อวนรุน ลดปัญหาการข้ามไปทํางานในประเทศมาเลเซีย ซึ่งประธานชมรมกลุ่มประมงพื้นบ้าน เพิ่มเติมว่าจะทําให้ประชาชนมีสิทธิมีเสียงในการแสดงความคิดเห็นต่อโครงการที่เกี่ยวข้องด้วย ผลกระทบทางลบ หากไม่มีสิทธิชุมชนจะส่งผลทําให้ ชาวประมงไม่มีพื้นที่ในการทํากิน ทําให้ประชาชนส่วนใหญ่ไม่มีอาหารทะเลที่ไร้สารพิษบริโภค ทําให้เด็กขาดการดูแล เนื่องจาก พ่อแม่ต้องไปทํางานประเทศมาเลเซีย ทําให้เด็กหันไปเสพยาเสพติด ประธานชมรมกลุ่มประมง พื้นบ้ านอ่าวปั ตตานี เห็ นว่ า จะทําให้ อ่า วปั ตตานี ถูก ทํา ลายทรัพ ยากรเสื่ อมโทรมและลดลง อย่ า งรวดเร็ ว จากการหาผลประโยชน์ ข องนายทุ น ตลอดจนโครงการของภาครั ฐ ที่ ไ ม่ เกิ ด ประโยชน์และไม่ตอบสนองความต้องการของประชาชนในพื้นที่อย่างแท้ จริง ทําให้การแก้ไข ปัญหานั้นไม่ยั่งยืน ในอีกด้านหนึ่งผู้เข้าร่วมก็มีความคิดเห็นว่าถ้าชาวบ้านมีสิทธิมากเกินไป ชาวบ้ า นก็ จ ะต้ อ งการหรื อ เรี ย กร้ อ งมากเกิ น ไปจะทํ า ให้ เ กิ ด ปั ญ หาตามมาด้ ว ยเช่ น กั น ประเด็นที่ 4. สถานการณ์การเคลื่อนไหวเพื่อเข้าถึงสิทธิชุมชน มีการเคลื่อนไหว คือ เรื่องหอยแครง ไอ้โง่ อวนรุน อวนลาก คนที่ได้รับผลกระทบคือ คนที่ทําประมงโดยตรง ชาวบ้านก็ได้รับผลกระทบในทางอ้อม ทางตรงคือทรัพยากรทางทะเล หายไปและขาดรายได้ ทางอ้อมคือหากชาวประมงพื้นบ้านขาดรายได้ก็จะทําให้ชาวบ้านที่มี อาชีพ อื่นๆ ขาดรายได้เช่ นเดี ยวกัน เช่ น อาชีพค้ าขายก็ขายไม่ค่ อยได้เพราะทั้ งหมดมันจะ เชื่อ มโยงกั น และชาวบ้านที่มี อาชี พอื่ นก็ส ามารถออกไปหาของทะเลเองได้ โดยไม่ ซื้อ จาก ชาวประมง ชาวบ้านได้ทําการเคลื่อนไหวต่อสู้กับนายทุนที่จับจองพื้นสาธารณะในอ่าวปัตตานี เพื่อเลี้ยงหอยแครง ทําให้ชาวประมงในพื้นที่ไม่สามารถหาปลาได้ตามปกติ เป็นระยะเวลากว่า 10 ปีระบบนิเวศในอ่าวปัตตานีเสื่อมโทรมจากกกระบวนการในการเลี้ยงและจับเก็บหอยแครง ชาวประมงต้องออกมาต่อสู้เรียกร้องสิทธิของตัวเอง ชาวบ้านในพื้นที่รู้สึกว่าตัวเองไม่ได้รับความ ยุติธรรม ถูกข่มขู่ จากกลุ่มนายทุน ผู้เข้าร่วมคนหนึ่งเล่าว่า รู้สึกว่าเกิดความไม่ยุติธรรมกับ ชาวบ้านในพื้นที่ ในฐานะที่ตัวเองเป็นคนในพื้นที่ และรู้ในเรื่องกระบวนกา�� ระบบกฎหมาย เลยอยากช่วยเหลือ ผลักดันให้ชาวบ้านเรียกร้องสิทธิของตัวเอง ชาวบ้านที่นี่ทราบว่าตัวเองมี สิทธิในทรัพยากร แต่ไม่รู้กระบวนการที่จะต่อสู้เรียกร้อง ต่อมากลุ่มชาวประมงพื้นบ้านที่ไม่เห็น 80