บทที่ 6 สรุปผลการศึกษาและข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย 1. สรุปผลการศึกษา บริบททางสังคมมีอิทธิพลสําคัญในการกําหนดความเข้าใจว่าสิทธิ ชุมชนนั้นเป็นไปตาม วิธีคิดและวิถีชีวิตในลักษณะแบบใด การอธิบายสิทธิชุมชนด้วยการสร้างมาตรฐานเดียวในการ ทําความเข้าใจวิถีชีวิตของผู้คนในสังคมที่ก่อกําเนิดขึ้นอย่างซับซ้อนในทางประวัติศาสตร์จึงเป็น การทําความเข้าใจที่คับแคบและตายตัว สิทธิ ชุมชนจึงเป็นเรื่องที่เป็นไปตามบริบทของชุมชน หรือสังคมอันเป็นธรรมชาติของผู้คนในแต่ละถิ่นนั้น ๆ ตั้งแต่เดิม โครงการศึกษาวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research : PAR)เพื่ อ การแก้ ไ ขปั ญ หาการละเมิ ด สิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนในพื้ น ที่ เรื่ อ ง“การเคลื่ อ นไหวเพื่ อ สิทธิชุมชนประมงพื้นบ้านอ่าวปัตตานี”จึงให้ความสนใจสถานการณ์และสภาพปัญหาสิทธิชุมชน ในระบบการจัดการทรัพยากรและการเข้าถึงทรัพยากรธรรมชาติในการประกอบอาชีพของคน ในพื้นที่อ่าวปัตตานี การรวมกลุ่มเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิชุมชนและการมีส่วนร่วมในการเข้าถึงสิทธิ ชุมชนของชุมชนประมงพื้นบ้านอ่าวปัตตานี และพยายามแสวงหาแนวทางการเข้าถึงสิทธิชุมชน ของชาวประมงพื้ น บ้ า นอ่ า วปั ต ตานี ที่ ยั่ ง ยื น เป็ น ธรรมและได้ รั บ การยอมรั บ จากทุ ก ฝุ า ยที่ เกี่ยวข้อง ตลอดจนจัดทําข้อเสนอแนะนโยบายและ/หรือข้อเสนอในการปรับปรุงกฎหมายด้าน สิทธิชุมชนที่เกี่ยวข้อง การวิจัยนี้ใช้การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research : PAR) ผ่านกระบวนการออกแบบการศึกษาวิจัย ในรูปแบบต่าง ๆ เพื่อให้ชุมชนในพื้นที่และผู้มี ส่วนเ���ี่ยวข้องได้มีส่วนร่วมในการเรียนรู้และทําความเข้าใจกับสภาพการณ์ในอดีตและปัจจุบันที่ เป็นอยู่รวมทั้งเปิดพื้นที่ให้ผู้เกี่ยวข้องต่าง ๆ ร่วมกันกําหนดแนวทางในการแก้ไขปัญหาสิทธิ ชุมชนด้วยตนเอง มีขอบเขตเนื้อหาในการศึกษาถึงการเคลื่อนไหวเพื่อเข้าถึงสิทธิชุมชนโดยกลุ่ม ตัวอย่าง ประกอบด้วย กลุ่มเคลื่อนไหวที่เป็น ชาวประมงพื้นบ้าน ตัวแทนจากชาวบ้านกลุ่ม อาชีพส่วนต่าง ๆ และเจ้าหน้าที่ภาครัฐที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งสิ้นประมาณ 75 คน โดยใช้วิธีการจัด เวที แ ลกเปลี่ ย นพู ด คุ ย อบรมเชิ ง ปฎิ บั ติ ก ารเพื่ อ กํ า หนดอนาคตร่ ว มกั น ผสมผสานกั บ การ 66