รายงานผลการปฏิบัติงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ 104 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ประจำ�ปีงบประมาณ พ.ศ. 2562
2) ข้อเสนอแนะในการแก้ไขปรับปรุงกฎหมายเพื่ อให้
สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชนต่อร่างพระราชบัญญัติ
อุทยานแห่งชาติ พ.ศ. ....
ประเด็น/ความเป็นมา
คณะกรรมการสิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนแห่ ง ชาติ เ ห็ น ว่ า
ร่างพระราชบัญญัตอิ ทุ ยานแห่งชาติ พ.ศ. .... ซึง่ อยูร่ ะหว่าง
การพิจารณาของสภานิตบิ ญ
ั ญัตแิ ห่งชาติ ควรให้ความส�ำคัญ
ของสิทธิชุมชน จึงเห็นควรจัดท�ำข้อเสนอแนะในการแก้ไข
ปรับปรุงกฎหมายเพื่อให้สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชน
ไปยังสภานิติบัญญัติแห่งชาติ
ข้อเสนอแนะมาตรการหรือแนวทางในการส่งเสริมและ
คุ้มครองสิทธิมนุษยชน
1) ประเด็นการมีส่วนร่วมของประชาชนหรือชุมชน
ในท้องถิ่น เห็นว่า ร่างพระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ
พ.ศ. .... มาตรา 8 มีการปรับปรุงหลักการให้ดีขึ้นกว่า
กรณีตามมาตรา 6 แห่งพระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ
พ.ศ. 2504 คณะกรรมการสิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนแห่ ง ชาติ
เห็นสมควรให้ระบุรายละเอียดเกี่ยวกับการมีส่วนร่วม
ของประชาชนและชุ ม ชน เช่ น การจั ด ให้ มี ก ารรั บ ฟั ง
ตั้ ง แต่ ก ารเริ่ ม ส�ำรวจพื้ น ที่ การให้ ข ้ อ มู ล ข่ า วสาร
อย่ า งเพี ย งพอต่ อ การพิ จ ารณาให้ ค วามเห็ น เพื่ อ สร้ า ง
ความเข้าใจที่ตรงกันไว้ในกฎหมายล�ำดับรอง ตลอดจน
เปิดโอกาสให้บุคคลหรือชุมชนมีสิทธิในการโต้แย้งหรือ
คั ด ค้ า นการก�ำหนดเขตเพื่ อ ขอให้ ห น่ ว ยงานของรั ฐ
ที่ เ กี่ ย วข้ อ งได้ ท บทวนดุ ล พิ นิ จ อี ก ครั้ ง และเห็ น ว่ า
ร่างมาตรา 18 เกี่ยวกับการจัดท�ำแผนการบริหารจัดการ
พื้ น ที่ อุ ท ยานแห่ ง ชาติ แ ต่ ล ะแห่ ง ยั ง คงเป็ น อ�ำนาจของ
หน่วยงานของรัฐ และอธิบดีในการจัดท�ำและเห็นชอบ
ก่ อ นการประกาศใช้ ซึ่ ง แผนการบริ ห ารจั ด การพื้ น ที่
ดังกล่าวเกี่ยวข้องเป็นไปเพื่อดูแล รักษา คุ้มครองพื้นที่
ภายในเขตอุทยานแห่งชาติ เห็นสมควรเพิ่มเติมข้อความ
ในมาตรานี้ให้ก�ำหนดกระบวนการและขั้นตอนการรับฟัง
ความเห็นของบุคคลหรือชุมชนท้องถิน่ นอกจากนี้ เห็นควร
ให้ มี ก ารก�ำหนดแผนที่ เ หมาะสมในการร่ ว มกั น บริ ห าร
จั ด การอุ ท ยานแห่ ง ชาติ ร ะหว่ า งรั ฐ และประชาชน
บุคคลและชุมชนมีส่วนร่วมในการจ�ำแนกเขตการจัดการ
(zoning) ในแผนบริ ห ารจั ด การพื้ น ที่ ซึ่ ง ต้ อ งพิ จ ารณา
ความเป็นไปได้ในการจัดการพื้นที่ประเภทต่าง ๆ
