โดยคณะท�ำงานว่าด้วยการบังคับบุคคลให้สูญหายหรือการสูญหายโดยไม่สมัครใจ ระหว่างปี ๒๕๒๓ ถึง ๒๕๕๗
พบว่า ประเทศไทยมีการบังคับสูญหาย ๘๙ กรณี (รวบรวมผ่านการร้องเรียน)๔๓ และจากสถิตเิ รือ่ งร้องเรียนของส�ำนักงาน กสม.
ตัง้ แต่ปี ๒๕๔๔ ถึง ๒๕๔๙ ได้มเี รือ่ งร้องเรียนกรณีการบังคับบุคคลให้สญ
ู หายจ�ำนวน ๕๖ ค�ำร้อง โดยเป็นค�ำร้องเกีย่ วกับการถูก
บังคับให้สญ
ู หายอันเนือ่ งมาจากนโยบายปราบปรามยาเสพติด จ�ำนวน ๓๓ ค�ำร้อง๔๔ และเป็นกรณีอน่ื ๆ จ�ำนวน ๒๓ ค�ำร้อง๔๕
๓.๑.๓ สถานการณ์ปี ๒๕๕๙
ในปี ๒๕๕๙ กสม. ได้รับเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับการทรมานบุคคล จ�ำนวน ๓๖ ค�ำร้อง๔๖ ในจ�ำนวนนี้เป็นเรื่องที่
กระท�ำโดยเจ้าหน้าที่ในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ จ�ำนวน ๓๑ ค�ำร้อง ในปี ๒๕๕๘ กสม. ได้รับเรื่องเกี่ยวกับการทรมาน
บุคคลจ�ำนวน ๗ ค�ำร้อง ในจ�ำนวนนี้เป็นเรื่องที่ผู้ถูกกล่าวหาเป็นเจ้าหน้าที่ของรัฐในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ จ�ำนวน ๕
ค�ำร้อง๔๗ จะเห็นได้ว่าในปี ๒๕๕๙ มีจ�ำนวนเรื่องร้องเรียนสูง เมื่อเปรียบเทียบกับเรื่องร้องเรียนในปี ๒๕๕๘ ซึ่งเรื่องร้องเรียน
ส่วนมากจะเป็นการกล่าวอ้างว่าเจ้าหน้าที่ทหารเป็นผู้กระท�ำทรมานขณะจับกุมหรือควบคุมตัว นอกจากนี้ กสม. ได้รับ
เรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับการบังคับบุคคลให้สูญหาย จ�ำนวน ๓ ค�ำร้อง ในปี ๒๕๕๘ กสม. ได้รับเรื่องเกี่ยวกับการบังคับบุคคล
ให้สูญหาย จ�ำนวน ๑ ค�ำร้อง๔๘ จะเห็นได้ว่าในปี ๒๕๕๙ มีจ�ำนวนเรื่องร้องเรียนมากกว่าในปี ๒๕๕๘ ซึ่งสถานการณ์การหาย
สาบสูญ เช่น กรณีนายฟาเดล เสาะหมาน อดีตผู้ต้องขังที่ถูกด�ำเนินคดีเกี่ยวกับความมั่นคง ซึ่งถูกกลุ่มชายฉกรรจ์ ๓ คนใช้
ก�ำลังบังคับเอาตัวและหายสาบสูญไป เมื่อวันที่ ๒๔ มกราคม ๒๕๕๙ หรือกรณีของนายเด่น ค�ำแหล้ ประธานโฉนดชุมชน
โคกยาว ทีไ่ ด้ตอ่ สูใ้ นประเด็นทีด่ นิ ท�ำกินซึง่ หายตัวไปเมือ่ วันที่ ๑๖ เมษายน ๒๕๕๙ หลังเดินทางเข้าป่าเพือ่ หาเก็บหน่อไม้ เป็นต้น
ประเทศไทยได้มีความพยายามในการร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการบังคับให้
สูญหาย พ.ศ. .... โดยเมื่อเดือนพฤษภาคม ๒๕๕๙ คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบตามที่กระทรวงยุติธรรมเสนอการเข้าเป็นภาคี
อนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยการคุ้มครองบุคคลทุกคนจากการบังคับให้สาบสูญ และร่างพระราชบัญญัติป้องกัน
และปราบปรามการทรมานและการบังคับบุคคลให้สญ
ู หาย พ.ศ. ....๔๙ ทีผ่ า่ นมา ประเทศไทยยังไม่มกี ฎหมายเฉพาะทีเ่ กีย่ วกับ
การทรมานหรือการบังคับให้สญ
