บทที่ ๔ การประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิทางเศรษฐกิจ สังคม
และวัฒนธรรม
พุทธศักราช ๒๕๖๐ ที่ก�ำหนดให้รัฐมีหน้าที่ในการจัดการให้เด็กทุกคนได้รับการศึกษาเป็นเวลา ๑๒ ปี ตั้งแต่ก่อนวัยเรียน
จนจบการศึ ก ษาภาคบั ง คั บ อย่ า งมี คุ ณ ภาพโดยไม่ เ ก็ บ ค่ า ใช้ จ ่ า ย การดู แ ลและพั ฒ นาเด็ ก เล็ ก ก่ อ นวั ย เรี ย นทั้ ง ด้ า น
ร่างกาย จิตใจ และสังคม การส่งเสริมและสนับสนุนให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและภาคเอกชนมีส่วนร่วมในการ
ด�ำเนินการด้านการศึกษา การสนับสนุนแนวทางการศึกษาที่เน้นความรับผิดชอบต่อประเทศชาติ และการจัดการศึกษา
ให้มีคุณภาพและได้มาตรฐานสากล รวมถึงให้รัฐต้องด�ำเนินการปฏิรูปด้านการศึกษาโดยให้เด็กเล็กได้รับการดูแลพัฒนา
ก่อนเข้ารับการศึกษาภาคบังคับโดยไม่เก็บค่าใช้จา่ ย การตรากฎหมายเพือ่ จัดตัง้ กองทุนเพือ่ ใช้ในการช่วยเหลือผูข้ าดแคลน
ทุนทรัพย์ เพือ่ ลดความเหลือ่ มล�ำ้ ในการศึกษา และเพือ่ เสริมสร้างและพัฒนาคุณภาพและประสิทธิภาพครู การมีกลไกและระบบ
การผลิตบุคลากรทางการศึกษาทีม่ คี ณ
ุ ภาพ และการปรับปรุงการเรียนการสอนทุกระดับเพือ่ ให้ผเู้ รียนสามารถเรียนได้ตาม
ความถนัดและปรับปรุงโครงสร้างของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยให้สอดคล้องกันทั้งในระดับชาติและระดับท้องถิ่น๘๔
อย่างไรก็ตาม ประเทศไทยมีความก้าวหน้าสิทธิทางการศึกษา โดยเด็กไทยได้รบั สิทธิทางการศึกษาขัน้ พืน้ ฐาน ๑๕ ปี
โดยไม่เก็บค่าใช้จา่ ย๘๕ โดยในปี ๒๕๖๐ ได้มนี โยบาย กฎหมาย และมาตรการต่าง ๆ ทีม่ งุ่ ให้เกิดความก้าวหน้าทางด้านสิทธิ
ทางการศึกษาในการเข้าถึงสิทธิทางการศึกษา และลดความเหลือ่ มล�ำ้ โดยสามารถสรุปสาระส�ำคัญตามทีป่ รากฏในตาราง ๑
ตารางที่ ๑ ประเด็นความก้าวหน้าทางสิทธิทางการศึกษา กับนโยบาย กฎหมาย มาตรการ และกลไกต่าง ๆ ทีเ่ กีย่ วข้อง
ความก้าวหน้า
สิทธิทางการศึกษา
นโยบาย กฎหมาย
มาตรการและกลไกต่าง ๆ
การเข้าถึงสิทธิทางการ • พระราชบัญญัติแผนและขั้นตอนการด�ำเนิน
ศึกษาขั้นพื้นฐาน ๑๕ ปี
การปฏิรูปประเทศ พ.ศ. ๒๕๖๐๘๖
• แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๐ - ๒๕๗๙๘๗
• การแต่งตัง้ คณะกรรมการอิสระเพือ่ การปฏิรปู
การศึกษา๘๘
• ร่างพระราชบัญญัตกิ ารศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. ....๘๙
๘๔
๘๕
๘๖
๘๗
๘๘
๘๙
รายละเอียด
ในมิติที่เกี่ยวกับสิทธิทางการศึกษา ภายใต้กรอบ
การปฏิรปู ประเทศด้านการศึกษา ตามรัฐธรรมนูญ
แห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐ หมวด
๖ มาตรา ๒๕๘ จ (๑) (๒) (๓) และ (๔) ได้จัดท�ำ
แผนการศึกษาแห่งชาติฯ โดยยุทธศาสตร์ของ
แผนดั ง กล่ า วจะท� ำ ให้ เ กิ ด โอกาสในการเข้ า ถึ ง
สิ ท ธิ ท างการศึ ก ษาอย่ า งเท่ า เที ย มกั น และ
การพัฒนาคุณภาพของระบบการบริหารจัดการ
ศึ ก ษา และจั ด ตั้ ง คณะกรรมการอิ ส ระเพื่ อ
การปฏิ รู ป การศึ ก ษาเพื่ อ ด� ำ เนิ น การศึ ก ษา
และจั ด ท� ำ ข้ อ เสนอแนะและร่ า งกฎหมาย
ที่ เ กี่ ย วข้ อ งซึ่ ง จะสนั บ สนุ น สิ ท ธิ ใ นการเข้ า ถึ ง
การศึกษาของเด็กก่อนวัยเรียนโดยไม่มีค่าใช้จ่าย
การลดความเหลื่อมล�้ำในการศึกษาโดยการจัดตั้ง
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐ หมวด ๕ หน้าที่ของรัฐ มาตรา ๕๔ บัญญัติว่า รัฐต้องด�ำเนินการให้เด็กทุกคนได้รับการศึกษาเป็นเวลาสิบสองปี ตั้งแต่วัยเรียน
จนจบการศึกษาภาคบังคับอย่างมีคุณภาพและไม่มีค่าใช้จ่าย......ประกอบ หมวด ๑๖ การปฏิรูปประเทศ มาตรา ๒๕๘ จ ด้านการศึกษา (๑) (๒) (๓) และ (๔).
