บทที่ ๔ การประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิทางเศรษฐกิจ สังคม
และวัฒนธรรม
ในปี ๒๕๖๐ รัฐบาลได้ลดงบประมาณด้านการศึกษาลงไปร้อยละ ๒.๑ เมือ่ เทียบกับปี ๒๕๕๙๑๐๐ โดยรัฐบาลได้จดั สรร
งบประมาณด้านการศึกษาเป็นเงิน ๕๓๖,๗๓๒ ล้านล้านบาทจากงบประมาณแผ่นดินทั้งหมด ๒,๙๒๓,๐๐๐ ล้านล้านบาท
คิดเป็นร้อยละ ๑๘.๒ ของงบประมาณทั้งหมด หรือร้อยละ ๓.๓ ต่อผลิตภัณฑ์มวลรวมของประเทศ (GDP)๑๐๑ ถึงแม้ว่าเด็ก
และเยาวชนได้รบั การประกันการเข้าถึงสิทธิทางการศึกษาของรัฐ โดยรัฐมีหน้าทีด่ ำ� เนินการจัดการศึกษาขัน้ พืน้ ฐาน ๑๕ ปี
โดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย แต่ยังพบว่า การเข้าถึงสิทธิทางการศึกษามีข้อท้าทายในประเด็นดังต่อไปนี้
• การเข้าถึงสิทธิทางการศึกษา พบว่า เด็กและเยาวชนในวัยเรียนอายุ ๓ - ๑๗ ปี ยังไม่สามารถเข้าถึงการศึกษา
ขั้นพื้นฐานได้ครบทุกคน๑๐๒ โดยเด็กและเยาวชนไทยอายุ ๑๕ ปี มีจ�ำนวนปีการศึกษาเฉลี่ยเพียง ๘.๕ ปี๑๐๓ และมีแนวโน้ม
ออกจากระบบการศึกษาภาคบังคับเมื่อส�ำเร็จระดับชั้นประถมศึกษา และออกจากระบบการศึกษามากที่สุดในช่วงระดับ
มัธยมศึกษา๑๐๔ ในขณะทีอ่ ตั ราการเข้าเรียนในระดับอุดมศึกษายังต�ำ่ โดยมีเยาวชนเพียงครึง่ หนึง่ ของประเทศทีส่ ามารถเข้าถึง
การศึกษาขั้นสูงได้๑๐๕ ดังนั้น รัฐบาลควรเร่งด�ำเนินการจัดท�ำร่างพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. .... ให้สอดคล้อง
กับหน้าที่ของรัฐในการจัดการศึกษาตามรัฐธรรมนูญ โดยคณะกรรมการอิสระเพื่อการปฏิรูปการศึกษาควรพิจารณาแผน
การปฏิรปู การศึกษาขัน้ พืน้ ฐานของคณะกรรมาธิการขับเคลือ่ นการปฏิรปู ประเทศด้านการศึกษา สภาขับเคลือ่ นการปฏิรปู
ประเทศ โดยปฏิรูประบบบริหารบุคลากร การจัดการโรงเรียนขนาดเล็ก รวมถึงการพัฒนาครู
• ความเหลื่อมล�้ำในการเข้าถึงสิทธิทางการศึกษา พบว่า ในส่วนของปัจจัยทางเศรษฐกิจหรือความยากจน
และปัจจัยการเข้าถึงทางกายภาพในเชิงพืน้ ที่ ถึงแม้วา่ ในปีการศึกษา ๒๕๖๐ รัฐบาลได้จดั สรรงบประมาณ ๓๙,๒๓๔ ล้านล้านบาท
ให้กับส�ำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) ในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน ๑๕ ปี ให้กับนักเรียนเรียน
ทัว่ ประเทศจ�ำนวน ๗,๐๓๒,๑๓๑ คน และสนับสนุนเงินเพิม่ ให้กบั นักเรียนยากจนในระดับประถมศึกษาและระดับมัธยมศึกษา
ตอนต้น รวมถึงโรงเรียนขนาดเล็กในระดับประถมศึกษาและระดับมัธยมศึกษาตอนต้นก็ตาม๑๐๖ แต่ยงั พบว่า เด็กกลุม่ ยากจน
ยังขาดโอกาสเข้าถึงสิทธิทางการศึกษาตั้งแต่เริ่มแรกของระดับประถมและระดับที่สูงขึ้น๑๐๗ และประชากรในเขตเมืองจะ
