30
ลักษณะเดียวกับสิทธิ มนุษยชน ดังนั้น มิติของกฎหมายสิ่งแวดล้อ มระหว่างประเทศจึ งจาเป็ น ต้ อ ง
กาหนดให้ชุมชนมีสิทธิบางประการเพื่ อทาหน้าที่ในการดูแลคุ้ มครองสิ่ง แวดล้ อมภายในชุมชน ของ
ตนเพื่ อ บรรลุ เ ป้ า หมายการ คุ้ ม ครองสิ่ ง แวดล้ อ มทั่ ว โลก (เพราะหากไม่ ใ ห้ สิ ท ธิ ชุ ม ชน ใน
ทรัพยากรธรรมชาติ ชุมชนก็ไม่สามารถทาหน้าที่ ในการคุ้ มครองสิ่งแวดล้ อ มได้) โดยมิได้มุ่ง เน้ น
การคุ้มครองสิทธิของชุมชนมากไปกว่าการคุ้มครองสิ่งแวดล้ อม จะเห็นได้ว่าเป็น มุมมองคนละมิ ติ
กับมุมมองของกฎหมายสิท ธิมนุษยชนระหว่างประเทศที่มุ่งคุ้ มครองสิ ทธิข องบุ คคล/กลุ่ ม มิให้ถู ก
กระทบ
1.4 ชนพื้นเมืองดั้งเดิมและชนกลุ่มน้อยตามกฎหมายระหว่างประเทศ
แม้ตามกฎหมายระหว่างประเทศด้านสิทธิ มนุษยชนจะไม่ มีบัญญั ติรับรอง “สิทธิชุมชน” กรณีทั่วๆ ไป
เป็นเอกเทศแยกต่า งหากจากสิ ทธิข องปัจเจกบุ ค คลอย่างชัด เจนดัง ที่ไ ด้ตรวจสอบตราสารระหว่า งประเทศใน
หัวข้อก่อนๆ แต่การคุ้มครองสิท ธิข องกลุ่ มคนบางกลุ่ ม เช่น ชนพื้นเมืองดั้งเดิ ม (indigenous peoples) และ
ชนกลุ่มน้อย (minorities) ยังคงมีปรากฏอยู่ในตราสารระหว่า งประเทศด้านสิท ธิมนุษยชนอยู่ บ้าง ดังนั้น การ
เปรี ย บเที ย บระหว่า งสิ ท ธิชุ มชน กั บ สิ ท ธิ ข องกลุ่ มคนบางกลุ่ มที่ ต ราสารระหว่างประเทศได้ คุ้ มครองไว้จึงมี
ประโยชน์ ใ นแง่ข องการน าต้ นแบบการคุ้ มครองสิ ทธิ ข องชนแต่ ล ะกลุ่ม มาปรับ ใช้ กั บ การคุ้ มครองสิ ทธิของ
“ชุมชน” ซึ่งสมควรศึกษาการคุ้มครองสิทธิของกลุ่ มชนทั้ง สองกลุ่ม ดังนี้
1.4.1 ชนพื้นเมืองดั้งเดิม
ค าว่ า “indigenous peoples” กระทรวงการต่ า งประเทศของไทยใช้ ค าแปลว่ า “ชน
พื้นเมืองดั้งเดิ ม” ในขณะที่บทความบางแหล่ง ใช้ คาว่า “ชนเผ่าพื้นเมือง” สาหรับในงานวิจัยนี้จะใช้คาแปลว่ า
“ชนพื้นเมืองดั้ง เดิม ” ตามคาแปลมาตรฐานของกระทรวงการต่า งประเทศ เพื่อป้องกัน มิใ ห้เ กิด ความสั บ สน
ระหว่างชนเผ่า ชนกลุ่มน้อย กับชนพื้นเมือ งดั้ ง เดิ มซึ่ง มี ความหมายที่แ ตกต่างกัน ตามที่ ปรากฏอยู่ใ นตราสาร
ระหว่ า งประเทศหลายตราสาร เช่ น อนุ สั ญ ญาว่ า ด้ ว ยประชากรชาวพื้ น เมื อ งและชนเผ่ า ค.ศ. 1989
(Indigenous and Tribal populations Convention, 1989) ขององค์การแรงงานระหว่างประเทศ ซึ่งแยก
ใช้ถ้อยคาระหว่าง indigenous (ชนพื้นเมืองดั้งเดิม) กับ Tribal (ชนเผ่า) เพื่อแสดงให้เห็นถึงความแตกต่า งของ
สองคาดังกล่าว เป็นต้น
ก. นิยาม
การกาหนดนิยามของคาว่า “ชนพื้นเมืองดั้งเดิม (indigenous peoples)” ยังไม่เป็นที่ยุ ติ ใ น
มิติของกฎหมายระหว่างประเทศเนื่ องจากความหลากหลายและการเปลี่ย นแปลงเกี่ยวกับชาติพัน ธุ์ต่า ง ๆ ทา
ให้เกิดความยากที่จะจาแนกลงไปได้ อย่างชั ดเจนว่าชนพื้นเมือ งดั้ง เดิ มจะต้ องมีลัก ษณะอย่างไร และมีขอบเขต
แค่ไหน อย่างไรก็ดี แนวคิดในการกาหนดลักษณะพื้นฐานของชนพื้น เมือ งดั้ ง เดิ มที่กฎหมายระหว่างประเทศมุ่ ง
คุ้มครองนั้น มีแนวคิดมาจากการคุ้ มครองกลุ่ มชาติ พันธุ์ ที่ มีต้น กาเนิด ในท้อ งถิ่น นั้น ๆ มีวัฒนธรรม ประเพณี
ภาษา เอกลักษณ์ เป็นของกลุ่มชาติพันธุ์นั้น ๆ เองซึ่งมีมาก่อนที่จะเกิด การรุกรานหรือล่าอาณานิค มจากชนชั้ น