เมื่อวันที่ ๑๕ มิถุนายน ๒๕๕๙ ค�ำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ ๒๘/๒๕๕๙ เรื่อง ให้จัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน ๑๕ ปี โดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย.
การปฏิรูปด้านการศึกษา เป็นหนึ่งในแผนงานและขั้นตอนการปฏิรูปประเทศภายใต้หมวด ๑๖ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐ โดยมีการตราพระราชบัญญัติแผน
และขั้นตอนการด�ำเนินการปฏิรูปประเทศ พ.ศ. ๒๕๖๐. สภานิติบัญญัติแห่งชาติ. (๒๕๖๐). การปฏิรูปด้านการศึกษา. สืบค้นจาก www.senate.go.th/bill/bk_data/318-6.pdf
แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๐-๒๕๗๙ ได้กำ� หนดยุทธศาสตร์ในการพัฒนาการศึกษา ๖ ยุทธศาสตร์ ประกอบด้วย (๑) การจัดการศึกษาเพือ่ ความมัน่ คงของสังคมและประเทศชาติ (๒) การผลิต
และพัฒนาก�ำลังคน การวิจยั และนวัตกรรม เพือ่ สร้างขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ (๓) การพัฒนาศักยภาพของคนทุกช่วงวัย และการสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ (๔) การสร้างโอกาส
ความเสมอภาค และความเท่าเทียมทางการศึกษา (๕) การจัดการศึกษาเพือ่ เสริมสร้างคุณภาพชีวติ ทีเ่ ป็นมิตรกับสิง่ แวดล้อม และ (๖) การพัฒนาประส���ทธิภาพของระบบการบริหารจัดการศึกษา.
คณะกรรมการอิสระเพื่อการปฏิรูปการศึกษา แต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี ตามประกาศส�ำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งคณะกรรมการอิสระเพื่อการปฏิรูปการศึกษา เมื่อวันที่ ๑๕ มิถุนายน
๒๕๖๐ ให้ดำ� เนินการศึกษาและจัดท�ำข้อเสนอแนะและร่างกฎหมายทีเ่ กีย่ วข้องในการด�ำเนินการให้บรรลุเป้าหมายเพือ่ เสนอให้คณะรัฐมนตรีดำ� เนินการต่อไป ภายใต้กรอบของรัฐธรรมนูญ
แห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐ หมวด ๑๖ มาตรา ๒๕๘ จ การปฏิรูปการศึกษา (๑) (๒) (๓) และ (๔). ส�ำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา. (๒๕๖๐). คณะกรรมการอิสระเพื่อ
การปฏิรูปการศึกษา. สืบค้นจาก www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2560/E/162/21.PDF
ร่างพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. .... จะปรับปรุงแก้ไขเพิ่มเติมจากพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ (ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๕๕๓ ในเรื่องเกี่ยวกับการดูแลเด็กก่อนวัยเรียน
ซึ่งจะต้องมีการจัดการดูแลเด็กตั้งแต่เกิด ก่อนเข้าเรียนจนถึงเข้าโรงเรียน เพื่อให้สอดคล้องกับหน้าที่ของรัฐในการจัดการศึกษาตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย มาตรา ๕๔.
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ | 101
บทที่
๔