ลาพูน พบว่ากรมที่ดินออกใบจองให้ราษฎร ต่อมาได้ยกเลิกใบจองแล้วออกใหม่ให้กับนายทุน ซึ่งต่อมา นายทุนได้ขอออกโฉนด โดยอ้างหลัก ฐานใบจองจากชาวบ้านทั้งที่ไม่สมเหตุสมผล เช่น อ้างใบจองในชื่อ ชาวบ้ านที่ตายไปแล้ว หรื อจากชาวบ้านอายุสามขวบ การต่อสู้ คดีใช้เวลาอย่างยาวนาน บางราย ตรอมใจตายจากการสู้คดี หรือแม้เมื่อพิสูจน์ได้ว่าชาวบ้านไม่ผิด เมื่อชนะคดี ก็ไม่มีกระบวนการที่จะ ชดเชยเยียวยาผู้ประสบปัญหาเหล่านี้ ในประเด็นเรื่องสิทธิชุมชนและสิทธิของประชาชนในการจัดการสิ่งแวดล้อม ถูกเขียนไว้ในหมวด สิทธิและเสรีภาพของปวงชนชาวไทย มาตรา ๔๓ "มาตรา ๔๓ บุคคลและชุมชนย่อมมีสิทธิ (๑) อนุรักษ์ฟื้นฟูหรือส่งเสริมภูมิปัญญา ศิลปะ วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียม และจารีตประเพณี อันดีงามทัง้ ของท้องถิ่นและของชาติ (๒) จั ด การ บ ารุ ง รั ก ษา และใช้ ป ระโยชน์จ ากทรัพ ยากรธรรมชาติ สิ่ ง แวดล้ อ มและความ หลากหลายทางชีวภาพอย่างสมดุลและยั่งยืนตามวิธีการที่กฎหมายบัญญัติ (๓) เข้ า ชื่ อ กั น เพื่ อ เสนอแนะต่ อ หน่ ว ยงานของรั ฐ ให้ ดาเนิ นการใดอั น จะเป็ น ประโยชน์ต่อ ประชาชนหรื อชุมชน หรื องดเว้น การดาเนินการใดอันจะกระทบต่ อความเป็น อยู่อย่ างสงบสุ ข ของ ประชาชนหรือชุมชน และได้รับแจ้งผลการพิจารณาโดยรวดเร็ว ทั้งนี้ หน่วยงานของรัฐต้องพิจารณา ข้อเสนอแนะนั้นโดยให้ประชาชนที่เกี่ยวข้องมีส่วนร่วมในการพิจารณาด้วยตามวิ ธีการที่กฎหมายบัญญัติ (๔) จัดให้มีระบบสวัสดิการของชุมชน สิทธิของบุคคลและชุมชนตามวรรคหนึ่ง หมายความ รวมถึงสิทธิที่จะร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นหรือรัฐในการดาเนินการดังกล่าวด้วย" นอกจากนี้ ยังกาหนดหน้าที่ของรัฐในประเด็นที่เกี่ยวข้องเอาไว้ในมาตรา ๕๗-๕๘ กาหนดให้รัฐ อนุรักษ์ คุ้มครอง ฟื้นฟู และใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติ โดยให้ชุมชนท้องถิ่นมีส่วนร่วม ให้รัฐ ต้องทารายงานผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ (EIA, HIA) และรับฟังความคิดเห็นของประชาชน ก่อนดาเนินโครงการต่างๆ ฯลฯ เมื่อนามาเปรียบเทียบกับรัฐธรรมนูญปี ๒๕๔๐ และ ๒๕๕๐ พบว่า เนื้อหาส่วนหนึ่งที่หายไปจากรัฐธรรมนูญ ฉบับลงประชามติ คือ ส่วนที่เขียนว่า สิทธิของบุคคลที่จะมีส่วน ร่วม "ในการคุ้มครอง ส่งเสริม และรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม เพื่อให้ดารงชีพอยู่อย่างปกติ และต่อเนื่อง ในสิ่งแวดล้อมที่จะไม่ก่อให้เกิดอันตรายต่อสุ ขภาพอนามัย สวัสดิภาพ หรือคุณภาพชีวิตของคน" ซึ่งมีใน รัฐธรรมนูญสองฉบับก่อนหน้านี้ ขณะที่ประเด็นอื่นๆ เช่น การกาหนดให้ประชาชนมีสิทธิฟ้องร้องรัฐได้ หากไม่ดาเนินการคุ้มครอง ก็เป็นบทบัญญัติที่ยังมีอยู่ในรัฐธรรมนูญปัจจุบัน ๒.๒.๓ มติคณะรัฐมนตรีกรณีชำติพันธุ์���ะเหรี่ยง ในช่วงก่อนปี พ.ศ.๒๕๔๗ เกิดการเรียกร้องของเครือข่ายกลุ่มเกษตรกรภาคเหนือ ที่ประสบ ปัญหาในการทาไร่หมุนเวียน เพราะถูกเจ้าหน้าที่สั่งห้ามทาไร่ ห้ามใช้ที่ดิน ตลอดจนจับกุมดาเนินคดี ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา จึงมีการชุมนุมเรียกร้องให้รัฐบาลแก้ไขปัญหา จนกระทั่งคณะรั ฐมนตรีมีมติ วันที่ ๓ เมษายน ๒๕๔๗ ให้แต่งตั้งคณะอนุกรรมการแก้ไขปัญหาและเกิดงานวิจัยชิ้นสาคัญในเวลา ต่ อ มาและได้ ร ะบุ ข้ อ เสนอนโยบายเพื่ อ การคุ้ ม ครองส่ ง เสริ ม ไร่ ห มุ น เวี ย นให้ เ ป็ น มรดกภู มิ ปั ญ ญา วัฒนธรรม๑๔ กล่าวโดยสรุปในประเด็นสาคัญ ได้แก่ การสารวจและกาหนดขอบเขตพื้นที่ไร่ หมุนเวียน ๑๔ โปรดดูเพิ่มเติมในงานวิจัย “ระบบการเกษตรแบบไร่หมุนเวียน: สถานภาพและความเปลี่ยนแปลง เล่ม ๒” ปี ๒๕๔๗ โดยคณะ สังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ๒๔