ู หายโดยเจ้าหน้าทีข่ องรัฐหรือภายใต้การรับรูข้ องรัฐ รวมถึงการติดตามเพือ่ หาตัวผูก้ ระท�ำความผิด
มาลงโทษ ที่ผ่านมาไม่สามารถกระท�ำได้จริง แม้ว่าจะมีกรณีของนักปกป้องสิทธิมนุษยชน ที่ได้มีการน�ำคดีขึ้นสู่การพิจารณา
ของศาล แต่ศาลได้มีค�ำพิพากษาในปี ๒๕๕๙ ยกฟ้องจ�ำเลยทั้ง ๕ คน โดยพบว่ามีประเด็นความเป็นผู้เสียหาย ตามประมวล
กฎหมายวิธพี จิ ารณาความอาญา มาตรา ๕ (๒) ทีอ่ าจเป็นบรรทัดฐานในคดีทเี่ กีย่ วกับการบังคับให้สญ
ู หายคดีอนื่ ๆ โดยศาลฎีกา
เห็ น ว่ า ผู ้ เ สี ย หายเป็ น ผู ้ ที่ มี อ� ำ นาจฟ้ อ งคดี อ าญาหรื อ ยื่ น ค� ำ ร้ อ งขอเข้ า เป็ น โจทก์ ร ่ ว มกั บ พนั ก งานอั ย การ ตาม
ประมวลกฎหมายวิ ธี พิ จ ารณาความอาญา มาตรา ๒๘ และมาตรา ๓๐ อย่ า งไรก็ ต าม หากผู ้ เ สี ย หาย
ไม่สามารถด�ำเนินการดังกล่าวได้ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา ๕ (๒) ก�ำหนดให้ผู้สืบสันดานและภริยา
มีอำ� นาจจัดการแทนผูเ้ สียหายได้ เฉพาะในความผิดอาญาซึง่ ผูเ้ สียหายถูกท�ำร้ายถึงตายหรือบาดเจ็บจนไม่สามารถจัดการเองได้
เมื่ อ พิ จ ารณาจากค� ำ บรรยายฟ้ อ งแล้ ว พบว่ า ไม่ มี ก ารยื น ยั น ว่ า ผู ้ เ สี ย หาย ยั ง มี ชี วิ ต อยู ่ ห รื อ ไม่ อี ก ทั้ ง ไม่ ไ ด้ ค วามว่ า
ได้ถกู ท�ำร้ายได้รบั บาดเจ็บจนไม่สามารถจัดการเองได้ เมือ่ ข้อเท็จจริงไม่ปรากฏว่าผู้เสียหายถูกท�ำร้ายถึงตายหรือบาดเจ็บจน
ไม่สามารถจัดการเองได้ โจทก์ร่วม (ภรรยาและบุตร) จึงไม่มีสิทธิยื่นค�ำร้องขอเข้าเป็นโจทก์๕๐
จาก ๒ ปี การหายตัวไปของบิลลี่กับสถานการณ์การอุ้มหายในไทย, งานเดิม.
จาก รายงานผลการพิจารณาคาร้องเพื่อเสนอแนะนโยบายหรือข้อเสนอในการปรับปรุงกฎหมาย..., งานเดิม.
๔๕
จาก ระบบสารสนเทศเพื่อการรวบรวมและบริการสารสนเทศด้านสิทธิมนุษยชน: ฐานข้อมูลเรื่องร้องเรียน, งานเดิม.
๔๖
แหล่งเดิม.
๔๗
แหล่งเดิม.
๔๘
แหล่งเดิม.
๔๙
จาก การเข้าเป็นภาคีอนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยการคุ้มครองบุคคลทุกคนจากการบังคับให้หายสาบสูญ และร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการ
ทรมานและการบังคับบุคคลให้สญ
ู หาย พ.ศ. ...., โดย ส�ำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, สืบค้นจากhttp://www.cabinet.soc.go.th/soc/Program2-3.jsp?top_serl=99319502&key_
word=%B7%C3%C1%D2%B9&owner_dep =%C2%B8&meet_date_dd=24&meet_date_mm=05&meet_date_yyyy=2559&doc_id1=&doc_id2=&meet_date_
dd2=&meet_date_mm2=&meet_date_yyyy2=
๕๐
ค�ำพิพากษาฎีกาที่ ๑๐๙๑๕/๒๕๕๘
๔๓
๔๔
รายงานผลการประเมินสถานการณ์
70
ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๕๙