บทที่ ๔ กรณีศึกษำชุมชนกะเหรี่ยงกับกำรเปลี่ยนแปลงในไร่หมุนเวียน ๔.๑ ลักษณะชุมชน งานชิ้นนี้เลือกชุมชนกรณีศึกษาทั้งหมด ๔ ชุมชน เพื่อช่วยอธิบายในการสร้างความเข้าใจต่อ ประเด็นศึกษา ประกอบด้วย ๑) ชุมชนห้วยหินลาด ตาบลบ้านโป่ง อาเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย ๒) ชุมชนบ้านกลาง ตาบลบ้านดง อาเภอแม่เมาะ จังหวัดลาปาง ๓) ชุมชนแม่อมกิ ตาบลแม่วะหลวง อาเภอท่าสองยาง จังหวัดตาก ๔) ชุมชนแม่ขี้มูกน้อย ตาบลบ้านทับ อาเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ ๔.๑.๑ ชุมชนห้วยหินลำด ลักษณะทั่วไปของชุมชนห้วยหินลาด ตั้งอยู่ตามเขตการปกครอง หมู่ที่ ๗ ตาบลบ้านโป่ง อาเภอเวียงป่า เป้า จังหวัดเชียงราย ประกอบไปด้วย ๔ หย่อมบ้านคือ หย่อมบ้านหินลาดใน หย่อมบ้านหินลาดนอก หย่อมบ้านผาเยือง ซึง่ เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเก่อญอ (กะเหรี่ยงสกอร์) และอีกหนึ่งหย่อมบ้าน คือ หย่อม บ้านห้วยทรายขาว ซึ่งเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ลีซู (งานศึกษานี้นาเสนอเฉพาะ ๓ หย่อมบ้านชุมชนกะเหรี่ยงที่ เกี่ยวข้องกับการทาไร่หมุนเวียน) ประวัติการก่อรูปชุมชนและความเป็นมา สันนิษฐานว่าชื่อของหมู่บ้านนั้น เรียกตามลักษณะของ ลาห้วยที่เป็นหินลาดลงตามห้วย แม้ไม่ได้มีการบันทึกไว้เป็นหลักฐานที่แน่นอนว่าได้ก่อตั้งขึ้นมาเมื่อไหร่ แต่จากการสอบถามผู้อาวุโสที่สุดในหมู่บ้าน ทราบว่าหมู่บ้านห้วยหินลาดในมีอายุไม่ต่ากว่า ๑๐๐ ปี มาแล้ว จากหลักฐานตามคาบอกเล่าสืบต่อกันมา คือ การหมดอายุของผู้นาหมู่บ้านมาแล้ว จานวน ๒ คน บรรพบุรุษผู้ก่อตั้งชุมชน คือ นายสุกา ปะปะ ซึ่งอพยพมาจาก อาเภอแม่แจ่ม จ.เชียงใหม่ เมื่อครั้งยัง หนุ่มได้เดินทางมาที่บ้านป่าแป๋ อาเภอแม่แตง จังหวั ดเชียงใหม่ ได้พบรักกับนางนอ คือ สาวปกาเกอญอ จนกระทั้งแต่งงานกัน มีบุตรด้วยกันและได้พาครอบครัวและญาติพี่น้องอีก ๓ ครอบครัว เดินทางเข้ามา ตั้งรกรากอยู่ที่บ้านแม่ฉางข้าว (บ้านห้วยทรายขาว) ประมาณ พ.ศ.๒๔๓๒ และขยายครอบครัว เมื่อ พ.ศ.๒๔๖๓ หน่วยงานราขการเริ่มเข้ามาจัดเก็บภาษีการทาไร่ ภาษีสัตว์เลี้ยง เช่น วัว ควาย ต่อมาเมื่อจานวนประชากรเพิ่มขึ้น ชาวบ้านเริ่มแยกครอบครัวและกระจายตัวออกไปหาที่ทากินใหม่ เช่น บ้านปูนน้อย บ้านห้วยไร่ อาเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย บ้านออน อาเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ ส่วนกลุ่มอื่นที่เหลือนั้นอาศัยหมุนเวียนทามาหากินตามเทือกเขาที่ไม่ห่างจากที่เดิมมากนัก พ.ศ.๒๔๘๖ ย้ายไปอยู่บริเวณที่ห้วยแห้ง ประมาณ ๕ ปี จึงพากันย้ายหมู่บ้าน เนื่องจากมีน��าไม่ เพียงพอ ในช่วงนั้นมี ๒ ครอบครัวได้อพยพไปอยู่ที่บ้านห้วยหม้อ (ปัจจุบันเป็นที่ทากินหินลาดนอก) อ าเภอเวี ย งป่ า เป้ า จั ง หวั ด เชี ย งราย และเมื่ อ พ.ศ. ๒๔๙๐ ได้ โ ยกย้ า ยไปอยู่ บ ริ เ วณ “ฝายผี ” ซึ่ ง คนปกาเกอญอ หมายถึงฝายกั้นน้าที่เกิดตามธรรมชาติ เมื่ออาศัยอยู่ได้เพียง ๑ ปี ชาวบ้านก็พากันย้าย หมู่บ้านเพราะเชื่อว่าพื้นที่บริเวณนี้เป็นผีแรง ทาให้เกิดการเจ็บป่วย จึงย้ายไปอยู่ที่ “เก่อลีแฮ” ซึ่งมี ความหมายที่เป็นพื้นที่ที่มีลดพัดแรงทั้งกลางวันและกลางคืน หลังจากนั้นมีช่วงการเคลื่อนย้ายสาคัญ ได้แก่ พ.ศ.๒๔๙๕ โยกย้ายหมู่บ้านมาอยู่บริเวณ “เซวาเด่” มีความหมายที่เป็นพื้นที่ป่าไม้ก่อขาว บน เนินเขาใกล้แหล่งน้า ๔๖