2) ประเด็นความสัมพันธ์กับชุมชนท้องถิ่น เห็นว่า
การรวมตั ว เป็ น ชุ ม ชนเป็ น แนวคิ ด ว่ า ด้ ว ยสิ ท ธิ เ ชิ ง กลุ ่ ม
(collective rights) ที่ก่อให้เกิดอัตลักษณ์และการสร้าง
เจตจ�ำนงร่วมกันอันสืบทอดมาในรูปแบบของประเพณี
ซึง่ ยาวนานกว่าระบบกรรมสิทธิข์ องปัจเจกบุคคล เห็นควรมี
บทนิ ย ามเกี่ ย วกั บ ชุ ม ชน ที่ ใ ห้ บุ ค คลหรื อ ชุ ม ชนเข้ า มา
มีส่วนร่วมในกระบวนการต่าง ๆ ที่มีผลกระทบต่อวิถีชีวิต
หรือสิ่งแวดล้อมในชุมชนตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ
แห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 43
เพื่อให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตของชุมชนโดยเฉพาะชุมชน
ทีจ่ �ำเป็นต้องพึง่ พาอาศัยพืน้ ทีช่ ายฝัง่ และทะเลในการด�ำรงชีพ
การมี บ ทบั ญ ญั ติ ห ้ า มการเข้ า ไปกระท�ำการบางอย่ า ง
ในเขตที่ถูกประกาศเป็นพื้นที่อุทยานแห่งชาติ วนอุทยาน
สมควรจะต้องก�ำหนดบทยกเว้นไว้ส�ำหรับกรณีดังกล่าว
เป็นการเฉพาะด้วย เช่น การแก้ไขเพิ่มเติมร่างมาตรา 22
ซึ่งเป็นอ�ำนาจของพนักงานเจ้าหน้าที่ในการใช้ดุลพินิจ
อนุญาตให้บุคคลเข้าไปกระท�ำการตามมาตรา 19 (2)
(5) (6) และ (7) โดยเพิ่ ม เติ ม ให้ อ�ำนาจแก่ พ นั ก งาน
เจ้ า หน้ า ที่ อ นุ ญ าตให้ บุ ค คลหรื อ ชุ ม ชนสามารถเข้ า ไป
เก็ บ หาทรั พ ยากรธรรมชาติ ล่ อ หรื อ น�ำสั ต ว์ ป ่ า ออก
โดยอาจใช้เครื่องมือต่าง ๆ ภายใต้เงื่อนไขว่าจะต้องเป็น
การด�ำเนินการเพื่อการเลี้ยงชีพตามวิถีปกติของชุมชน
ท้องถิ่นแห่งนั้นและไม่กระทบต่อความสมดุลและยั่งยืน
ของสิง่ แวดล้อม ทัง้ ยังต้องสอดคล้องกับแผนบริหารจัดการ
พื้นที่ตามมาตรา 18 ซึ่งชุมชนท้องถิ่นเข้าไปมีส่วนร่วมกับ
รัฐในการจัดท�ำด้วย ทั้งนี้ มีข้อสังเกตว่า แม้ร่างมาตรา 63
วรรคท้ายจะได้บญ
ั ญัตยิ กเว้นโทษบุคคลทีก่ ระท�ำการต่าง ๆ
อันเป็นความผิดตามร่างมาตรา 19 ในเขตพื้นที่อุทยาน
ไว้ แ ล้ ว ก็ ต าม แต่ ด ้ ว ยเหตุ ที่ บ ทบั ญ ญั ติ ดั ง กล่ า วเป็ น
บทเฉพาะกาลซึ่งใช้บังคับเฉพาะกรณีของบุคคลที่ไม่มี
ที่ท�ำกินและอยู่อาศัยในพื้นที่ที่ถูกประกาศเป็นเขตอุทยาน
แห่ ง ชาติ อ ยู ่ ก ่ อ นร่ า งพระราชบั ญ ญั ติ ฉ บั บ นี้ ใ ช้ บั ง คั บ
จึงไม่ครอบคลุมถึงกรณีของบุคคลหรือชุมชนที่อยู่อาศัย
หรือพึง่ พิงทรัพยากรธรรมชาติในเขตพืน้ ทีอ่ นื่ ซึง่ ยังไม่ได้รบั
การประกาศเป็นเขตอุทยานแห่งชาติ หรือในเวลาต่อมา
มีการขยายพืน้ ทีอ่ ทุ ยานแห่งชาติมาถึงก็จะท�ำให้บคุ คลหรือ
ชุมชนที่ไม่โยกย้ายออกไปจากเขตพื้นที่ดังกล่าวมีความผิด
อั น จะท�ำให้ ก ระทบต่ อ สิ ท ธิ ท างวั ฒ นธรรมและสิ ท ธิ
ในที่ อ ยู ่ อ าศั ย โดยการก�ำหนดให้ เ ป็ น ดุ ล พิ นิ จ ของ