มีโอกาสเข้าถึงสิทธิในการศึกษาดีกว่าประชากรนอกเขตเมือง และประชากรในพื้นที่กรุงเทพมหานครจะมีโอกาสเข้าถึง
๑๐๐ โดยในปี ๒๕๕๙ รัฐบาลได้จัดสรรงบประมาณด้านการศึกษาเป็นเงิน ๕๕๒,๙๑๑.๖ ล้านล้านบาท จากงบประมาณรายจ่ายทั้งหมด ๒,๗๒๐,๐๐๐ ล้านล้านบาท ให้กับกระทรวงศึกษาธิการ
คิดเป็นร้อยละ ๒๐.๓ ของงบประมาณรายจ่ายทั้งหมด ซึ่งการลงทุนด้านการศึกษาของประเทศไทยคิดเป็นร้อยละ ๔.๑ ต่อจ�ำนวนผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (Gross Domestic
Product: GDP) จากสถิติการศึกษาของประเทศไทยปี ๒๕๕๗-๒๕๕๘ ส�ำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ ตาราง ๖๗ หน้า ๑๐๗ และบทสรุปผู้บริหาร.
๑๐๑ ส�ำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจแห่งชาติ. (๒๕๖๐). ระบบฐานข้อมูลด้านสังคมและคุณภาพชีวติ . ตารางงบประมาณรายจ่ายด้านการศึกษาจ�ำแนกตามระดับการศึกษา ปีงบประมาณ
๒๕๓๕-๒๕๖๑. สืบค้นจาก http://social.nesdb.go.th
๑๐๒ จากระบบฐานข้อมูลด้านสังคมและคุณภาพชีวิต ส�ำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจแห่งชาติ พบว่า ข้อมูลจ�ำนวนและร้อยละของนักเรียน นิสิต นักศึกษา ในระบบโรงเรียนต่อ
ประชากรในวัยเรียน จ�ำแนกตามระดับการศึกษาปีการศึกษา ๒๕๕๙ มีประชากรในวัยเรียนที่อยู่ในระบบการศึกษาคิดเป็นร้อยละ ๘๐.๕ ของประชากรในวัยเรียนทั้งหมด แบ่งเป็นระดับ
ก่อนประถมศึกษา ร้อยละ ๗๔.๘ ระดับก่อนประถมศึกษา ร้อยละ ๑๐๒.๘ ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น ร้อยละ ๙๖.๘ ระดับ มัธยมศึกษาตอนปลาย ร้อยละ ๗๘.๖. ส�ำนักงานคณะกรรมการ
พัฒนาเศรษฐกิจแห่งชาติ. (๒๕๖๐). ระบบฐานข้อมูลด้านสังคมและคุณภาพชีวิต. สืบค้นจาก http://social.nesdb.go.th
๑๐๓ ตารางจ�ำนวนปีการศึกษาเฉลี่ยของประชากร จ�ำนวนตามกลุ่มอายุและเพศ ปีการศึกษา ๒๕๕๙ ระบบฐานข้อมูลด้านสังคมและคุณภาพชีวิต ส�ำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจ
แห่งชาติ. ส�ำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจแห่งชาติ. (๒๕๖๐). ระบบฐานข้อมูลด้านสังคมและคุณภาพชีวิต. สืบค้นจาก http://social.nesdb.go.th
๑๐๔ หน้า ๑๘ สภาวะการศึกษาไทย ปี ๒๕๕๘/๒๕๕๙ ความจ�ำเป็นของการแข่งขันและการกระจายอ�ำนาจในระบบการศึกษาไทย โดยส�ำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา พบว่า ในปีการศึกษา
๒๕๕๘ อัตราการเข้าเรียนสุทธิในระดับก่อนประถมศึกษา ประถมศึกษา มัธยมศึกษาตอนต้น และมัธยมศึกษาตอนปลาย คิดเป็นร้อยละ ๕๓.๐๕, ๘๙.๕๔, ๗๐.๕๒ และ ๖๑.๐๓ ตามล�ำดับ
เมื่อจ�ำแนกเป็นการศึกษาภาคบังคับ และการศึกษาขั้นพื้นฐาน ๑๒ ปี อัตราการเข้าเรียนสุทธิ คิดเป็นร้อยละ ๙๑.๕๒ และ ๘๙.๖๕ ตามล�ำดับ.
