สุขภาพแห่งชาติ จะได้ดำ� เนินการหาโรงพยาบาลมารองรับแล้วก็ตาม๑๖๕ รวมถึงผูม้ สี ทิ ธิในระบบประกันสังคมราว ๑๘๐,๐๐๐ คน
ก็อาจจะได้รับผลกระทบในการเข้าถึงการบริการเนื่องจากโรงพยาบาลเอกชนอีก ๔ แห่งขอถอนตัวออกเช่นกัน๑๖๖
แม้ว่ารัฐบาลจะประกันสิทธิด้านสุขภาพให้กับประชากรทั้งประเทศ แต่ยังพบว่า มีประชากรส่วนหนึ่งที่ยังเข้าไม่ถึง
ระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ๑๖๗ แต่ยังพบว่า มีข้อท้าทายในประเด็นสิทธิด้านสุขภาพ ดังต่อไปนี้
• ความเหลื่อมล�้ำในการเข้าถึงสิทธิในการรับบริการสาธารณสุขของรัฐในมิติของการเข้าถึงทางเศรษฐกิจ
(economic accessibility) โดยระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ระบบประกันสังคม ซึ่งเป็นระบบการจ่ายเงินแก่
ผูม้ สี ทิ ธิแบบเหมาจ่ายรายหัว ในขณะทีร่ ะบบสวัสดิการรักษาพยาบาลของข้าราชการ เป็นระบบการเบิกจ่ายแบบปลายเปิด
หรือจ่ายตามบริการ (fee-for-service) เนือ่ งจากกลไกการจ่ายเงินทีแ่ ตกต่างกันท�ำให้ผมู้ สี ทิ ธิตามระบบสวัสดิการข้าราชการ
มีกำ� ลังจ่ายมากกว่าระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติและระบบประกันสังคม นอกจากนี้ กฎหมายยังก�ำหนดให้ผปู้ ระกันตน
ตามระบบประกันสังคมต้องจ่ายเงินสมทบเข้ากองทุนจึงจะเกิดสิทธิ ในขณะที่ไม่พบกฎหมายในลักษณะเดียวกันในระบบ
หลักประกันสุขภาพแห่งชาติและระบบสวัสดิการรักษาพยาบาลของข้าราชการ๑๖๘ ซึ่งข้อเท็จจริงเหล่านี้อาจเป็นสาเหตุ
น�ำไปสู่ความเหลื่อมล�้ำหรือความไม่เท่าเทียมกันในการเข้าถึงสิทธิด้านสุขภาพ รวมถึงอาจกลายเป็นการเลือกปฏิบัติ
ด้วยเหตุแห่งสถานะทางเศรษฐกิจได้
• การเข้าถึงสิทธิดา้ นสุขภาพในกลุม่ เปราะบาง (vulnerable) และ/หรือกลุม่ ทีย่ งั เข้าไม่ถงึ บริการ (underutilization)
คณะกรรมการประจ�ำกติกา ICESCR มีขอ้ กังวลเกีย่ วกับการเข้าถึงสิทธิดา้ นสุขภาพของกลุม่ คนทีด่ อ้ ยโอกาสและกลุม่ คนชายขอบ
โดยเฉพาะผู้แสวงหาที่พักพิงและผู้ลี้ภัย๑๖๙ และคณะกรรมการประจ�ำอนุสัญญา CEDAW มีข้อกังวลเกี่ยวกับขีดจ�ำกัด
ในการเข้าถึงสิทธิด้านสุขภาพของสตรีในกลุ่มเปราะบางที่เป็นชนกลุ่มน้อย กลุ่มพื้นเมืองดั้งเดิมหรือกลุ่มคนไร้สัญชาติ ๑๗๐
ในประเด็นดังกล่าว กระทรวงศึกษาธิการได้เสนอให้คณะรัฐมนตรีพิจารณาให้สิทธิ (คืนสิทธิ) ขั้นพื้นฐานด้านสาธารณสุข
ให้กลุ่มเด็กนักเรียนไร้สัญชาติ และไม่มีหลักฐานทางทะเบียน และกลุ่มคนดั้งเดิมที่ไม่มีสัญชาติไทยแต่มีชื่ออยู่ในทะเบียน
ราษฎรจ�ำนวน ๕๕๒,๔๙๓ คน ภายในปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๐๑๗๑ ส�ำหรับเด็กไม่ได้รบั การคืนสิทธิ ภาคประชาสังคมได้เรียก
ร้องให้รฐั บาลหาแนวทางในการท�ำให้เข้าถึงสิทธิโดยการท�ำประกันสุขภาพในราคาทีส่ ามารถจ่ายได้๑๗๒ และกลุม่ คนทีเ่ ข้าไม่
