1.2 แรงงานนอกระบบ/ผู้้�ประกอบอาชีีพ
อิิสระ
ทางสัังคม
1.2.1 ปััญหาการไม่่ได้้รับั ความคุ้้�มครอง
จากข้้อมููลสถานการณ์์ด้า้ นแรงงาน
ในไตรมาส 2 ปีี 2564 มีีผู้้�มีีงานทำ 37.82 ล้้านคน
เป็็ น ผู้้�ประกัั น ตนจำนวน 16.61 ล้้ า นคน แบ่่ ง เป็็ น
ผู้้�ประกัันตนตามมาตรา 33 จำนวน 11.10 ล้้านคน
มาตรา 39 จำนวน 1.90 ล้้านคน และมาตรา 40 จำนวน
3.61 ล้้านคน มีีผู้้�มีีงานทำที่่�อยู่่�นอกระบบประกัันสัังคม
และไม่่ได้้รัับความคุ้้�มครอง จำนวน 21.21 ล้้านคน221
อย่่ า งไรก็็ ดีี ในเดืือนพฤศจิิ ก ายน 2564 มีีจำนวน
ผู้้�ประกัันตนตามมาตรา 39 จำนวน 1.95 ล้้านคน และ
มาตรา 40 จำนวน 10.57 ล้้านคน222 จะเห็็นได้้ว่า่ จำนวน
ผู้้�ประกัันตนตามมาตรา 40 เพิ่่�มสููงขึ้้�นถึึง 6.96 ล้้านคน
ทั้้�งนี้้� จากการที่่�ไม่่ได้้เป็็นผู้้�ประกัันตนในระบบประกััน
สัังคม มีีรายงานว่่าแรงงานนอกระบบต้้องเผชิิญปััญหา
6 ด้้าน คืือ 1) ค่่าตอบแทนน้้อยลง 2) ไม่่ได้้รับั การจ้้างงาน
ต่่อเนื่่�อง 3) ทำงานหนัักและเสี่่�ยง 4) ไม่่ได้้รัับสวััสดิิการ
เทีียบเท่่าแรงงานในระบบ 5) ชั่่�วโมงทำงานมากเกิินไป
และ 6) ไม่่มีีวัันหยุุดหรืือลาพัักผ่่อนไม่่ได้้223 นอกจากนี้้�
ยัังพบปััญหาการคุ้้�มครองผู้้�ที่่�ทำงานบนแพลตฟอร์์ม
โดยกลุ่่�มไรเดอร์์ที่ใ่� ห้้บริิการส่่งสิินค้้าได้้ออกมาเรีียกร้้อง
ให้้ได้้รัับค่่ารอบที่่�เหมาะสมและเป็็นธรรม224 รวมถึึง
นัั ก วิิ ช าการหรืือภาคประชาสัั ง คมได้้ ส ะท้้ อ นปัั ญ หา
ของการทำงานแพลตฟอร์์ มที่่� ผู้้� ทำงานยัั ง มีีความ
คลุุ ม เครืือด้้ า นสถานะ และมีีปัั ญ หาค่่ า ตอบแทน
รวมถึึงสวััสดิิการต่่าง ๆ225
จาก ประกาศกระทรวงแรงงาน เรื่่อ� ง ขยายกำหนดเวลาการแสดงความจำนงเป็็นผู้้�ประกัันตน และการนำส่่งเงิินสมทบ
ของผู้้�ประกัันตนตามมาตรา 39 พ.ศ. 2564. (2564, 9 เมษายน). ราชกิิจจานุุเบกษา, 138(ตอนพิิเศษ 80 ง), 28.
220
จาก หนัังสืือสำนัักงานประกัันสัังคม ที่่� รง 0633/34357 ลงวัันที่่� 14 ตุุลาคม 2564 เรื่่�อง ข้้อมููลประกอบการจััดทำ
รายงานผลการประเมิินสถานการณ์์ด้้านสิิทธิิมนุุษยชนของประเทศไทย ปีี 2564.
