รายงานการประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทย และรายงานผลการปฏิบัติงานประจำ�ปี ๒๕๕๖ ๒.๔.๑ เสรีภาพในการประกอบอาชีพ ๑) เกณฑ์การประเมิน (๑) ปฏิ ญ ญาสากลว่ า ด้ ว ยสิ ท ธิ ม นุ ษ ยชน (Universal Declaration of Human Rights) ข้อ ๑๗ ข้อ ๒๒ ข้อ ๒๓ ข้อ ๒๔ และข้อ ๒๕ (๒) กติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม (International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights : ICESCR) ข้อ ๖ ๑) และ ๒) และข้อ ๗ ๒) สถานการณ์ด้านเสรีภาพในการประกอบอาชีพ ประชากรไทยส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรมเป็นหลักมาช้านานแล้ว ซึ่งนอกจาก จะเป็นที่มาของรายได้ของเกษตรกรแล้ว ยังเป็นการผลิตอาหารให้แก่คนในประเทศและต่างประเทศ ตามนโยบายรั ฐ บาลที่ กำ � หนดให้ ค รั ว ไ���ยเป็ น ครั ว โลก ดั ง นั้ น การผลิ ต สิ น ค้ า ทางด้ า นการเกษตรจึ ง มี ความสำ�คัญต่อระบบเศรษฐกิจของไทย แต่เมื่อระบบเศรษฐกิจของโลกและเทคโนโลยีมีการเปลี่ยนแปลง อย่างรวดเร็วประกอบกับทรัพยากรธรรมชาติที่เริ่มมีความขาดแคลน เกษตรกรต้องการลดความเสี่ยง ในการผลิตไม่ว่าจะเป็นในเรื่องของภัยธรรมชาติ และราคาสินค้าที่มีค วามผันผวนตามกลไกตลาดที่ มี ความซับซ้อนมากขึ้น ประกอบกับการโฆษณาประชาสัมพันธ์ของบริษัทเอกชนที่จะสร้างหลักประกัน ที่มั่นคงในเรื่องของรายได้ เกษตรกรจึงสนใจหันมาร่วมทุนกับเจ้าของธุรกิจที่ทำ�การเกษตรเชิงอุตสาหกรรม เพื่อทำ�การเกษตรเชิงธุรกิจ หรือที่เรียกว่า “เกษตรพันธสัญญา” ( Contract Farming) ซึ่งเป็นการ ทำ�สัญญาระหว่างเกษตรกรกับบริษัทเอกชนที่จะซื้อขายผลผลิตล่วงหน้าในราคาประกันที่ตกลงกันตั้งแต่ต้น แต่เนื่องจากคู่สัญญาที่มีสถานะไม่เท่าเทียมกัน เจ้าของธุรกิจที่มีอำ�นาจทุนมากกว่า เป็นผู้เขียนข้อกำ�หนด ในสัญญาเพียงฝ่ายเดียวจึงมีลักษณะเอาเปรียบเกษตรกร และปัญหาที่พบส่วนใหญ่ คือ เจ้าของธุรกิจ มักยึดสัญญาที่ฝ่ายธุรกิจได้เปรียบอยู่แล้ว เอาเป็นเหตุในการอ้างว่าเกษตรกรเป็นผู้ผิดสัญญา จึงไม่ได้ ค่าตอบแทนตามเกณฑ์ที่กำ�หนด ทำ�ให้เกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการเกษตรพันธสัญญากับภาคธุรกิจเอกชน ขนาดใหญ่ มีหนี้สินล้นพ้นตัว จนไม่สามารถประกอบอาชีพได้ 69