รายงานการประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทย ปี ๒๕๕๘
สถานการณ์สิทธิมนุษยชนที่ส�ำคัญในรอบปี ๒๕๕๘
ประมวลสรุปภาพรวมใน ๓ ส่วนหลัก ๆ ดังต่อไปนี้
๒.๑
สถานการณ์สิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
ในมิติการประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนด้านสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง และการต่อต้านการทรมาน การประติบัติหรือการลงโทษ
อื่นที่โหดร้าย ไร้มนุษยธรรม หรือที่ย�่ำยีศักดิ์ศรี ที่เกิดขึ้นปี ๒๕๕๘ กสม. แบ่งสถานการณ์ออกเป็น ๕ เรื่องหลัก ได้แก่ (๑) สิทธิในกระบวนการ
ยุติธรรม (๒) การซ้อมทรมาน และการสูญหายโดยถูกบังคับ (๓) โทษประหารชีวิต (๔) เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น และ (๕) สถานการณ์
สิทธิมนุษยชนในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ จากพันธกรณีระหว่างประเทศด้านสิทธิมนุษยชนที่ประเทศไทยเป็นภาคี คือ กติการะหว่างประเทศ
ว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง (International Covenant on Civil and Political Rights : ICCPR) อนุสัญญา
ต่อต้านการทรมาน และการประติบัติ หรือการลงโทษอื่นที่โหดร้าย ไร้มนุษยธรรมหรือที่ย�่ำยีศักดิ์ศรี (Convention Against Torture
and other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment : CAT) และอนุสัญญาว่าด้วยการคุ้มครองบุคคล
ทุกคนจากการหายสาบสูญโดยถูกบังคับ (International Convention for the Protection of All Persons form Enforced
Disappearance: CED) ซึ่ ง แม้ ว ่ า ประเทศไทยยั ง อยู ่ ใ นระหว่ า งกระบวนการให้ สั ต ยาบั น เพื่ อ เข้ า เป็ น ภาคี โดยอนุ สั ญ ญาฯ จะยั ง ไม่ มี
ผลใช้บังคับกับประเทศไทย แต่รัฐบาลก็จะต้องไม่กระท�ำการใด ๆ ที่เป็นการขัดต่อสาระและความมุ่งประสงค์ (Objects and Purposes)
ของอนุ สั ญ ญาดั ง กล่ า ว นอกจากนี้ ยั ง รวมถึ ง ข้ อ เสนอแนะด้ า นสิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนที่ ป ระเทศไทยได้ รั บ มาปฏิ บั ติ ภ ายใต้ ก ลไก UPR
ที่ เ กี่ ย วกั บ สิ ท ธิ ที่ ไ ด้ รั บ รองไว้ ใ นกติ ก า ICCPR อนุ สั ญ ญา CAT และอนุ สั ญ ญา CED ทั้ ง นี้ สถานการณ์ สิ ท ธิ พ ลเมื อ งและสิ ท ธิ
ทางการเมืองสรุปได้ ดังนี้
สิทธิในกระบวนการยุติธรรม ในปี ๒๕๕๘
รั ฐ ได้ มี ค วามพยายามในการท� ำ ให้ ป ระชาชนเข้ า ถึ ง กระบวนการ
ยุ ติ ธ รรม และได้ รั บ ความช่ ว ยเหลื อ จากรั ฐ ในการเข้ า ถึ ง
ความยุ ติ ธ รรม โดยมี ก ารตรากฎหมายและปรั บ แก้ ก ฎหมาย
หลายฉบับ เช่น พระราชบัญญัติกองทุนยุติธรรม พ.ศ. ๒๕๕๘
พระราชบัญญัติค่าตอบแทนผู้เสียหาย และค่าทดแทนและค่าใช้จ่าย
แก่จ�ำเลยในคดีอาญา พ.ศ. ๒๕๔๔ ร่างพระราชบัญญัติราชทัณฑ์
พ.ศ. . . ประมวลกฎหมายวิธพี จิ ารณาความอาญา และประมวลกฎหมาย
อาญา เป็นต้น อย่างไรก็ตาม กสม. ยังคงได้รับค�ำร้องเรียนขอให้
ตรวจสอบการละเมิ ด สิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนที่ ผู ้ ร ้ อ งอ้ า งว่ า ถู ก ละเมิ ด
สิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนในกระบวนการยุ ติ ธ รรม ๑๕๐ ค� ำ ร้ อ ง โดยสิ ท ธิ
ในกระบวนการยุติธรรมที่มีการร้องเรียนกล่าวอ้างว่ามีการละเมิด
สิทธิมนุษยชนโดยเจ้าหน้าที่ของรัฐในกระบวนการยุติธรรม ได้แก่
สิ ท ธิ ข องผู ้ ต ้ อ งหา สิ ท ธิ ข องผู ้ เ สี ย หาย สิ ท ธิ ใ นการเข้ า ถึ ง
กระบวนการยุติธรรม และสิทธิของผู้ต้องขัง นอกจากนี้ ยังมี
ผู ้ ยื่ น ค� ำ ร้ อ งเพื่ อ ขอให้ ต รวจสอบการละเมิ ด สิ ท ธิ ม นุ ษ ยชน
จากการใช้อ�ำนาจของทหาร จ�ำนวน ๘ ค�ำร้อง๗ เช่น กรณีควบคุม
ตั ว จากเหตุ ก ารณ์ เ ดิ น ทางไปอุ ท ยาน���าชภั ก ดิ์ กรณี ค วบคุ ม ตั ว
จากเหตุการณ์ท�ำกิจกรรมเพื่อร�ำลึกครบรอบ ๑ ปี รัฐประหาร
บริเวณหน้าหอศิลปวัฒนธรรมกรุงเทพ เป็นต้น
๗ ค�ำร้องที่ ๑๐/๒๕๕๘ ค�ำร้องที่ ๕๑/๒๕๕๘ ค�ำร้องที่ ๑๖๕/๒๕๕๘ ค�ำร้องที่ ๓๔๑/๒๕๕๘ ค�ำร้องที่ ๕๗๖/๒๕๕๘ ค�ำร้อง ๕๗๗/๒๕๕๘ ค�ำร้องที่ ๕๗๘/๒๕๕๘ ค�ำร้องที่ ๕๗๙/๒๕๕๘
ดูรายละเอียดได้ที่ <http://hris.nhrc.or.th/nhrc/2015/ExamineComplaint/ExamineComplaintProgressList.aspx#/> (เข้าดู ณ วันที่ ๒๘ มีนาคม ๒๕๕๙)
9