สิทธิมนุษยชน รวมบทความ ศ.เสน่ห์ จามริก ความคิดของเรา ผมเองคงไม่สามารถเสริมอะไรให้กับองค์ความรู้ความเชี่ยวชาญ โดยตัวของมันเองได้ คงต้องขอเน้นวิถีทางและวิธีการเรียนรู้ทางสังคมในส่วน ของประชาชนท้องถิ่นเป็นสำคัญ ผมมั่นใจว่านี่คือจุดหมายสูงสุดแท้จริงของการ แลกเปลี่ยนเรียนรู้ทั้งหมด และเป็นสิ่งที่เราไม่อาจมองข้ามได้ ทั้งยังเป็นเรื่อง ที่คงความสำคัญยิ่งยวดเสมอ ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อมองถึงกระแสความเป็นไปอันไร้ ระเบียบในโลกตลอดจนภัยคุกคามข้ามชาติตอ่ ทรัพยากรชีวภาพและภูมปิ ญ ั ญาท้องถิน่ ก็คงต้องถึงเวลาแล้วที่สามัญชนจะต้องกระทำการอย่างเร่งด่วนจริงจัง ในการที่จะ ปกป้ อ งสิ ท ธิ แ ละเสรี ภ าพอั น ชอบธรรมของตนเอง และแก้ ไ ขความเหลื ่ อ มล้ ำ ในความสัมพันธ์ทางการเมืองและเศรษฐกิจดังที่เป็นอยู่ ประเด็นสำคัญนั้นอยู่ที่ว่า การเรียนรู้และปฏิบัติการทางสังคมจะรุดหน้าไปบนวิถีสร้างสรรค์และสันติได้อย่างไร เพื่อมุ่งถางทางสู่ระเบียบสังค��อย่างใหม่บนรากฐานของเสรีภาพและความเป็นธรรม ในทุกระดับของสังคมมนุษย์ภารกิจเช่นนี้ย่อมเป็นเรื่องยากและใช้เวลายาวนาน อย่างแน่นอน จำต้องอาศัยขันติธรรม ความมุ่งมั่นบากบั่นและภูมิปัญญาระดับสูง แต่นก่ี เ็ ป็นธรรมดาและเป็นความท้าทายทีเ่ ราต้องตระหนัก ในขณะเดียวกัน เราก็ต้องเห็นอีกด้านหนึ่งของเหรียญเช่นเดียวกัน ดังที่ ชาวตะวันตกท่านหนึ่งเรียกร้องให้มีระเบียบเศรษฐกิจโลกอันเป็นทางเลือก ซึ่งจะต้อง ตอบสนองต่อความต้องการที่แท้จริงของประชาชนและพื้นพิภพแห่งนี้ ซึ่งเป็น ทางเลือกที่ “จะต้องยอมรับว่ายุคสมัยแห่ง ‘โภคทรัพย์แห่งชาติ (wealth of Nations)’ เป็นอดีตไปแล้ว และจะต้องทำให้ศตวรรษที่ ๒๑ เป็นศตวรรษแห่งเศรษฐกิจหนึง่ เดียว แต่กอปรด้วยหลายระดับ”๑ เหตุผลก็มใิ ช่กระไรอืน่ นอกไปจากกระบวนการทีแ่ ฝงอยู่ ในระบบเสรีนิยมเอง ที่ก่อให้เกิดการผลิตล้นเกินและบริโภคล้นเกิน เพื่อจะได้ นำมาซึ่งกำไรสูงสุด หรือที่เลี่ยงไปเรียกให้สวยหรูว่าความเติบโตทางเศรษฐกิจ ๑ James Robertson, Future Wealth : A New Economics for the ๒๑st Century, London, Cassell Publishers Limited, ๑๙๙๐, p. ix. ๒ สำนั ก งานคณะกรรมการสิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนแห่ ง ชาติ