การใช้เครื่องพันธนาการ กรณีนักศึกษา ๑๓ คน ถูกจับกุมฐานฝ่าฝืนค�ำสั่ง คสช. ฉบับที่ ๓/๒๕๕๘ ข้อ ๑๒
เรื่อง ห้ามชุมนุมทางการเมือง พระราชบัญญัติว่าด้วยการออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญ พ.ศ. ๒๕๕๙ มาตรา ๖๑ (๑)
วรรคสอง และวรรคสาม และความผิดตามประกาศคณะมนตรีความมัน่ คงแห่งชาติ (คมช.) ฉบับที่ ๒๕/๒๕๔๙ กรณีไม่ยอมพิมพ์
ลายนิ้วมือตามค�ำสั่งเจ้าพนักงาน เนื่องจากการแจกเอกสารรณรงค์ไม่รับประชามติร่างรัฐธรรมนูญ ย่านนิคมบางพลี เมื่อวันที่
๒๓ มิถนุ ายน ๒๕๕๙ ทีผ่ า่ นมา ทัง้ นี้ นักศึกษา ๖ คนได้รบั อนุญาตประกันตัวตามค�ำขอ แต่ยงั มีนกั ศึกษา ๗ คนทีไ่ ม่ขอประกันตัว
พนักงานสอบสวนน�ำนักศึกษาทั้ง ๗ คนไปควบคุมตัวไว้ที่เรือนจ�ำพิเศษกรุงเทพมหานคร ตั้งแต่วันที่ ๒๓ มิถุนายน ๒๕๕๙
เป็นต้นมา โดยเมื่อวันที่ ๕ กรกฎาคม ๒๕๕๙ พนักงานสอบสวนได้น�ำนักศึกษาทั้งเจ็ดคนที่ไม่ได้ขอประกันตัวเข้ายื่นค�ำร้อง
ขอฝากขังต่อศาลทหาร โดยในการน�ำตัวจากเรือนจ�ำมาศาลทหารนั้นปรากฏว่ามีการใส่กุญแจข้อเท้าทั้งสองข้างปรากฏต่อ
หน้าสาธารณชนและสื่อมวลชน๘๒
การตรวจร่างกายผู้ต้องขังหญิงเพื่อค้นหายาเสพติดก่อนเข้าเรือนจ�ำในลักษณะที่ไม่มิดชิด และไม่ใช่กรณีนักโทษ
คดียาเสพติด เช่น กรณีผู้ต้องหาในคดีขันแดง ข้อหาตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา ๑๑๖ เมื่อวันที่ ๒๙ มีนาคม ๒๕๕๙
ถูกน�ำตัวไปตรวจหายาเสพติดที่เรือนจ�ำขณะรอศาลท�ำหมายปล่อยตัว โดยให้ผู้ต้องขังหญิงถอดเสื้อผ้าทุกชิ้นออกทั้งหมด
และยังให้ทำ� กิรยิ านัง่ แล้วลุก-นัง่ แล้วลุกหลายต่อหลายครัง้ ๘๓ หรือกรณีนกั ศึกษาคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จ�ำเลยคดี
นั่งรถไฟไปตรวจสอบอุทยานราชภักดิ์ เมื่อวันที่ ๒๕ เมษายน ๒๕๕๙ ได้ขึ้นศาลทหารและถูกน�ำตัวไปเรือนจ�ำก่อนได้รับ
การประกันตัว ได้ถูกบอกให้ถอดเสื้อผ้าและใส่ผ้าถุงผืนเดียวเพื่อเปลี่ยนเป็นชุดนักโทษ และถูกสั่งให้ลุกนั่งเพื่อตรวจสอบว่า
ซ่อนยาเสพติดหรือไม่และได้ถูกตรวจช่องคลอดด้วย๘๔ ต่อมาในเดือนธันวาคม ๒๕๕๙ กรมราชทัณฑ์ได้มีการน�ำเทคโนโลยี
มาใช้ในการรักษาความปลอดภัย “Body Scanner มาใช้กับผู้ต้องขังหญิง” เพื่อตรวจสอบการลักลอบน�ำสิ่งของต้องห้าม
เข้าภายในทัณฑสถานหญิงเป็นครั้งแรกเพื่อลดปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนในผู้ต้องขังหญิง
๓.๒.๔ การประเมินสถานการณ์
