๑. กรณีที่เกี่ยวกับเหตุการณ์ในจังหวัดชายแดนภาคใต้ หรือกรณีนายมะยาเต็ง มะรานอ ถูกเจ้าหน้าที่ทหารจ�ำนวน
หลายนายใช้อ�ำนาจตามกฎอัยการศึกท�ำการปิดล้อม ตรวจค้นและควบคุมตัวนายมะยาเต็งฯ พร้อมกับรถยนต์ของนายมะยา
เต็งไปต่อหน้าภรรยาและบุตร เมือ่ วันที่ ๒๔ มิถนุ ายน ๒๕๕๐ จากนัน้ ก็ไม่ปรากฏว่านายมะยาเต็งยังมีชวี ติ อยูห่ รือไม่ และญาติ
ของผูส้ ญ
ู หายได้เห็นนายมะยาเต็งครัง้ สุดท้ายขณะทีอ่ ยูใ่ นการควบคุมตัวของเจ้าหน้าทีฝ่ า่ ยทหาร๓๓ หรือกรณีนายอับดุลเลาะห์
อาบูคารี ทีห่ ายตัวไปเมือ่ วันที่ ๑๑ ธันวาคม ๒๕๕๒ ซึง่ เป็นพยานส�ำคัญในคดีทกี่ รมสอบสวนคดีพเิ ศษสืบสวนเจ้าหน้าทีต่ ำ� รวจ
ระดับสูงที่ถูกกล่าวหาว่าร่วมกันซ้อมทรมานลูกความของนายสมชาย นีละไพจิตร ในคดีปล้นปืนค่ายนราธิวาสราชนครินทร์
เมื่อปี ๒๕๔๗๓๔ หรือกรณีของนายอิบรอเฮง กาโฮง และนายดุลหามิ มะแร ที่ได้หายไปหลังจากที่ไปติดต่อขอรับเรือจากค่าย
ต�ำรวจตระเวนชายแดนในอ�ำเภอบันนังสตา จังหวัดยะลา เมื่อวันที่ ๓๐ เมษายน ๒๕๕๔๓๕ กรณีนายนาสือลัน ปิ เมื่อวันที่ ๑๗
มกราคม ๒๕๕๕ ได้ถูกลักพาตัวไปจากร้านน�้ำชาใกล้บ้านของตนเอง อ�ำเภอเจาะไอร้อง จังหวัดนราธิวาส โดยมีชาย ๒ คน
แต่งกายคล้ายชุดทหาร มีอาวุธประจ�ำกาย ซึ่งชาวบ้านเชื่อว่าเป็นเจ้าหน้าที่ของรัฐ ซึ่งได้มีการแจ้งความไว้กับพนักงานต�ำรวจ
ในพื้นที่ให้สืบสอบสวนแล้ว แต่ก็ยังไม่มีความคืบหน้าใด ๆ๓๖ กรณีนายฟาเดล เสาะหมาน อดีตผู้ต้องขังที่ถูกด�ำเนินคดีเกี่ยว
กับความมั่นคง ซึ่งถูกกลุ่มชายฉกรรจ์ ๓ คนใช้ก�ำลังบังคับเอาตัวและหายสาบสูญไป เมื่อวันที่ ๒๔ มกราคม ๒๕๕๙๓๗ เป็นต้น
๒. กรณีเหตุการณ์ในช่วงสงครามยาเสพติด เช่น การสูญหายของบุคคลในช่วงสงครามยาเสพติดในปี พ.ศ. ๒๕๔๖ เป็นต้น๓๘
๓. กรณีทผี่ สู้ ญ
ู หายมีความขัดแย้งรุนแรงกับผูม้ อี ทิ ธิพลหรือเจ้าหน้าทีข่ องรัฐบางคน เช่น กรณีของนายทนง โพธิอ์ า่ น
ผู้น�ำแรงงานที่หายตัวไปในปี ๒๕๓๔๓๙ หรือกรณีของนายกมล เหล่าโสภาพันธุ์ ซึ่งเคลื่อนไหวตรวจสอบข้อมูลที่ไม่โปร่งใส
เข้าข่ายทุจริตหลาย ๆ กรณี ในพืน้ ทีอ่ ำ� เภอบ้านไผ่ จังหวัดขอนแก่น ได้หายตัวไปอย่างไร้รอ่ งรอยเมือ่ วันที่ ๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑
ซึ่งหลักฐานที่เขารวบรวมได้ระบุชัดว่า มีความไม่โปร่งใสหลายประเด็น จนน�ำมาซึ่งการร้องเรียนอีกหลายคดีเกี่ยวโยง
ทั้งผู้รับเหมา เจ้าพนักงานเทศบาลเมืองบ้านไผ่ และเจ้าหน้าที่ต�ำรวจ๔๐ เป็นต้น
๔. กรณีการสูญหายของนักปกป้องสิทธิมนุษยชน อาทิ นายพอละจี รักจงเจริญ หรือบิลลี่ นักต่อสู้เพื่อสิทธิชุมชน
ชาวกะเหรี่ยงที่หายตัวไป เมื่อวันที่ ๑๗ เมษายน ๒๕๕๗๔๑ กรณีของนายเด่น ค�ำแหล้ ประธานโฉนดชุมชนโคกยาว ที่ได้ต่อสู้
ในประเด็นที่ดินท�ำกินซึ่งหายตัวไป เมื่อวันที่ ๑๖ เมษายน ๒๕๕๙ หลังเดินทางเข้าป่าเพื่อหาเก็บหน่อไม้๔๒
๓๓
จาก ศาลจังหวัดยะลาสั่งให้สหกรณ์ครูยะลารับนายมะยาเต็ง มะรานอ กลับเป็นสมาชิกจ่ายเงินตามสิทธิฯ คดีแรกที่ผู้ถูกบังคับให้สูญหายได้รับสิทธิคุ้มครอง, โดย
