2. รัฐบาลโดยกระทรวงยุตธิ รรม ควรเร่งสรุปผลการศึกษาเกีย่ วกับแนวทางต่าง ๆ ในการแก้ไขปัญหาเรือนจ�ำ
แออัด รวมถึงกรณีปรับปรุงการใช้วิธีการบ�ำเพ็ญสาธารณประโยชน์แทนการกักขังแทนค่าปรับ และการใช้มาตรการ
ทางเลือกอื่นแทนการลงโทษจ�ำคุกเพื่อให้มีผลในทางปฏิบัติต่อไป
3.2
การกระท�ำทรมาน การบังคับให้สูญหาย และนักปกป้องสิทธิมนุษยชน
ภาพรวม
อนุ สั ญ ญา CAT เป็ น อนุ สั ญ ญาที่ มุ ่ ง คุ ้ ม ครองบุ ค คลจากการถู ก ทรมานหรื อ ได้ รั บ การปฏิ บั ติ โ ดยมิ ช อบ
โดยเจ้าหน้าที่ของรัฐ ประเทศไทยเข้าเป็นภาคีอนุสัญญาฉบับดังกล่าวเมื่อวันที่ 2 ตุลาคม 2550 และมีผลใช้บังคับ
กับประเทศไทยเมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน 2550 ข้อ 1 ของอนุสัญญาฯ ได้ก�ำหนดนิยามของค�ำว่า “การทรมาน”
ที่ใช้ในอนุสัญญานี้และข้อ 2 ได้วางหลักการว่า ไม่มีพฤติการณ์พิเศษ ภาวะสงคราม หรือสภาวะฉุกเฉินสาธารณะใด
ที่สามารถยกขึ้นเป็นข้ออ้างส�ำหรับการทรมานได้ และได้ก�ำหนดหน้าที่ของรัฐภาคีในการด�ำเนินมาตรการที่จ�ำเป็น
เพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาการทรมาน ซึ่งรวมถึงการก�ำหนดให้การกระท�ำทรมานตามความหมายที่ใช้ในอนุสัญญาฯ
เป็นความผิดและมีบทก�ำหนดโทษที่เหมาะสมกับความร้ายแรงของการกระท�ำดังกล่าว การทบทวนกฎเกณฑ์ค�ำสั่ง
วิธีการหรือแนวปฏิบัติเกี่ยวกับการไต่สวน จับกุม คุมขังและจ�ำคุกบุคคลเพื่อป้องกันการทรมาน การด�ำเนินการสืบสวน
โดยพลันและปราศจากความล�ำเอียงเมือ่ มีมลู เหตุอนั สมเหตุสมผลทีเ่ ชือ่ ได้วา่ มีการกระท�ำทรมานเกิดขึน้ และการประกัน
ว่าผู้ถูกกระท�ำทรมานจะได้รับค่าสินไหมทดแทนที่เป็นธรรม ส่วนอนุสัญญา CPED มุ่งคุ้มครองบุคคลจากการถูกบังคับ
ให้สูญหายโดยเจ้าหน้าที่รัฐ โดยได้ก�ำหนดหลักการห้ามการบังคับบุคคลให้สูญหายและก�ำหนดหน้าที่รัฐในการป้องกัน
และปราบปรามการบังคับบุคคลให้สูญหายในท�ำนองเดียวกันกับอนุสัญญา CAT นอกจากนี้ ยังได้ก�ำหนดแนวปฏิบัติ
เกี่ยวกับการควบคุมตัวบุคคลและก�ำหนดสิทธิของญาติของเหยื่อที่ถูกบังคับให้สูญหายในการได้รู้ความจริงเกี่ยวกับ
รายละเอียดและชะตากรรมของบุคคลผูถ้ กู บังคับให้สญ
ู หาย ประเทศไทยได้ลงนามในอนุสญ
ั ญานี้ เมือ่ วันที่ 9 มกราคม 2555
และอยูร่ ะหว่างการด�ำเนินการเข้าเป็นภาคีอนุสญ
ั ญาฯ ในส่วนของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560
มาตรา 28 ได้รับรองสิทธิและเสรีภาพในชีวิตและร่างกาย และบัญญัติห้ามการทรมาน ทารุณกรรม หรือการลงโทษ
ด้วยวิธีการโหดร้ายหรือไร้มนุษยธรรม ประกอบมาตรา 25 วรรคสี่ รับรองว่าบุคคลซึ่งถูกละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพ
ย่อมมีสิทธิได้รับการเยียวยาหรือช่วยเหลือจากรัฐตามที่กฎหมายบัญญัติ
คณะกรรมการประจ�ำอนุสัญญา CAT มีข้อสังเกตและข้อเสนอแนะต่อรายงานการปฏิบัติตามอนุสัญญาฯ
ของประเทศไทยเมื่อเดือนมิถุนายน 2557 ในประเด็นต่าง ๆ รวมถึงการเสนอว่า รัฐภาคีควรก�ำหนดให้การทรมานตาม
ค�ำนิยามในอนุสญ
ั ญาฯ เป็นความผิดเฉพาะไว้ในกฎหมาย รวมทัง้ ระบุวา่ ไม่มพี ฤติการณ์พเิ ศษ ภาวะสงคราม หรือสภาวะ
ฉุกเฉินสาธารณะใดทีย่ กขึน้ เป็นข้ออ้างส�ำหรับการทรมาน ให้มกี ารสืบสวนการทรมานและการปฏิบตั โิ ดยมิชอบต่อบุคคล
ที่อยู่ภายใต้การควบคุมของเจ้าหน้าที่ทหารและต�ำรวจทั้งในจังหวัดชายแดนภาคใต้และในพื้นที่อื่น ๆ ทั่วประเทศและ
มีการลงโทษผูก้ ระท�ำผิดตามความร้ายแรงของการกระท�ำ ให้มมี าตรการคุม้ ครองสิทธิของผูถ้ กู ควบคุมตัวโดยเจ้าหน้าทีร่ ฐั
และประกันว่ามาตรการดังกล่าวได้รับการปฏิบัติจริง ให้มีการสืบสวนเมื่อมีเหตุควรเชื่อได้ว่ามีบุค��ลถูกบังคับให้สูญหาย
ให้มีการชี้แจงข้อมูลกรณีบุคคลถูกบังคับให้สูญหายที่อยู่ในการติดตามตรวจสอบของคณะท�ำงานเรื่องการบังคับบุคคล
ให้สูญหายของสหประชาชาติ รวมทั้งให้เร่งรัดการเข้าเป็นภาคีอนุสัญญา CPED
นอกจากนี้ คณะกรรมการประจ�ำกติกา ICCPR ได้มีข้อเสนอแนะต่อรายงานการปฏิบัติตามกติกา ICCPR
ของประเทศไทยเมื่ อ เดื อ นเมษายน 2560 ว่ า รั ฐ ภาคี ค วรสื บ สวนโดยพลั น และเป็ น กลางกรณี มี ร ายงานหรื อ
มีการร้องเรียนว่ามีการกระท�ำทรมานหรือบังคับให้บุคคลสูญหาย ให้การเยียวยาแก่ผู้เสียหายและประกันว่าจะไม่มี
78
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
National Human Rights Commission of Thailand