ภายหลังเหตุการณ์สะเทือนขวัญ (Post-Traumatic Stress Disorder: PTSD) ทั้งนี้ ยังมีโอกาสเกิดโรคทางจิตเวช
อีกหลายโรค เช่น โรคแพนิค โรคประสาทวิตกกังวล การใช้สารเสพติด ซึมเศร้า และฆ่าตัวตาย โดยนอกจากสถานการณ์
ความไม่สงบจะส่งผลต่อสุขภาพจิตของประชาชนในพื้นที่แล้ว ในปี 2563 ยังเกิดสถานการณ์การแพร่ระบาดของ
เชื้อไวรัสโควิด 19 และส่งผลต่อภาวะเศรษฐกิจและการว่างงานของประชาชนในพื้นที่อีกด้วย
ทั้งนี้ ข้อมูลจากการประชุมรับฟังความคิดเห็นและสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในจังหวัดชายแดนภาคใต้
ซึ่งจัดโดยส�ำนักงาน กสม. ที่จังหวัดปัตตานี เมื่อวันที่ 3 กันยายน 2563 พบว่าภาคประชาสังคมได้แสดงข้อห่วงกังวล
ต่อสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในบางประเด็น เช่น การเรียกร้องให้มีการใช้บริการจากหน่วยงานด้านสาธารณสุข
ที่ มี ค วามเป็ น กลางและอิ ส ระในการท�ำหน้ า ที่ ต รวจร่ า งกายผู ้ ต ้ อ งสงสั ย ในคดี ค วามมั่ น คง และความกั ง วลว่ า จะ
มีการน�ำเด็กหรือสตรีเข้าสู่กระบวนการซักถามในคดีความมั่นคงโดยปราศจากทีมสหวิชาชีพและกระท�ำภายใต้
สภาพแวดล้อมทีส่ ร้างความหวาดกลัวต่อเด็ก เป็นต้น ซึง่ หน่วยงานทีเ่ กีย่ วข้องได้ให้ขอ้ มูลต่อ กสม. ว่าในกระบวนการซักถาม
ผู้ต้องสงสัยที่เป็นเด็กนั้น มีระเบียบกองอ�ำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 4 ส่วนหน้าว่าด้วยวิธีปฏิบัติงาน
ของพนักงานเจ้าหน้าที่ตามมาตรา 11 แห่งพระราชก�ำหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ. 2548
โดยก�ำหนดให้มีสหวิชาชีพ (นักสังคมสงเคราะห์ นักจิตวิทยาและอัยการ) เข้าร่วมสอบปากค�ำเด็ก เป็นต้น158
การประเมินสถานการณ์
พัฒนาการหรือความก้าวหน้า จากความพยายามของรัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการแก้ไขปัญหา
สถานการณ์ในพืน้ ทีจ่ งั หวัดชายแดนภาคใต้อย่างต่อเนือ่ ง ประกอบกับการประกาศระงับการปฏิบตั กิ ารของกลุม่ ผูม้ อี ทิ ธิพล
ในการก่อเหตุความไม่สงบในช่วงสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคโควิด 19 ส่งผลให้ในปี 2563 สถิตกิ ารก่อเหตุการณ์
ความไม่สงบ จ�ำนวนผู้เสียชีวิต และผู้ได้รับบาดเจ็บมีจ�ำนวนลดลงมากเมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า กสม. สนับสนุนการ
ยกเลิกการประกาศใช้พระราชก�ำหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ. 2548 เพิ่มเติมในพื้นที่อ�ำเภอ
ไม้แก่น จังหวัดนราธิวาส และความพยายามของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการแก้ไขปัญหาที่อาจส่งผลกระทบต่อ
สิทธิมนุษยชนของประชาชนในพื้นที่ เช่น การปรับปรุงสถานที่ควบค���มตัวผู้ต้องสงสัยให้สามารถตรวจสอบได้ การจัด
ให้มีการตรวจร่างกายบุคคลก่อนและหลังรับตัวไว้ในความควบคุม การจัดให้มีกลไกกลางร่วมตรวจสอบการกระท�ำ
ทรมานและการบังคับให้หายสาบสูญ และการจัดอบรมให้ความรู้เกี่ยวกับการปฏิบัติหน้าที่ที่ค�ำนึงถึงหลักสิทธิมนุษยชน
เป็ น ต้ น ทั้ ง นี้ ในส่ ว นของการจั ด โครงการอบรมให้ ค วามรู ้ แ ก่ เจ้ า หน้ า ที่ ผู ้ ป ฏิ บั ติ ง านนั้ น ข้ อ มู ล จากการอบรม
เชิงปฏิบัติการสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชนในพื้นจังหวัดชายแดนภาคใต้ให้แก่เจ้าหน้าที่ของรัฐ
ฝ่ายความมั่นคงในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ระดับผู้ปฏิบัติ พบว่า เจ้าหน้าที่ในระดับผู้ปฏิบัติยังต้องการองค์ความรู้
ทักษะ/เทคนิคที่ใช้ในการสืบสวนและสอบสวน การใช้หลักจิตวิทยาในการซักถามผู้ต้องสงสัยในคดีความมั่นคง เพื่อช่วย
ให้กระบวนการซักถามมีประสิทธิภาพและหลีกเลี่ยงมิให้กระทบต่อสิทธิมนุษยชนของผู้ถูกซักถาม ส�ำหรับการเยียวยา
ความเสียหายจากเหตุการณ์ความไม่สงบ พบว่ารัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ให้ความช่วยเหลือเยียวยาแก่ผู้ได้รับ
ผลกระทบจากเหตุการณ์ความไม่สงบอย่างต่อเนื่อง
ปัญหาหรืออุปสรรค กสม. ยังมีขอ้ ห่วงกังวลต่อสถานการณ์ทอี่ าจกระทบต่อสิทธิของประชาชนและควรติดตาม
เฝ้าระวัง เช่น การกล่าวอ้างว่ามีการกระท�ำทรมานต่อผู้ต้องสงสัยในคดีความมั่นคง ซึ่งพบว่ายังมีเรื่องร้องเรียนมายัง
กสม. อยู่อย่างต่อเนื่อง การตรวจ DNA ประชาชนในบางพื้นที่โดยไม่ได้แจ้งเหตุผลของการน�ำไปใช้ที่ชัดเจน ซึ่งแม้ว่า
158
96
จาก หนังสือกองอ�ำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 4 ส่วนหน้า, เรื่องเดิม.
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
National Human Rights Commission of Thailand