ความสัมพันธ์ระหว่างสิทธิมนุษยชนและสิ่งแวดล้อม
เพื่อการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน
กล่าวโดยสรุป แม้ปัจจุบันยังไม่มีการรับรองสิทธิในสิ่งแวดล้อมในระดับกฎหมายสิทธิ
มนุษยชนระหว่างประเทศ แต่การที่ปฏิญญาสตอกโฮล์มกล่าวถึงความเชื่อมโยงระหว่างคุณภาพสิ่งแวดล้อมและการ
ด�ำรงชีวิตของมนุษย์ น�ำมาซึ่งความตระหนักร่วมกันถึงความส�ำคัญของสิ่งแวดล้อมในเวทีกฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่าง
ประเทศ และส่งผลให้เกิดพัฒนาการทางแนวคิดในการน�ำเอากลไกทางสิทธิมนุษยชนมาใช้คุ้มครองสิ่งแวดล้อม โดยใน
เบือ้ งต้นจะผนวกเอาการคุม้ ครองสิง่ แวดล้อมเข้าเป็นส่วนหนึง่ ของการคุม้ ครองสิทธิมนุษยชนประเภทต่าง ๆ ทีม่ กี ารยอมรับ
และรับรองอยู่แล้ว แต่ต่อมาในบางภูมิภาค เช่น ภูมิภาคอเมริกาและภูมิภาคแอฟริกา ได้มีการบัญญัติรับรองสิทธิใน
สิง่ แวดล้อมไว้เป็นการเฉพาะ ส่งผลให้สทิ ธิในสิง่ แวดล้อมเป็นสิทธิมนุษยชนประเภทหนึง่ ในภูมภิ าคดังกล่าว และการท�ำลาย
หรือท�ำให้เสื่อมโทรมซึ่งสิ่งแวดล้อมเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนได้ในตัวเอง
นอกจากนี้ ปฏิญญาสตอกโฮล์มยังเป็นรากฐานให้เกิดพัฒนาการทางแนวคิดในการน�ำเอา
กลไกของสิทธิเชิงกระบวนการมาใช้คุ้มครองสิ่งแวดล้อม ดังสะท้อนให้เห็นในปฏิญญาริโอ ซึ่งนอกจากจะรับรองหลักการ
และแนวคิดต่าง ๆ ของปฏิญญาสตอกโฮล์มแล้ว ยังมีการบัญญัติรับรองสิทธิเชิงกระบวนการเพื่อน�ำมาใช้เป็นเครื่องมือใน
การคุ้มครองสิ่งแวดล้อมอีกทางหนึ่งด้วย
๒.๑.๓.๒ บทบาทของตราสาร Soft Law ต่อพัฒนาการด้านสิทธิเชิงกระบวนการ
“สิทธิ” ประกอบด้วยสิทธิเชิงเนือ้ หาและสิทธิเชิงกระบวนการ เมือ่ แนวคิดเรือ่ งสิทธิในสิง่ แวดล้อม
ซึง่ เป็นสิทธิเชิงเนือ้ หาไม่ได้รบั แรงสนับสนุนจากรัฐต่าง ๆ ในการประชุมทีก่ รุงสตอกโฮล์ม ท�ำให้นกั วิชาการจ�ำนวนหนึง่ หันมา
พิจารณาการน�ำเอากลไกทางสิทธิมนุษยชนมาใช้เพื่อคุ้มครองสิ่งแวดล้อมผ่านทางสิทธิเชิงกระบวนการ เนื่องจากสิทธิเชิง
กระบวนการสามารถเป็นเครื่องมือเพื่อน�ำไปสู่การคุ้มครองสิทธิเชิงเนื้อหาได้37
ปฏิญญาริโอ38 ซึ่งเป็นตราสาร Soft Law ทางกฎหมายสิ่งแวดล้อมระหว่างประเทศที่เกิดขึ้น
ภายหลังปฏิญญาสตอกโฮล์มได้ยอมรับถึงความส�ำคัญของการมีส่วนร่วมของสาธารณชนในการจัดการสิ่งแวดล้อม โดยใน
Principle 10 ได้มีการบัญญัติรับรองสิทธิในกระบวนการไว้อย่างชัดแจ้ง ทั้งสิทธิในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร สิทธิในการมี
ส่วนร่วมในกระบวนการตัดสินใจด้านสิ่งแวดล้อม และสิทธิในการเข้าถึงความยุติธรรมด้านสิ่งแวดล้อม
สิทธิเชิงกระบวนการภายใต้ปฏิญญาริโอ ๓ ประการข้างต้นนั้น ได้มีการบัญญัติรับรองไว้ใน
อนุสัญญาทางสิ่งแวดล้อมอีกหลายฉ���ับ จนน�ำมาสู่การลงนามของรัฐต่าง ๆ ในอนุสัญญาว่าด้วยการเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร
การมีส่วนร่วมสาธารณะในการตัดสินใจ และการเข้าถึงความยุติธรรมในคดีสิ่งแวดล้อม หรืออนุสัญญาอาร์ฮูส39
37
From “Human Rights and the Environment: What Specific Environmental Rights Have Been Recognized?”
by Dinah Shelton (2006) Denv. J. Int’l L. & Pol’y 35, 129 (2006-2007), pp 132
38
Rio Declaration on Environment and Development 1992.
39
Convention on Access to Information, Public Participation in Decision-making and Access to Justice in
Environmental Matters (Aarhus Convention) 1998
55