รายงานการประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทย ปี ๒๕๕๘ มาตรา ๖๔ บุคคลย่อมมีเสรีภาพในการรวมกันเป็นสมาคม สหภาพ สหพันธ์ สหกรณ์ กลุ่มเกษตรกร องค์การเอกชน องค์การพัฒนาเอกชน หรือหมู่คณะอื่น ข้าราชการและเจ้าหน้าที่ของรัฐย่อมมีเสรีภาพในการรวมกลุ่มเช่นเดียวกับบุคคลทั่วไป แต่ทั้งนี้ต้องไม่ กระทบประสิทธิภาพในการบริหารราชการแผ่นดินและความต่อเนื่องในการจัดท�ำบริการสาธารณะ ทั้งนี้ ตามที่กฎหมาย บัญญัติ การจ�ำกัดเสรีภาพตามวรรคหนึ่งและวรรคสอง จะกระท�ำมิได้ เว้นแต่โดยอาศัยอ�ำนาจตามบทบัญญัติ แห่งกฎหมาย เฉพาะเพื่อคุ้มครองประโยชน์ส่วนรวมของประชาชน เพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดี ของประชาชน หรือเพื่อป้องกันมิให้มีการผูกขาดตัดตอนในทางเศรษฐกิจ มาตรา ๖๕ บุคคลย่อมมีเสรีภาพในการรวมกันจัดตั้งพรรคการเมืองเพื่อสร้างเจตนารมณ์ทางการเมือง ของประชาชนและเพื่อด�ำเนินกิจกรรมในทางการเมืองให้เป็นไปตามเจตนารมณ์นั้นตามวิถีทางการปกครองระบอบ ประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขตามที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญนี้ บทที่ ๓ สถานการณ์สิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง การจัดองค์กรภายใน การด�ำเนินกิจการ และข้อบังคับของพรรคการเมือง ต้องสอดคล้องกับหลักการ พื้นฐานแห่งการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข สมาชิ ก สภาผู ้ แ ทนราษฎรซึ่ ง เป็ น สมาชิ ก ของพรรคการเมื อ ง กรรมการบริ ห ารของพรรคการเมื อ ง หรือสมาชิกพรรคการเมืองตามจ�ำนวนที่ก�ำหนดในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง ซึ่งเห็นว่า มติหรือข้อบังคับในเรื่องใดของพรรคการเมืองที่ตนเป็นสมาชิกอยู่นั้นจะขัดต่อสถานะและการปฏิบัติหน้าที่ของสมาชิก สภาผู ้ แ ทนราษฎรตามรั ฐ ธรรมนู ญ นี้ หรื อ ขั ด หรื อ แย้ ง กั บ หลั ก การพื้ น ฐานแห่ ง การปกครองระบอบประชาธิ ป ไตย อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข มีสิทธิร้องขอให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัย ในกรณี ที่ ศ าลรั ฐ ธรรมนู ญ วิ นิ จ ฉั ย ว่ า มติ ห รื อ ข้ อ บั ง คั บ ดั ง กล่ า วขั ด หรื อ แย้ ง กั บ หลั ก การพื้ น ฐานแห่ ง การปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข ให้มติหรือข้อบังคับนั้นเป็นอันยกเลิกไป นอกจากนั้น ในหมวด ๕ แนวนโยบายพื้นฐานแห่งรัฐ ยังบัญญัติว่า มาตรา ๗๕ บทบัญญัติในหมวดนี้เป็นเจตจ�ำนงให้รัฐด�ำเนินการตรากฎหมายและก�ำหนดนโยบายในการ บริหารราชการแผ่นดิน ในการแถลงนโยบายต่อรัฐสภา คณะรัฐมนตรีที่จะเข้าบริหารราชการแผ่นดินต้องชี้แจงต่อรัฐสภาให้ชัด แจ้งว่าจะด�ำเนินการใด ในระยะเวลาใด เพื่อบริหารราชการแผ่นดินให้เป็นไปตามแนวนโยบายพื้นฐานแห่งรัฐ และต้องจัด ท�ำรายงานแสดงผลการด�ำเนินการ รวมทั้งปัญหาและอุปสรรคเสนอต่อรัฐสภาปีละหนึ่งครั้ง มาตรา ๗๖ คณะรัฐมนตรีต้องจัดท�ำแผนการบริหารราชการแผ่นดิน เพื่อแสดงมาตรการและรายละเอียด ของแนวทางในการปฏิบัติราชการในแต่ละปีของการบริหารราชการแผ่นดิน ซึ่งจะต้องสอดคล้องกับแนวนโยบายพื้นฐาน แห่งรัฐ ในการบริหารราชการแผ่นดิน คณะรัฐมนตรีต้องจัดให้มีแผนการตรากฎหมายที่จ�ำเป็นต่อการด�ำเนินการ ตามนโยบายและแผนการบริหารราชการแผ่นดิน 30