصَّ٧ز ٠قسٞزٌ٫ز ٘٧ؼٟز ٘مو د ٫ز ٘مدرلزز23ز ز 1983ز٦لٙد٫ززأٜٙ٦٭دٗز٦ز دو ٞ٦زز ٘ضو٬دس زز ألٔسلٝ٬٭د زز
ٌ٫ز ٘زسٜمس ز ٘مو ٭ ز:ز ًٜٙز ٘ٝقتّمٗز ٘مو ٫ز ٘مرل.ز192ز ز 1994ز١ٜ٦تر٨ز ٍٕ٘وز ٘مو ٫ز ٘ضو ٬ز ألٔسلٝ٬٭ زٌ٫ز ٘زسٜمس ز ٘مو ٭ ز:ز ض٧ثز٦ز١ٜسِ دس زز ٘١در٦زز ٍٕ٘و٬د زلٝدسٞززز 1995ز ٦دا ٜززؼ١دس ،ززز٥ٍٜدٚ٧زز
٘ضو ٬ز ألٔسلٝ٬٭ ز٘ر٨زألعس ز٤٭ئ ز ٘تر ٬زٌ٫ز ٘زسٜم ز أل ل٠٭ ز زل
٘ٝؤ ق ز ٘مٝٙ٭ ز ٘مو ٭ زل
س ز:ز ٘قٙق ٙزأ ز ٘مٚ٧ٙز ٠قس٠٭ ز ٘مرل:زز 5زٜزٙر.ز 22ز 1995زٍٜ٦٭رز ٘و٬ر ٪زز ٘ضو٬س ز ألٔسلٝ٬٭ زٌ٫ز ٘زسٜمس ز ٘مو ٭ ز:زل
زٌ٫زٌ٥دٛزز
س زلو ٭ ز ٘مرلز 11/12ز 1996ز٦أٜ٭ ١ز ش٭رز(ٜضو ) ز ٘ضو ٬ز ٍٕ٘و ٬ز٦ز ألٔسلٝ٬٭ زٌ٫زٜصوز:زألٝسٖز٠ر ٦ز٥ٜر ٢زإ٘٩زأصٝرز٠م٭ٗز ٘٥ا٘ ٫ز ّ٘دس٤و زل زز ألٜد٭ٟزز٘ ١ٙدوزز٦ز ٘ت٬ ٧دكزز ز
2222ز٦لمرز ٘وصٟٝز ٘٧ص٭ٗ زٜقتّمٗز ٘ضو٬س ز ألٔسلٝ٬٭ زٌ٫ز ٘مس٘ٛز ٘مو ٫ز ٕ٘ ٝٙز ٘مرلز 35ز 2222زٝ٬ ٦سز ٫١زل ٧ل زٜر٨ز دٌ٧٭وزز ٘زسٜمدس زز ال ل٠٭د زز٘ٙضو٬دس زز الٔسلٝ٬٭د ززأللعدس زز٤٭ئد زز ٘تدر ٬ززٔٝدسزز٬و ٤دسزز
غ س ز الِقسٚز ٦لعس ز٤٭ئ ز ٘تر ٬ز ٍ٠ق ٛ٥ز ر زرسٜم ز ٘٭و ْ٧ٜز
ٍ٠ق ٛ٥ز
س٘ زٜسرقت٭و ز 2224زلسًٔز ٘مر ٦زِ ٦كز ٘ٝٝس
س ز ٘رّٝ٬و ؼ٭ ز٘وغ س ز ألِقسٚز ألٔسلٝ٬٭ زٌ٫ز ٘زسٜمس ز أل ل٠٭ ز ٘و ٝ٭ زٟٜز٦ر ٥ز٠فوزألعس ز٤٭ئ ز ٘تر ٬زٌ٭٥دس زلٝدس ٞزرسٜمد ززلٝدسٞزز ٘مو ٭د ز
س٘ زٜسرقت٭وزٌ٫ز ل ز ٘تو ٬٧ز 2225زٜ٦٦ضٝرز ٘ م ٖ٧زِ ٦دكززٜٝس
٘زسٜم ز أل ل٠٭ ز
٘تر ٬
د زز ٘ضو٬د زز ألٔسلٝ٬٭د ززٌد٫زز ٘زسٜمدس زز أل ل٠٭د زز ٘و دٝ٭ زز٘ ٦خسصد ززٔٝدسزز٬و ٤دسززألعدس زز٤٭ئد زز ٘تدر ٬زز٦ز ٘ؽٙمد زز":ل
د ززّٜس ٠د ز" زلٝدس ٞز
س٘ زلٔت ٧زو٭وز ٧ ١ٜزٌ٫زأصٖ٧ز ٘تو ٭ ز 2226زلمرز هللز ٘ ّص ٫ز ٘مضجز ٘م٫ٝٙز٦زٜم٭ّس ٣ز ٝؤ قس ز ٘تمٙ٭ٛز ٘مدس٘٫ززٌد٫زز دٙؽ ١ززلٝدسٞززٜدٟزز٦ر٥د زز٠فدوزز ل ز ألٔسلٝ٬٭د زز٦زألعدس زز٤٭ئد زز
لٝس ٞز ٘زسٜم ز أل ل٠٭ ز
٘قم٧ل ٬زلٝس ٞز ٘زسٜم ز أل ل٠٭ ز
أٜسز ٘ر
س٘ زٜسرقت٭و ز 2222زأصٝرز ؽس٬م زٜر٨زٜٝس
ز ٘ضو ٬ز الٔسلٝ٬٭ ز٘ر٨زؼٙم ز ٘ر
س ز ٘مٙ٭سٌ٫زرسٜم ز ٘٭وْ٧ٜزٟٜز٦ر٥د زز٠فدوزز ٘ؽٙمد زز
س٘ زلٔت٢ ٧زٌ٫ز ل ز ٘تو ٬٧د ز.2226ز ٦دم٧لزز ٘مٙمس د ٫زل رد ززٜٝس
د زز ٘ضو٬د زز ألٔسلٝ٬٭د زز٘در٨زز ألٔدسلٝ٬٭٭ٟززٌد٫ززٔٙ٭دس زز ٘تو ٭د ززٌد٫زز ٘زسٜمدس زز ٘و دٝ٭ زز سٕ٘ٙٝٝد زز ٘مو ٭د زز
س٘ زلٔت٢ ٧زٌ٫زأصٖ٧ز ٘تو ٭ ز 2228ز٬ ٦سضزلو٬وز٤سل ٪ز ٘زسٜمس :ز ٘ ١أ ز٦ز ٘تؽ ٧ز ٘ضو ٬ز ألٔسلٝ٬٭ ز
تّا٘٭ ز ىر ل زٜؤوز ٘تؽ٬٧وز٦ز ٘تمٙ٭ٛز ٘ٝقتٝو ز .2212ز
س ز س٘ٙى ز ال٠زٙ٭و ٬زٌ٫٥زٔخ٭و ز٥١ٜ٦س :ز ز
Joe Stork , Steve Niva, Academic freedom in the Middle East, Washington, D. C,زMERIPز 1989,زز
Ann Mosely Lesch,زز Promoting academic freedom : risks and responsibilitiesز, Middle East Studies Association Bulletin , Vol. 30 , No. 1زز1996زز ز
8