๑๐๕ จากระบบฐานข้อมูลด้านสังคมและคุณภาพชีวิต ส�ำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจแห่งชาติ พบว่า ข้อมูลจ�ำนวนและร้อยละของนักเรียน นิสิต นักศึกษา ในระบบโรงเรียนต่อ
ประชากรในวัยเรียน จ�ำแนกตามระดับการศึกษาปีการศึกษา ๒๕๕๙ พบว่า ประชากรในวัยเรียนที่อยู่ในระบบการศึกษาระดับอุดมศึกษาคิดเป็นร้อยละ ๔๗.๗. ส�ำนักงานคณะกรรมการ
พัฒนาเศรษฐกิจแห่งชาติ. (๒๕๖๐). ระบบฐานข้อมูลด้านสังคมและคุณภาพชีวิต. สืบค้นจาก http://social.nesdb.go.th
๑๐๖ แนวทางการด�ำเนินโครงการสนับสนุนค่าใช้จ่ายในการจัดการศึกษา ตั้งแต่ระดับอนุบาลจนจบการศึกษาขั้นพื้นฐาน ปีงบประมาณ ๒๕๖๐ เงินค่าสนับสนุนค่าใช้จ่ายในการศึกษาในระดับ
ก่อนประถมและประถมศึกษา ๑,๗๐๐ บาท/คน/ปี และ๑,๙๐๐ บาท/คน/ปี ตามล�ำดับ ระดับมัธยมตอนต้น และมัธยมตอนปลาย ๓,๕๐๐ บาท/คน/ปี และ ๓,๘๐๐ บาท/คน/ปี ตาม
ล�ำดับ และระดับอาชีวศึกษาจะได้รับเงินขึ้นกับหลักสูตรที่เรียน ๕,๖๐๐ - ๑๑,๙๐๐ บาท/คน/ปี โดยโรงเรียนขนาดเล็กระดับประถมศึกษาที่มีนักเรียนไม่เกิน ๑๒๐ คนจะได้รับเงินเพิ่มอีก
คนละ ๕๐๐ บาทต่อคนต่อปี และโรงเรียนมัธยมศึกษาตอนต้นขนาดเล็กซึ่งมีนักเรียนไม่เกิน ๓๐๐ คนจะได้รับเงินอุดหนุนรายปีเพิ่มอีกจ�ำนวน ๑๐๐๐ บาทต่อคนต่อปี และนักเรียนยากจน
ในระดับชั้นประถม (ร้อยละ ๔๐ ของนักเรียนประถมศึกษาทั้งหมด) และในระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น (ร้อยละ ๓๐ ของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้นทั้งหมด) จะได้รับเงินอุดหนุนเพิ่ม
๑,๐๐๐ บาทต่อคนต่อปี และ ๓,๐๐๐ บาทต่อคนต่อปีตาม ล�ำดับ. ส�ำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (๒๕๖๐). โอกาสในการเข้าถึงการศึกษาของประชากรวัยเรียนในพื้นที่
ต่าง ๆ. สืบค้นจาก http://special.obec.go.th/doc
๑๐๗ จากระบบฐานข้อมูลด้านสังคมและคุณภาพชีวิต ส�ำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจแห่งชาติ รายงานว่า คนจนส่วนใหญ่ร้อยละ ๖๖.๔ ได้รับการศึกษาเพียงระดับชั้นประถมศึกษา
ร้อยละ ๑๒.๕ และร้อยละ ๖.๕ ได้รับการศึกษาในระดับชั้นมัธยมต้นและมัธยมปลายตามล�ำดับและมีเพียงร้อยละ ๑.๓ ของคนจนที่ได้รับการศึกษาในระดับอุดมศึกษา และร้อยละ ๑๐ ไม่
เคยเข้าระบบโรงเรียนใด ๆ. ส�ำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจแห่งชาติ. (๒๕๖๐). ระบบฐานข้อมูลด้านสังคมและคุณภาพชีวิต. สืบค้นจาก http://social.nesdb.go.th
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ | 105
บทที่
๔