ในปี ๒๕๕๙ กสม. ยั ง คงได้ รั บ เรื่ อ งร้ อ งเรี ย นด้ า นสิ ท ธิ ใ น
กระบวนการยุติธรรม โดยมีการกล่าวอ้างว่าเจ้าหน้าที่ของรัฐกระท�ำการ
ละเมิดสิทธิมนุษยชนมากกว่าสิทธิในด้านอืน่ ๆ โดยรัฐเป็นภาคีกติการะหว่าง
ประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมืองอันได้บญ
ั ญัตริ บั รองสิทธิ
ในกระบวนการยุติธรรม ซึ่งรัฐมีพันธกรณีที่จะต้องปฏิบัติตามพันธกรณี
ที่เป็นภาคีในการเคารพ คุ้มครอง และท�ำให้เกิดผลในทางปฏิบัติ แม้ว่ารัฐ
ได้มคี วามพยายามทีจ่ ะด�ำเนินการตามบทบัญญัตใิ นรัฐธรรมนูญทีไ่ ด้ประกัน
สิทธิในกระบวนการยุตธิ รรมไว้ ตลอดจนกฎหมายต่าง ๆ ทีเ่ กีย่ วข้อง ทัง้ ประมวลกฎหมายอาญา ประมวลกฎหมายวิธพี จิ ารณา
ความอาญา และในพระราชบัญญัติต่าง ๆ อย่างไรก็ดี การที่ประเทศไทยมีความเหลื่อมล�้ำทางเศรษฐกิจ สังคม ท�ำให้บุคคล
เข้าถึงสิทธิในกระบวนการยุติธรรมได้แตกต่างกัน ความพยายามอย่างต่อเนื่องของรัฐในการที่จะท�ำให้ประชาชนสามารถ
เข้าถึงกระบวนการยุตธิ รรมได้อย่างเท่าเทียมกัน โดยการตรากฎหมายและปรับแก้กฎหมายหลาย ๆ ฉบับ เช่น พระราชบัญญัติ
ค่าตอบแทนผูเ้ สียหาย และค่าทดแทนและค่าใช้จา่ ยแก่จำ� เลยในคดีอาญา พ.ศ. ๒๕๔๔ ระเบียบคณะกรรมการกองทุนยุตธิ รรม
โดยอาศัยอ�ำนาจตามพระราชบัญญัติกองทุนยุติธรรม พ.ศ. ๒๕๕๘ ประมวลกฎหมายอาญา และพระราชบัญญัติราชทัณฑ์
พ.ศ. ๒๔๗๙ เป็นต้น นอกจากนี้ การค�ำนึงถึงสิทธิของผูต้ อ้ งหา จ�ำเลย ผูต้ อ้ งขัง แสดงถึงความพยายามทีจ่ ะให้มคี วามก้าวหน้า
ในการที่จะเคารพ คุ้มครองสิทธิในกระบวนการยุติธรรมของผู้ต้องหา จ�ำเลย ผู้ต้องขัง ดังนี้
จาก แถลงการณ์มลู นิธผิ สานวัฒนธรรม กรณีใส่โซ่ตรวน ๗ นักศึกษาทีข่ ดั ค�ำสัง่ คณะรักษาความสงบแห่งชาติ และผิด พ.ร.บ.ประชามติ ลดทอนศักดิศ์ รีความเป็นมนุษย์
ขัดกับ พ.ร.บ.ราชทัณฑ์ ในการใช้เครื่องพันธนาการ, โดย สุรพงษ์ กองจันทึก, ๒๕๕๙, สืบค้นจาก https://voicefromthais.wordpress.com/2016/07/08
๘๓
จาก ๓ สาวผู้ต้องหาคดีการเมือง เปิด ๓ เรื่องเล่าละเมิดสิทธิฯ ระหว่างรอประกันในเรือนจ�ำ, โดย ประชาไท, ๒๕๕๙, สืบค้นจาก http://prachatai.com/journal
/2016/05/65597
๘๔
จาก ๓ สาวผู้ต้องหาคดีการเมือง เปิด ๓ เรื่องเล่าละเมิดสิทธิฯ ระหว่างรอประกันในเรือนจ�ำ, งานเดิม.
๘๒
รายงานผลการประเมินสถานการณ์
82
ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๕๙