เป็นผู้บริสุทธิ์ การไม่มีก�ำหนดระยะเวลาการใช้เครื่องพันธนาการที่แน่นอนอันไม่สอดคล้องกับมาตรฐานสากลของ
สหประชาชาติ๖๖ การตรวจภายในผู้ต้องขัง๖๗ เป็นต้น ซึ่งต่อมา ได้มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พ.ศ. ๒๕๖๐
เพื่อให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากลดังกล่าว
๒.๔) ปัญหาอื่น ๆ
ปัญหาความเหลื่อมล�้ำ โดยมีเรื่องที่ส�ำคัญ ได้แก่ (๑) การกักขังแทนค่าปรับที่ไม่สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของ
โทษปรับทีม่ งุ่ เน้นการไม่ให้ประโยชน์จากการกระท�ำผิด โดยเป็นโทษทีม่ งุ่ ต่อทรัพย์สนิ ของผูก้ ระท�ำความผิด แต่การกักขังแทน
ค่าปรับ เป็นโทษที่มุ่งต่อเสรีภาพและมีความรุนแรงกว่าโทษปรับ อีกทั้งไม่เป็นประโยชน์ต่อสังคม (๒) การประกันตัวระหว่าง
พิจารณาที่บุคคลยากจนจะต้องถูกขังระหว่างพิจารณาโดยศาลยังไม่มีค�ำพิพากษาว่า บุคคลนั้นกระท�ำผิด และ (๓) การรอ
การลงโทษที่บุคคลที่มีความยากจนและแตกต่างจากบุคคลที่มีฐานะทางเศรษฐกิจดี๖๘
กระบวนการยุตธิ รรมในสถานการณ์พเิ ศษ ปัญหาความไม่สงบใน ๓ จังหวัดชายแดนภาคใต้นนั้ แม้วา่ จะมีสาเหตุ
มาจากปัญหาหลายมิติ เช่น มิติด้านประวัติศาสตร์ ด้านภาษาและวัฒนธรรม ด้านศาสนา ด้านเศรษฐกิจ เป็นต้น แต่สาเหตุ
ส�ำคัญ ประการหนึ่งที่มีส่วนผลักดันให้ปัญหาใน ๓ จังหวัดภาคใต้มีความรุนแรงและขยายขอบเขตมากขึ้น ก็คือ ปัญหาด้าน
ความยุติธรรม กล่าวคือ๖๙
การเสริมประสิทธิภาพในการบังคับใช้กฎหมายให้เจ้าหน้าที่ของรัฐ ไม่สามารถน�ำมาแก้ปัญหาได้ทั้งหมด
ทั้งนี้ เพราะประชาชนส่วนใหญ่ในพื้นที่เป็นชาวมุสลิมที่มีเชื้อชาติมลายูและพูดภาษามลายูเป็นภาษาท้องถิ่นมาเป็น
เวลายาวนาน และมีเป็นจ�ำนวนมากที่รู้สึกว่าไม่ได้รับการปฏิบัติอย่างเป็นธรรมเป็นระยะเวลาที่ยาวนาน การเพิ่มอ�ำนาจ
ให้เจ้าหน้าทีข่ องรัฐโดยไม่ทำ� ความเข้าใจถึงมิตทิ างประวัตศิ าสตร์ วัฒนธรรม ภาษา และศาสนาทีเ่ ป็นลักษณะเฉพาะของพืน้ ที่
อันอาจส่งผลกระทบให้เหตุการณ์ลุกลาม
มีความจ�ำเป็นเร่งด่วนทีต่ อ้ งยกระดับของการด�ำเนินกระบวนการยุตธิ รรมใน ๓ จังหวัดชายแดนภาคใต้เป็นพิเศษ
การด�ำเนินการด้านการบังคับใช้กฎหมายในจังหวัดภาคใต้ยังขาดเอกภาพ และขาดการประสานงานที่ดี
จะต้องมีการจัดตัง้ เป็นหน่วยงานเฉพาะกิจด้านการบังคับใช้กฎหมายควบคูก่ บั การคุม้ ครองสิทธิเสรีภาพของการให้ความช่วย
