รายงานการประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทย ปี ๒๕๕๘ กลุ่มแรงงานข้ามชาติและผู้ติดตาม กสม. พบว่ า รั ฐ บาลพยายามจั ด ท� ำ และด� ำ เนิ น นโยบายและมาตรการ ที่ ส� ำ คั ญ เกี่ ย วกั บ แรงงานข้ า มชาติ แ ละผู ้ ติ ด ตาม อาทิ การลงนามบั น ทึ ก ความเข้าใจ หรือข้อตกลงร่วมในการน�ำเข้าแรงงานข้ามชาติบางสัญชาติเพือ่ แก้ไข ปัญหาการขาดแคลนแรงงานในประเทศ การเปิดจดทะเบียนแรงงานต่างด้าว ในลักษณะศูนย์บริการแบบเบ็ดเสร็จ รวมถึงการมีมติคณะรัฐมนตรี วันที่ ๑๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๘ เห็นชอบหลักการ การจัดระบบการจ้างคนต่างด้าวสัญชาติ เมียนมา ลาว และกัมพูชาที่เข้ามาท�ำงานในลักษณะไป-กลับ หรือตามฤดูกาล โดยมีการออกประกาศ และนโยบายการปฏิบัติที่เกี่ยวข้อง แต่ทั้งนี้ กสม. พบว่า มีประเด็นทีย่ งั คงเป็นข้อท้าทายใน ๔ ส่วนหลัก ๆ คือ (๑) สภาพการท�ำงาน ซึ่งส่งผลให้เกิดการละเมิดสิทธิของแรงงานข้ามชาติทั้งระยะเวลาการท�ำงาน ที่ก�ำหนดวันหยุดพัก การท�ำงานล่วงเวลาโดยไม่ได้รับค่าตอบแทน ความเสี่ยง ต่ออุบัติเหตุในการท�ำงาน การไม่ได้รับสวัสดิการขั้นพื้นฐาน รวมถึงความเสี่ยง ต่ อ การถู ก ล่ ว งละเมิ ด ทางเพศ (๒) ระบบประกั น สั ง คมและการเข้ า ถึ ง บริการสาธารณสุข โดยแม้ว่าจะมีกฎหมาย หรือนโยบายที่ก�ำหนดไว้ทั้ง พระราชบัญญัตปิ ระกันสังคม พ.ศ. ๒๕๓๓ (มาตรา ๓๓) หรือบัตรประกันสุขภาพ แต่ยังมีปัญหาความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับสิทธิและความรับผิดชอบที่เกี่ยวข้อง รวมถึงการสื่อสารทางภาษา การไม่ได้รับความร่วมมือจากนายจ้างในบางส่วน ข้อจ�ำกัดของระบบข้อมูลที่ข้อเท็จจริง ความบกพร่องของเอกสารแสดงสถานะ บุคคล หรือความเกี่ยวข้อง (หลักฐานทะเบียนสมรส หรือการแสดงความเป็น บิดามารดา) (๓) การเข้าถึงการศึกษา โดยพบว่าในจ�ำนวนเด็กที่ไม่มีสัญชาติ ไทยประมาณ ๓๐๐,๐๐๐ คน เป็นเด็กทีม่ ไิ ด้อยูใ่ นระบบการศึกษาถึงร้อยละ ๔๖ และมีจำ� นวนเด็กข้ามชาติทศ่ี กึ ษาในระดับทีส่ งู ขึน้ โดยเฉพาะมัธยมศึกษาจ�ำนวน น้อยลง เนือ่ งจากการขาดความมัน่ คงของศูนย์การเรียนรูท้ มี่ ไิ ด้รบั การสนับสนุน จากรัฐบาล ปัญหาอุปสรรคด้านภาษา และความจ�ำเป็นในการประกอบอาชีพ เพื่อหาเลี้ยงครอบครัว และ (๔) การจัดตั้งสหภาพและการนัดหมายหยุดงาน เนื่องจากข้อติดขัดในด้านบทบัญญัติทั้งในพระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. ๒๕๑๘ และพระราชบัญญัติแรงงานรัฐวิสาหกิจสัมพันธ์ พ.