หลักฐานทางกายภาพ หลักฐานอ้างอิงที่เป็นเอกสาร (ทั้งเอกสารทางกายภาพ และข้อมูลดิจิทัล) พยาน หลักฐานทางกายภาพ คือ หลักฐานของธรรมชาติทางกายภาพที่สามารถพิสูจน์หรือหักล้าง ข้อกล่าวหาได้ เช่น เลือด อาวุธ ลายนิ้วมือ หรือรอยฟกช�้ำบนร่างกายของผู้ร้องเรียน หลักฐานอ้างอิงที่เป็นเอกสารอ้างอิงถึง ภาพถ่าย บันทึกเหตุการณ์ ความรู้สึกหรือข้อสังเกต จดหมาย รายงาน (จากองค์การเอกชน ต�ำรวจ ฯลฯ) การบันทึกหรือสมุดบันทึกของต�ำรวจ และโรงพยาบาล ข้อความบันทึกรายวัน เป็นต้น ที่อาจใช้เพื่อช่วยพิสูจน์หรือหักล้างข้อกล่าวหา นอกจากนั้น ยังรวมไปถึงการบันทึกของคอมพิวเตอร์และอีเมล ข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์หรือดิจิทัล รูปแบบอื่น ๆ ที่เป็นรูปแบบส�ำคัญของหลักฐาน หลักฐานพยาน ประกอบด้วยค�ำให้การของคู่กรณีและพยาน รวมไปถึงบุคคลอื่น ๆ ที่อาจอยู่ใน ต�ำแหน่งที่สามารถร่วมมือได้ หรือเป็นส่วนหนึ่งของหลักฐาน การสัมภาษณ์ เป็นเรื่องส�ำคัญมากส�ำหรับผู้สัมภาษณ์ที่จะต้องมีเทคนิคที่เชี่ยวชาญในการสัมภาษณ์ การสัมภาษณ์พยานควรจะมี โครงสร้าง การจัดการ และปฏิบัติอย่างมืออาชีพ ทั้งนี้ ควรมีกระบวนการดังต่อไปนี้ ผู้สัมภาษณ์ควรจดบันทึกในระหว่างที่มีการสัมภาษณ์ และบันทึกเหล่านั้นควรจะสรุปให้เร็วที่สุดหลังการ สัมภาษณ์เสร็จสิ้น บันทึกควรมีการระบุอย่างเฉพาะเจาะจงและมีความถูกต้องแม่นย�ำ และสรุปข้อมูลที่เป็น ประเด็นส�ำคัญของเรื่องที่ได้มาจากพยาน ซึ่งจะน�ำมาเป็นชิ้นส่วนส�ำคัญในคดีต่อไป นอกจากค�ำพูดของพยาน จะมีความส�ำคัญแล้ว บันทึกที่ได้จากการสัมภาษณ์ควรที่จะต้องตรงตามค�ำให้การของผู้ให้สัมภาษณ์ โดยไม่มี การตีความตามความเข้าใจของผู้จดบันทึก ผู้สัมภาษณ์ต้องบันทึกค�ำให้การที่ตรงและถูกต้องแม่นย�ำเป็นหลักฐาน เพื่อป้องกันการตีความที่ผิดพลาด ดังนั้น ค�ำให้การจะต้องไม่ถูกบันทึกไว้โดยไม่ได้รับความยินยอมจากพยาน ซึ่งเป็นสิ่งที่ส�ำคัญอย่างยิ่ง โดยเฉพาะเมื่อ ความปลอดภัยหรือการรักษาความปลอดภัยเป็นสิ่งที่ขั้นตอนนี้ควรมีการวางระบบไว้เพื่อคุ้มครองผู้ให้สัมภาษณ์ โดยทั่วไปแล้ว ��ารบันทึกเสียงเป็นสิ่งที่จ�ำเป็นเช่นกัน 77 มาตรฐานและแนวทางการด�ำเนินงานของสถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