เหลือผู้ต้องสงสัย ผู้ต้องหา และจ�ำเลยไปพร้อม ๆ กัน
การส่งเสริมการมีสว่ นร่วมของประชาชนในกระบวนการยุตธิ รรม เช่น เปิดโอกาสให้ชมุ ชนแก้ปญ
ั หาข้อพิพาท
โดยใช้วิธีทางวัฒนธรรมและทางศาสนา โดยไม่ต้องเข้าสู่กระบวนการยุติธรรม การสร้างเครือข่ายยุติธรรมชุมชน การพัฒนา
กระบวนการยุติธรรมทางเลือกตามแนวทางกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ การปรับปรุงระบบกระบวนการยุติธรรม
ให้ค�ำนึงถึงพื้นฐานทางศาสนา ภาษา และวัฒนธรรมในพื้นที่
การได้มาซึง่ พยานหลักฐานในการเอาผิดผูก้ ระท�ำความผิด ต้องพัฒนาระบบนิตวิ ท��� ยาศาสตร์เข้ามาใช้ในการ
ตรวจพิสูจน์พยานหลักฐานเพื่อค้นหาความจริง
สภาพความรุนแรงที่เกิดขึ้นท�ำให้เกิดความจ�ำเป็นที่รัฐต้องเพิ่มประสิทธิภาพในการบังคับใช้กฎหมาย
เพื่อคุ้มครองผู้บริสุทธิ์และรักษาความสงบเรียบร้อยในสังคม โอกาสที่การบังคับใช้กฎหมายจะกระทบถึงสิทธิเสรีภาพ
ของบุคคลที่เกี่ยวข้องย่อมมีสูงขึ้น ด้วยเหตุน้ีจึงมีความจ�ำเป็นที่ต้องให้ความส�ำคัญในกลไกการตรวจสอบการใช้อ�ำนาจ
ของรัฐที่ไม่ถูกต้องหรือส่งผลต่อกฎหมายเกินควร เช่น การจัดตั้งหน่วยรับข้อร้องเรียนและให้ความช่วยเหลือแก่ผู้ได้รับ
ผลกระทบ การตั้งศูนย์ตรวจสอบบุคคลสูญหาย เป็นต้น
๖๖
จาก สิทธิของผู้ต้องขังระหว่างพิจารณา: ศึกษากรณีการใช้เครื่องพันธนาการต่อผู้ต้องขัง, โดย ชยวรรณ บุษยลาภ ไทยเดช, (วิทยานิพนธ์นิติศาสตร์มหาบัณฑิต)
สาขาวิชานิติศาสตร์ คณะนิติศาสตร์ปรีดี พนมยงค์, ๒๕๕๕, มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์, ไทย.
๖๗
จาก ผู้หญิงขยับ! ๑๖ องค์กรเรียกร้อง เลิก ‘ตรวจภายใน’ ผู้ต้องขังหญิงทุกคน, ๒๕๕๙, สืบค้นจากhttp://prachatai.com/journal/2016/05/65767
๖๘
จาก ปัญหาความเหลื่อมล�้ำในกระบวนการยุติธรรม, โดย ชนาธิป ชินะนาวิน, วารสารมนุษยสังคมปริทัศน์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏ
เพชรบุรี, (๑๗)๒, ๒๕๕๘, น. ๗๗ - ๙๑.
๖๙
จาก การเสวนาทางวิชาการเรื่อง การด�ำเนินกระบวนยุติธรรมใน ๓ จังหวัดชายแดนภาคใต้: ปัญหาและแนวทางแก้ไข, โดย อานันท์ ปันยารชุน, ๒๕๔๘, สืบค้นจาก
http://prachatai.com/journal/2005/08/21359
รายงานผลการประเมินสถานการณ์
78
ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๕๙