ศ. ๒๕๔๓ ตลอดจนการด�ำเนินการอนุมัติกฎหมายให้สอดคล้องกับอนุสัญญาองค์การ แรงงานระหว่างประเทศ (ILO) ฉบับที่ ๘๗ และ ๙๘ ทั้งนี้ กสม. ประเมินสถานการณ์ด้านกลุ่มแรงงานข้ามชาติและผู้ติดตาม โดยเห็นว่า รัฐยังมีข้อจ�ำกัดบางประการที่เป็นอุปสรรคในการเข้าถึงสิทธิ ของแรงงานข้ า มชาติ ทั้ ง การก� ำ หนดเงื่ อ นไขด้ า นหลั ก ฐานในการใช้ สิ ท ธิ ประกันสังคม การมีจ�ำนวนสถานพยาบาลที่น้อย และอยู่ห่างไกลจากสถานที่ ซึ่งเป็นแหล่งที่มีแรงงานข้ามชาติจ�ำนวนมาก และการมีช่องว่างทางกฎหมาย ทีส่ ร้างอุปสรรคให้สทิ ธิของแรงงานข้ามชาติไม่เป็นไปตามมาตรฐานสากล ดังนัน้ จึงมีข ้ อ เสนอให้ รั ฐ บาลพิ จ ารณาเงื่ อ นไขในการให้ สิ ท ธิ ก ารจั ด ตั้ ง สหภาพ แก่แรงงานข้ามชาติที่มีความพร้อม และไม่เป็นผลกระทบ หรือความเสี่ยง ต่ อ ความมั่ น คงด้ า นเศรษฐกิ จ และสั ง คม อาทิ แรงงานที่ พิ สู จ น์ สั ญ ชาติ และแรงงานที่น�ำเข้าตามMOU เป็นต้น เพื่อเป็นการประกันสิทธิขั้นพื้นฐาน ตามมาตรฐานสากล 23 กลุม่ ชาติพนั ธุ์ กลุม่ คนไร้รฐั เเละไร้สญ ั ชาติ เเละชนเผ่าพืน้ เมือง กสม. พบว่ า ในภาพรวมของการด� ำ เนิ น งาน ที่ เ กี่ ย วข้ อ งกั บ ประชากรกลุ ่ ม ดั ง กล่ า ว ยั ง ขาด การก�ำหนดหน่วยงานที่ประสานงานหรือรับผิดชอบ อย่ า งชั ด เจน ขาดการจั ด ท� ำ แผนแม่ บ ทรวมถึ ง ก า ร ด� ำ เ นิ น ก า ร ติ ด ต า ม ก า ร ป ฏิ บั ติ ต า ม แ ผ น ต่ า ง ๆ ที่ เ กี่ ย วข้ อ ง รวมถึ ง การมี ก ฎระเบี ย บ ที่ แ ตกต่ า งหลากหลาย และไม่ เ ป็ น ปั จ จุ บั น ก า ร ข า ด ก า ร มี ส ่ ว น ร ่ ว ม ข อ ง ฝ ่ า ย ต ่ า ง ๆ แ ล ะ ข า ด บุ ค ล า ก ร ที่ มี ป ร ะ ส บ ก า ร ณ ์ ใ น ก า ร ปฏิ บั ติ ง าน ซึ่ ง ท� ำ ให้ ไ ม่ มี ก ารจั ด ท� ำ ระบบข้ อ มู ล ที่สมบูรณ์ และปรับปรุงให้ทันสมัยอยู่ตลอดเวลา ทั้งนี้ ยังพบสถานการณ์ที่เป็นความเสี่ยงหลัก ๆ ของกลุ ่ ม ดั ง กล่ า ว ได้ แ ก่ (๑) การขาดความ มั่นคง หรือความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับที่ดิน ที่ท�ำกิน แ ล ะ ที่ อ ยู ่ อ า ศั ย เ นื่ อ ง จ า ก ป ั ญ ห า ก ร ร ม สิ ท ธิ์ การถื อ ครองที่ ดิ น หรื อ การใช้ ป ระโยชน์ บ นพื้ น ที่ การขาดระบบข้ อ มู ล ที่ ชั ด เจนและความขั ด แย้ ง เชิ ง นโยบายระหว่ า งการพั ฒ นาและการอนุ รั ก ษ์ ธรรมชาติ ��ั้ ง นี้ พบว่ า กรณี ร ้ อ งเรี ย นหลาย กรณี ที่ รั ฐ ประกาศเขตอุ ท ยานโดยมิ ไ ด้ ค� ำ นึ ง ถึ ง ข้อเท็จจริงว่า มีประชาชนอาศัย หรือใช้ประโยชน์ ในพื้ น ที่ ดั ง กล่ า วมาก่ อ น ท� ำ ให้ เ กิ ด การฟ้ อ งร้ อ ง ด� ำ เนิ น คดี ใ นข้ อ หาบุ ก รุ ก ในปี ๒๕๕๘ กสม. ได้ รั บ เรื่ อ งร้ อ งเรี ย นกรณี ค วามขั ด แย้ ง เกี่ ย วกั บ ที่ดิน ที่ท�ำกิน และที่อยู่อาศัย เนื่องจากลักษณะ