221
จาก บทสรุุปผู้้�บริิหาร สถานการณ์์ด้า้ นแรงงาน ไตรมาส 2 ปีี 2564, โดย สำนัักงานปลััดกระทรวงแรงงาน กองเศรษฐกิิจ
การแรงงาน, 2564, ใน ระบบเตืือนภััยด้้านแรงงาน ไตรมาส 3/2564, น. บทสรุุปผู้้�บริิหาร 1. สืืบค้้นจาก http://warning.mol.
go.th/uploadFile/pdf/pdf-2021-09-14-1631602959.pdf
222
จาก รายงานการเตืือนภััยด้้านแรงงานรายเดืือน ประจำเดืือนธัันวาคม 2564, โดย กองเศรษฐกิิจการแรงงาน สำนัักงาน
ปลััดกระทรวงแรงงาน, 30 ธัันวาคม 2564. สืืบค้้นจาก http://warning.mol.go.th/article/warning_report
223
จาก แรงงานนอกระบบ รัับผลกระทบโควิิด 19 สููญเสีียรายได้้ ไร้้งานทำ, โดย Hfocus เจาะลึึกระบบสุุขภาพ,
20 พฤษภาคม 2564. สืืบค้้นจาก https://www.hfocus.org/content/2021/05/21699
224
จาก ‘ไลน์์ แ มน’ แถลงแก้้ ปัั ญ หา แต่่ ไ ม่่ แ ตะเรื่่� อ ง ‘ค่่ า รอบ’-ไรเดอร์์ ไ ลน์์ แ มนทั่่� ว ประเทศประท้้ ว งต่่ อ เนื่่� อ ง,
โดย ประชาไท, 2 มิิถุุนายน 2564. สืืบค้้นจาก https://prachatai.com/journal/2021/06/93331 และ
จาก ขบวนไรเดอร์์ ‘foodpanda’ เชีียงใหม่่ ปิิดรัับงาน 14 ชม. ยื่่�นหนัังสืือร้้องผู้้�ว่่าฯ หลัังถููกเปลี่่�ยนค่่ารอบ,
โดย ประชาไท, 26 สิิงหาคม 2564. สืืบค้้นจาก https://prachatai.com/journal/2021/08/94662
225
จาก ชวนรู้้�จัักปััญหา ‘ไรเดอร์์’ มุุมแรงงานสััมพัันธ์์ที่่�ยัังคลุุมเครืือ และแนวแก้้ไข-คุ้้�มครองในทางกฎหมายที่่�อาจต้้อง
ถกอีีกยาว, โดย ประชาไท, 13 สิิงหาคม 2564. สืืบค้้นจาก https://prachatai.com/journal/2021/08/94442
จาก สถาบัั น แรงงานฯ ร่่ อ น จม. ถึึ ง บริิ ษัั ท แพลตฟอร์์ ม เรีี ย กร้้ อ งให้้ บ ริิ ษัั ทดูู แ ลคนทำงานช่่ ว ง Covid-19,
โดย ประชาไท, 18 มกราคม 2564. สืืบค้้นจาก https://prachatai.com/journal/2021/01/91247
4
บทที่่�
การประเมิินสถานการณ์์ด้้านสิิทธิิทางเศรษฐกิิจ สัังคม และวััฒนธรรม
ผู้้�ประกัั น ตนตามมาตรา 33 แสดงความจำนงเป็็ น
ผู้้�ประกัันตนต่่อตามมาตรา 39 ภายในวัันที่่� 30 มิิถุนุ ายน
2564219 และจากสถิิติิเรื่่�องร้้องเรีียนเกี่่�ยวกัับสิิทธิิของ
ผู้้�ประกัันตนของสำนัักงานประกัันสัังคม (สปส.) พบว่่า
ในปีี 2564 มีีประเด็็นร้้องเรีียนเกี่่�ยวกัับสถานพยาบาล
รวม 485 ครั้้�ง เพิ่่�มขึ้้�นจากปีี 2563 ที่่�มีีเพีียง 135 ครั้้�ง
โดยเรื่่�องที่่�ร้้องเรีียนมากที่่�สุุดคืือ การให้้บริิการของ
เจ้้าหน้้าที่่�ของโรงพยาบาล ในขณะที่่�เรื่่�องร้้องเรีียน
เกี่่� ย วกัั บ สิิ ท ธิิ ป ระโยชน์์ จ ากกองทุุ น ประกัั น สัั ง คม
รวม 437 ครั้้�ง เพิ่่�มขึ้้�นจากปีี 2563 ที่่�มีีเพีียง 148 ครั้้�ง
โดยเรื่่อ� งที่่ร้� อ้ งเรีียนมากที่่สุ� ดคืื
ุ อ กรณีีว่่างงาน ทั้้�งนี้้� สปส.
ดำเนิินการเกี่่ย� วกัับเรื่่อ� งร้้องเรีียนแล้้วเสร็็จภายใน 25 วััน
ทำการได้้ร้้อยละ 95.58220
รายงานผลการประเมิินสถานการณ์์
ด้้านสิิทธิิมนุุษยชนของประเทศไทย ปีี 2564
219
89