มูลนิธิผสานวัฒนธรรม, ๒๕๕๔, สืบค้นจาก https://voicefromthais.wordpress.com/2011/11/29/south-thailand-yala-court-orders-to-yala-teacher-collectives-topay-sufficient-benifit-to-mr-mayateh-missing-persons-family/
๓๔
จาก จี้ดีเอสไอสอบด่วน พยานปากเอกหายลึกลับ คดีต�ำรวจใหญ่ซ้อมผู้ต้องหาปล้นปืน, โดย ประชาไท, ๒๕๕๒, สืบค้นจากhttps://prachatai.com/journal/2009/12/27079
๓๕
จาก ชาวบ้านยะลา ร้องดีเอสไอ สอบ ตชด. หลังสงสัย อุ้มชาวบ้านหาย ๒ คน, โดย ฐานข้อมูลข่าวจังหวัดชายแดนภาคใต้, ๒๕๕๔, สืบค้นจาก http://wbns.oas.
psu.ac.th/shownews.php?news_id=106777
๓๖
จาก จดหมายเปิดผนึก, โดย Human Rights Lawyers Association, ๒๕๕๔, สืบค้นจาก https://arar.facebook.com/naksit.org/posts/270016816400157
๓๗
จาก ผสานวัฒนธรรม’ ร้องสตช. เร่งสืบการหายตัวของ ‘ฟาเดล เสาะหมาน’ หลังผ่านไป ๓ เดือนไม่คืบ, โดย ประชาไท, ๒๕๕๙, สืบค้นจาก https://prachatai.
com/journal/2016/03/64850
๓๘
รายงานผลการพิจารณาค�ำร้องเพื่อเสนอแนะนโยบายหรือข้อเสนอในการปรับปรุงกฎหมายของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เรื่อง สิทธิและเสรีภาพใน
ชีวิตและร่างกาย สิทธิในกระบวนการยุติธรรม เสรีภาพในเคหสถาน สิทธิในเกียรติยศชื่อเสียงและความเป็นอยู่ส่วนตัว และสิทธิในเกียรติยศชื่อเสียงและความเป็นอยู่ส่วนตัว และ
สิทธิในทรัพย์สิน กรณีการด�ำเนินนโยบายของรัฐบาลในการประกาศสงครามต่อสู้เอาชนะยาเสพติด เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๔๖ ก่อให้เกิดความเสียหายต่อประชาชนและส่งผลกระทบด้าน
สิทธิมนุษยชนในวงกว้าง
๓๙
จาก ย้อนรอยคนไทยที่ (ถูกอุ้ม) หายไป, สืบค้นเมื่อ ๒๕๖๐ จาก http://www.gqthailand.com/mobile/life/view/?url=enforced-disappearance
๔๐
จาก ๒ ปีคดีอมุ้ “กมล เหล่าโสภาพันธ์”ไม่คบื วิถชี วี ติ ลูก-เมียเปลีย่ น/เปิดร้านข้าวมันไก่, สืบค้นเมือ่ ๒๕๖๐ จากhttp://www.manager.co.th/Local/ ViewNews.
aspx?NewsID=9530000017958
๔๑
จาก ๒ ปี การหายตัวไปของบิลลี่ กับสถานการณ์การอุ้มหายในไทย, โดย Isranews ๒๕๕๙, สืบค้นจาก https://www.isranews.org/thaireform-doc-politics/
46288-artical_462883.html
๔๒
จาก พบหัวกะโหลกมนุษย์ อาจเชื่อมโยงการ��ายตัวของ ‘เด่น คาแหล้’, โดย ประชาไท, ๒๕๖๐, สืบค้นจาก https://prachatai.com/journal/2017/03/70742
รายงานผลการประเมินสถานการณ์
69
ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๕๙
สถานการณ์ด้านสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
ในส่วนของสถานการณ์ที่เกี่ยวกับการบังคับบุคคลให้สูญหายประเทศไทยประสบปัญหาการบังคับบุคคลสูญหาย
มาโดยตลอด ซึ่งการหายสาบสูญโดยถูกบังคับของบุคคลเป็นวิธีการนอกกฎหมายวิธีหนึ่งที่มักจะมีการกล่าวอ้างจากญาติ
ของผู้สูญหายว่าอาจมีความเกี่ยวข้องกับเจ้าหน้าที่ของรัฐในการใช้อ�ำนาจในการปฏิบัติหน้าที่ โดยอาจจัดกลุ่มเหตุการณ์ที่มี
ผู้สูญหายโดยถูกบังคับได้ ดังนี้
บทที่
๓