๙
๒.๒ หลักสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการยุติธรรมทางอาญา
แนวคิดเรื่องสิทธิ มนุษยชนมีความสาคัญอย่างยิ่งในกระบวนการยุติธรรมทางอาญา หากกระบวนการ
ยุติธรรมทางอาญาของรัฐใดปราศจากการเคารพต่อสิทธิมนุษยชนแล้ว ย่อมไม่อาจเรียกได้ว่าเป็นกระบวนการ
ยุติธ รรมทางอาญาได้ แต่เป็ น เพีย งกระบวนการดาเนินคดีทางอาญาหรือการลงโทษทางอาญาเท่านั้น อีกทั้ง
กระบวนการดังกล่าวยังมีโอกาสที่จะนาไปสู่การละเมิดศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ตามที่ได้รับการรั บรองและคุ้มครอง
ในข้อตกลงระหว่างประเทศอีกจานวนมาก ความสาคัญของสิทธิมนุษยชนในกระบวนการยุติธรรมทางอาญา มี
ข้อพิจารณาดังนี้๖
(๑) สิทธิมนุษยชนในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาเป็นหลักประกันและวิธีการนาไปสู่ความถูกต้องชอบ
ธรรมและความยุติธรรม โดยที่กระบวนการยุติธรรมทางอาญามีหน้าที่ต้องตรวจสอบให้ได้ความจริงเกี่ยวกับการ
กระทาความผิดและผู้กระทาความผิด จึงต้องมีมาตรการที่เป็นมาตรฐานให้เกิดความแน่นอนในความถูกต้องของ
การปฏิบัติในทุกขั้นตอนตั้งแต่จุดเริ่มต้นของคดีไปจนกระทั่งเสร็จสิ้นกระบวนการทั้งหมดของคดีนั้น โดยตั้งแต่ใน
ขั้นตอนที่รัฐจะดาเนินคดีอาญากับผู้ใดก็จะต้องมีหลักฐานและเหตุผลอันสมควรตามกระบวนการและวิธีการของ
กฎหมายโดยชอบที่จะรองรับการพิสูจน์ได้ว่ามีการกระทาความผิดและผู้ถูกดาเนินคดีนั้นเป็นผู้กระทาความผิด
(๒) สิทธิมนุษยชนในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาเป็นเครื่องมือส่งเสริมมาตรฐานของการป้องกันและ
ปราบปรามอาชญากรรมและการทุจ ริตได้อย่างมีประสิ ทธิภาพ การมีหลั กประกันต่าง ๆ ตามกฎหมายในการ
คุ้มครองสิ ทธิมนุ ษยชนในกระบวนการยุติธรรมทางอาญานั้น ย่อมทาให้ เกิดความเชื่อถือของสาธารณช นและ
ประชาคมโลกว่าผู้ที่ถูกดาเนินคดีอาญาหรือลงโทษทางอาญานั้นได้ผ่านกระบวนการตรวจสอบตามครรลองของ
กฎหมายอย่างมีมาตรฐานและมีการปฏิบัติที่เหมาะสม
(๓) สิทธิมนุษยชนในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาเป็นสิ่งปลุกเร้าและเกื้อหนุนการพัฒนากระบวนการ
ยุติธรรมทางอาญาของประเทศ โดยที่ เรื่องสิทธิมนุษยชนในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาเป็นเรื่องที่ไม่หยุดนิ่ง
เพราะแต่ละประเทศจะพยายามพัฒนามาตรการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาอย่าง
ต่อเนื่องเพื่อให้เกิดการปฏิบัติในเรื่องที่กระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของมนุษย์มากที่สุดเป็นไปอย่างมีคุ ณภาพมาก
ที่สุด
ทั้งนี้ หลักสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวเนื่องกับกระบวนการยุติธรรมทางอาญาในทางระหว่างประเทศ ได้แก่
ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (The Universal Declaration of Human Rights) และกติการะหว่าง
ประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง (International Covenant on Civil and Political Rights :
ICCPR)
๖
ชาติ ชัยเดชสุริยะ, มาตรการทางกฎหมายในการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในกระบวนการยุติธรรมทางอาญา, กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์เดือนตุลา,
๒๕๔๙, หน้า ๑-๓