การทรมาน และการบังคับบุคคลให้สูญหาย พ.ศ. ....๖ โดยปัจจุบันอยู่ในระหว่างการด�ำเนินการตามกระบวนการให้สัตยาบัน
(ratify) กับองค์การสหประชาชาติและการน�ำเสนอ (ร่าง) พระราชบัญญัตดิ งั กล่าวตามขัน้ ตอนนิตบิ ญ
ั ญัติ ซึง่ แม้วา่ อนุสญ
ั ญาฯ
จะยังไม่มผี ลใช้บงั คับกับประเทศไทย แต่รฐั บาลต้องไม่กระท�ำการใด ๆ ทีเ่ ป็นการขัดต่อสาระและความมุง่ ประสงค์ (Objects
and Purposes) ของอนุสัญญาดังกล่าว ในส่วนของอนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยการคุ้มครองสิทธิของแรงงานโยกย้าย
ถิ่นฐานและสมาชิกในครอบครัว (International Convention on the Protection of the Rights of Migrants and
Members of their Families : ICRMW) ประเทศไทยยังไม่ได้เข้าเป็นภาคี
นอกจากสนธิสัญญาหลัก ๗ ฉบับข้างต้นแล้ว ประเทศไทยยังได้เข้าเป็นภาคีพิธีสารเลือกรับ (Optional Protocol
: OP) ของสนธิสญ
ั ญาข้างต้นในบางฉบับ ซึง่ ขยายผลการด�ำเนินการส่งเสริมและคุม้ ครองสิทธิในเชิงการปฏิบตั ิ หรือการจัดตัง้
กลไกเพิ่มเติมจากข้อบทในสนธิสัญญาหลักนั้น ๆ โดยประเทศไทยเข้าเป็นภาคีของพิธีสารเลือกรับ (OP) ทั้งสิ้น ๕ ฉบับ ได้แก่
พิธสี ารเลือกรับของอนุสญ
ั ญาระหว่างประเทศว่าด้วยการขจัดการเลือกปฏิบตั ติ อ่ สตรีในทุกรูปแบบ (Optional
Protocol to the International Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women
: OP-CEDAW) ซึ่งมีสาระส�ำคัญเกี่ยวกับการยอมรับอ�ำนาจของคณะกรรมการประจ�ำอนุสัญญาฯ ในการรับและพิจารณา
ข้อร้องเรียนในกรณีที่มีการละเมิดพันธกรณีภายใต้อนุสัญญาฯ โดยผู้ร้องเรียนอาจเป็นบุคคล กลุ่มบุคคลในนามผู้ถูกละเมิด
สิทธิก็ได้ ทั้งนี้ ประเทศไทยได้ให้สัตยาบันพิธีสารฉบับนี้ เมื่อวันที่ ๑๔ มิถุนายน ๒๕๔๓
๒ พิธีสารเลือกรับของอนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิเด็กว่าด้วยการขายเด็ก โสเภณีเด็กและสื่อลามก
ที่เกี่ยวกับเด็ก (Optional Protocol to the International Convention on the Rights of the Child on the Sale of
Children, Child Prostitution and Child Pornography: OP-SC) ซึ่งประเทศไทยได้เข้าเป็นภาคีพิธีสารดังกล่าวด้วยการ
ภาคยานุวัติ เมื่อวันที่ ๑๑ มกราคม ๒๕๔๙
๓ พิธีสารเลือกรับของอนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิเด็กว่าด้วยสภาวะความขัดแย้งที่มีการใช้อาวุธ
(Optional Protocol to the International Convention on the Rights of the Child on the Involvement of Children
in Armed Conflict: OP-AC) ซึง่ ประเทศไทยได้เป็นภาคีพธิ สี ารฉบับนีด้ ว้ ยการภาคยานุวตั ิ เมือ่ วันที่ ๒๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๙
๔ พิธสี ารเลือกรับของอนุสญ
ั ญาระหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิเด็กว่าด้วยกระบวนการรับเรือ่ งร้องเรียน (Optional
Protocol to the International Convention on the Rights of the Child on a Communications Procedure: OP3)
ซึ่งประเทศไทยได้ให้สัตยาบันพิธีสารฉบับนี้ เมื่อวันที่ ๒๕ กันยายน ๒๕๕๕
๕ พิธสี ารเลือกรับของอนุสญ
ั ญาระหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิคนพิการ (Optional Protocol to the International
Convention on the Rights of Persons with Disabilities : OP- CRPD) โดยผลใช้บงั คับกับประเทศไทย นับตัง้ แต่วนั ที่
๒ ตุลาคม ๒๕๕๙
๑
ผลสืบเนื่องจากการที่ประเทศไทยให้สัตยาบันเข้าเป็นภาคีอนุสัญญา CAT เมื่อปี ๒๕๕๐ และการลงนามต่ออนุสัญญา CED ในปี ๒๕๕๔ แต่ยังมิได้ให้สัตยาบัน ซึ่งต่อ
มารัฐบาล (โดยกระทรวงยุติธรรม) ได้จัดท�ำ (ร่าง) พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมาน และการบังคับบุคคลให้สูญหาย พ.ศ. .... ซึ่งมีหลักการส�ำคัญ คือ การก�ำหนด
บทลงโทษเกี่ยวกับการกระท�ำความผิดในการทรมานผู้ถูกจับกุม หรือการอุ้มให้สูญหาย ไม่ว่าจะโดยการกระท�ำของเจ้าหน้าที่รัฐหรือไม่ โดยหากพิสูจน์ได้ว่ามาจากความยินยอมของ
เจ้าหน้าที่รัฐ ก็ถือว่าการกระท�ำนั้นผิดกฎหมาย ทั้งนี้ ครอบคลุมถึงสถานการณ์ฉุกเฉิน สงคราม สถานการณ์ความไม่มั่นคง โดยมีการก�ำหนดระยะของอายุความไว้ ๒๐ ปี และมีการ
ตั้งคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทรมาน และการบังคับบุคคลให้สูญหาย เพื่อก�ำหนดมาจากการคุ้มครองผู้เสียหายจากการทรมาน และการบังคับบุคคลให้สูญหาย โดย
ประกันสิทธิแก่ผู้ถูกจับกุมในการติดต่อกับญาติ ทนายความ หรือผู้ที่บุคคลนั้นๆ ไว้วางใจ สิทธิในการแจ้งให้บุคคลอื่นได้ทราบถึงสภาพการคุมขัง และห้ามมิให้หน่วยงานของรัฐส่งตัว
บุคคลใด ๆ ออกนอกราชอาณาจักร หากเชื่อว่า จะก่อให้เกิดการทรมาน หรือถูกบังคับให้สูญหาย
๖
รายงานผลการประเมินสถานการณ์
42
ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๕๙