ถึงบริการ เช่น กลุม่ ผูส้ งู อายุตดิ บ้านติดเตียง ทัง้ นี้ ส�ำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ภายใต้กองทุนหลักประกันสุขภาพ
ระดับท้องถิ่นหรือพื้นที่ร่วมกับองค์การบริหารส่วนต�ำบล ได้ใช้กลไกของเครือข่ายอาสาสมัครจิตอาสาราชประชาสมาสัย
และจิตอาสาประชารัฐเพื่อให้กลุ่มคนดังกล่าวได้เข้าถึงสิทธิในการรับบริการสาธารณสุขของรัฐได้อย่างทั่วถึงมากขึ้น๑๗๓
โดยมีงานวิจัยของสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข กระทรวงสาธารณสุข ได้เสนอรัฐบาลโดยท�ำนโยบายสาธารณะที่ชัดเจน
เกี่ยวกับการจัดระบบบริการสุขภาพที่เหมาะสมเพื่อให้กลุ่มเปราะบาง และ/หรือกลุ่มที่ยังเข้าไม่ถึงบริการ ได้เข้าถึงสิทธิ
ในการรับบริการสาธารณสุขของรัฐได้๑๗๔
๑๖๕ ประชาชาติธรุ กิจ. (๒๕๖๐). ผูป้ ว่ ยบัตรทองกว่า ๒.๕ แสนสะดุง้ ! รพ.เอกชน ๔ แห่งถอนตัว สปสช.ลัน่ อย่ากังวลจัด รพ.รองรับแล้ว. สืบค้นจาก http://prachachat.net/general/news-29084
๑๖๖ คมชัดลึก. (๒๕๖๐). การเข้าถึงหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. สืบค้นจาก www.komchadluek.net/news.edu-health/293611
๑๖๗ แต่พบว่า ประชากรร้อยละ ๐.๙๑ ของประชากรที่���ด้ลงทะเบียนในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ยังเป็นผู้มีปัญหาด้านสถานะและสิทธิ และประชากรอีกร้อยละ ๐.๐๙ ของประชากร
ทั้งประเทศ ยังไม่ได้ลงทะเบียนสิทธิในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติไว้.
๑๖๘ ไทยพับลิก้า. (๒๕๖๐). คลังเตรียมจัดแพคเกจคุมเบิกค่ารักษา “ข้าราชการ” ดึงบริษัท https://thaipublica.org/2016/09/medical-welfare-officials-1/
๑๖๙ Para 29 United Nations Economic and Social Council E/C.12/THA/CO/1-2 19June 2015
๑๗๐ Para 32 Committee on the Elimination of Discrimination against Women CEDAW/C/THA/CO/6-7 21July 2017
๑๗๑ หน้า ๑๔ เอกสารข้อเสนอเชิงนโยบาย เรื่อง การเพิ่มกลุ่มที่มีปัญหาสถานะและสิทธิเข้าสู่กองทุนให้สิทธิ(คืนสิทธิ)ขั้นพื้นฐานด้านสาธารณสุขกับบุคคลที่มีปัญหาสถานะและสิทธิ ครั้งที่ ๓
จัดท�ำโดยมูลนิธิพัฒนาชนกลุ่มน้อยและชาติพันธุ์ สนับสนุนโดยกองทุนสนับสนุนการเสริมสร้างสุขภาพ
๑๗๒ www.chiangmainews.co.th/page/archives/565262
๑๗๓ สปสช.หนุน จิตอาสาราชประชาสมาสัย กลไกสู่การดูแลสุขภาพประชาชน สืบค้นจาก http://prachtai.com/journal/2017/09/73433
๑๗๔ กลุ่มคนที่ถูกลืม เข้าไม่ถึงสิทธิสุขภาพ สืบค้นจากแหล่ง www.thaihealth.or.th/content/35245-“กลุ่มคนที่ถูกลืม”%20เข้าไม่ถึงสิทธิสุขภาพ.html
120 | รายงานผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๖๐