ความสัมพันธ์ระหว่างสิทธิมนุษยชนและสิ่งแวดล้อม เพื่อการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน • ช่วงการประชุมรีโอ +๑๐ จนถึงก่อนการประชุมรีโอ +๒๐ ตัง้ แต่ปี ค.ศ. ๒๐๐๒ – ๒๐๑๑ ได้แก่ โบลีเวีย สาธารณรัฐคองโก ติมอร์-เลสเต กาตาร์ โรมาเนีย รวันดา อัฟกานิสถาน สาธารณรัฐแอฟริกากลาง โซมาเลีย บูรุนดี สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก ฝรั่งเศส อิรัก ซูดาน สวาซิแลนด์ เนปาล เซอร์เบีย อียปิ ต์ ลักเซมเบิรก์ มอนเตเนโกร ภูฏาน มัลดีฟส์ พม่า สาธารณรัฐโดมินิกัน เคนยา บังกลาเทศ จาเมกา โมร็อกโก เซาท์ซูดาน • ช่วงการประชุมรีโอ +๒๐ จนถึงปัจจุบนั ตัง้ แต่ปี ค.ศ. ๒๐๑๒ เป็นต้นมา ได้แก่ ไอซ์แลนด์ ฟิจิ ซิมบับเว ในการน� ำ สิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนและสิ ท ธิ ใ นสิ่ ง แวดล้ อ มมาบั ญ ญั ติ ไ ว้ ใ นรั ฐ ธรรมนู ญ นั้ น เมื่ อ ศึ ก ษาจาก รัฐธรรมนูญของประเทศต่าง ๆ พบว่ามีรูปแบบที่พอสรุปได้เป็น ๔ รูปแบบหลัก ดังนี้ • รูปแบบที่บัญญัติเรื่องสิทธิในสิ่งแวดล้อมไว้ในรัฐธรรมนูญ • รูปแบบที่บัญญัติเรื่องสิทธิที่จะมีชีวิตอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ดีไว้ในรัฐธรรมนูญ • รูปแบบที่บัญญัติเรื่องสิทธิเชิงกระบวนการไว้ในรัฐธรรมนูญ • รูปแบบที่บัญญัติเรื่องหน้าที่ของประชาชนในการปกป้องสิ่งแวดล้อมไว้ในรัฐธรรมนูญ • รูปแบบที่บัญ��ัติเรื่องหน้าที่ของรัฐในการปกป้องสิ่งแวดล้อมไว้ในรัฐธรรมนูญ ทัง้ นี้ แต่ละประเทศอาจน�ำรูปแบบใดรูปแบบหนึง่ แต่เพียงรูปแบบเดียวหรืออาจน�ำหลาย ๆ รูป แบบมาผสมผสานกัน เพื่อใช้ในการเขียนบทบัญญัติเพื่อปกป้องสิ่งแวดล้อมในรัฐธรรมนูญ ตัวอย่างที่ยกมาแสดงต่อไปนี้ เพื่อให้เห็นตัวอย่างของบางประเทศที่ใช้แต่ละรูปแบบไล่เรียงไปทีละรูปแบบของแต่ละภูมิภาค ๔.๑ ประสบการณ์การน�ำสิทธิมนุษยชนและสิทธิในสิ่งแวดล้อมมาบัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญ ของประเทศในยุโรปบางประเทศ ๔.๑.๑ ประเทศทีน่ ำ� เรือ่ งสิทธิในสิง่ แวดล้อมมาบัญญัตไิ ว้ในรัฐธรรมนูญ ๏รัฐธรรมนูญของสาธารณรัฐโปรตุเกส ๑๙๗๖ มาตรา ๖๖: ทุกคนมีสิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ดีและมีสมดุลทางนิเวศที่มนุษย์จะอยู่ได้และมีหน้าที่ในการ ปกป้องสิ่งแวดล้อม (Everyone shall possess the right to a healthy and ecologically balanced human living environment and the duty to defend it.) ข้อสังเกต ๑) โปรตุเกสเป็นประเทศสมาชิกสหภาพยุโรป เป็นประเทศภาคีในอนุสัญญาสิทธิมนุษยชน แห่งยุโรป และเป็นประเทศหนึ่งในกลุ่มแรก ๆ ที่มีรัฐธรรมนูญบัญญัติถึงเรื่องสิทธิในสิ่งแวดล้อมไว้ ๒) เป็นการเขียนเรื่องสิทธิควบคู่ไปกับเรื่องหน้าที่ของบุคคล 99