tagata o Sāmoa e talanoa ma feso’ota’i sa’oloto. E lē gata i lea, ‘ole’ā a’afia tagata uma o Sāmoa i le
‘ave’esea o se fa’amanuiaga tatau, ona o ni fa’amatalaga ua fa’apea e taufa’aleaga ma taufa’amata’u ua
faia e ni tagata to’aitiiti i luga o le Facebook.
O le taufa’aleaga i lalo o tulafono a Sāmoa
O matā’upu taufa’aleaga i le vā o tagata e pūlea e le Tulafono o Faiga Tau Fa’aleaga 1993.
O matā’upu o soligātulafono o le taufa’aleaga e i lalo o le Tulafono o Solitulafono 2013. O le fuai’upu 117A(2) o le
Tulafono o Solitulafono 2013, ‘olo’o iai le aiaiga, so’o se tagata e fa’amāonia le solitulafono i lona lōmia fa’asalalau i
so’o se auala fa’amatalaga sesē fa’atatau i se isi tagata i le fa’amoemoe e fa’apogai ai se tulaga fa’aleagaina o le
ta’uleleia o lea tagata, e mafai ona fa’asala tupe e lē silia i le 175 iunite tau fa’asalaga po o le nofosala i le
falepuipui mo se vaitaimi e lē silia le tolu masina.42 Peita’i, e talia o se tete’e pe ‘āfai e sa’o fa’amatalaga na lōmia
fa’asalalau.43
‘Olo’o tā’ua fo’i le lōmia fa’asalalau o ni fa’amatalaga taufāifai i se sui tauvā mo le pālota i tulafono a Sāmoa o faigā
pālota. E nofosala i le falepuipui mo se 6 masina se tagata e fa’amāonia le solituafono o le lōmia fa’asalalau o ni
fa’amatalaga lē moni e taufāifai ai i se sui tauvā i le fa’amoemoe e tōsina ai le pālota a se tagata pālota.44
FA’AMATALAGA FA’AMĀLAMALAMA: O le ā le ‘ese’esega o le libel ma le slander?45
O le libel ma le slander i itū’āiga uma o le taufa’aleaga. O le libel o se fa’amatalaga taufa’aleaga e lē sa’o e
tusitusia. O le slander o se fa’amatalaga taufa’aleaga lē sa’o e fa’aleoina.
E mafai ona fai se fa’amatalaga taufa’aleaga lē sa’o i so’o se auala – e mafai ona fai i se itūlau i luga o le initaneti
po o se tala i se lāuga po o se fa’amatalaga i luga o le televise. O le libel o fa’amatalaga taufa’aleaga lē sa’o ia e
tusitusia, e aofia ai fa’amatalaga i luga o komepiuta.
Solitulafono o le taufa’aleaga
Na toe fa’atulafonoina e Sāmoa le solitulafono o le taufa’aleaga i le 2017.46 Na tele faitioga e lē gata mai tagata i
totonu o le atunu’u ae fa’apea fo’i atunu’u i fafo ma auala o fa’asalalauga. O le manatu o se tasi o le ‘aufa’asalalau,
o le toe fa’aofi mai o le solitulafono o le taufa’aleaga o se faiga e lamatia ai le sa’olotoga o auala o fa’asalalauga ma
e mafai ona fa’amālosia ai le ‘aufa’asalalau e fa’ailoa atu tagata na maua mai ai a latou fa’amatalaga.47 Na iai fo’i le
manatu ‘olo’o mafai lava i lalo o le tulafono o faiga taufa’aleaga ona fa’atino matā’upu fa’apea ma tu’uina atu taui
42
Tulafono o Solitulafono Act 2013, Fuai’upu 117A(1) ma le (3). E tāua le fa’amauina na toe fa’aofi le taufa’aleaga i lalo o le Tulafono o Teuteuga o
le Tulafono o Solitulafono 2017 talu ai popōlega o le Mālō onao fa’amatalaga taufa’aleaga na faia e tagata ta’ito’atasi i luga o le initaneti e pei O le
Palemia ua a’afia ai le ta’uleleia o isi.
43
Tulafono o Solitulafono 2013, Fuai’upu 117A(2).
44 Tulafono o Faiga Palota 2019, fuai’upu 90 ‘olo’o aiaia ai le, Lōmia fa’asalalau o mataupu tau faifai a o faia faiga palota: E noatia se tagata i luga
o moliaga ua faamaonia faaletulafono i se sala tupe e lē silia le 50 iunite tau faasalaga po o le nofosala i le falepuipui mo se vaitaimi e lē silia le
ono (6) masina: (a) o ia lea na te lomia faasalalau po o le faailoa atu, po o le tausolomua ia te ia ona lomia faasalalau, pe faailoa atu, mo le silasila
i ai o tagata lautele se pepa aloaia po o tusitusiga, po o tusitusiga lomia o lo o aofia ai se faamatalaga e lē moni ma tau faifai i se sui tauva ma
faatatauina o le a faatosina ai le palota a se tagata palota; ma (b) i se taimi ina ua maea ona tuuina atu le faasilasilaga faalauaitele e le Komesina i
lalo o le fuaiupu 52, ma a o le i tapunia le faiga palota.
45 Don Vaughan, “What’s the difference between Libel and Slander?” Britannia, https://www.britannica.com/story/whats-the-differencebetween-libel-and-slander, accessed 10 May 2021.
46 Taga’i i le Tulafono o Teuteuga o le Tulafono o Solitulafono 2017, No. 20, section 2, https://www.palemene.ws/wp-content/uploads/CrimesAmendment-Act-2017-Eng.pdf, ua fa’amautūina i lalo o le Tulafono o Solitulafono 2013 fuai’upu 117A.
47 Mata’afa Keni Lesa, “Media freedom 'at risk' in Samoa”, RNZ (21 December 2017) https://www.rnz.co.nz/international/pacificnews/346675/media-freedom-at-risk-in-samoa.
Līpoti o le Tulaga o Aiā Tatau a Tagata Soifua 2021
| 18