รายงานการศึกษาวิจัย
การเลือกปฏิบัติในการประกอบอาชีพของผูติดเชื้อเอชไอวี
บุคคลมีแนวโนมที่จะถูกสังคมตีตรามีลักษณะ 3 ประการ ไดแก (1) มีความผิดปกติทางกายภาพ เชน
รางกายพิการหรือดอยความสามารถ (2) มีความเบี่ยงเบนทางดานวัฒนธรรมหรือกฎเกณฑมาตรฐานของสังคม เชน
คนที่มีความผิดปกติทางจิต ผูติดยา หรือผูมีพฤติกรรมรักรวมเพศ และ (3) ความแตกตางทางเผาพันธุ เชื้อชาติ
ชนชั้น ศาสนา เชน ชนกลุมนอย
การตีตราเปนการใหความหมายทางสังคมที่สงผลตอการรับรูของบุคคลในทางลบ การรับรูนี้อาจเปนสิ่งที่
สัมผัสไดหรืออาจจะสัมผัสไมได บุคคลที่มีลักษณะพึงประสงคจะรูสึกอยูเหนือกวา (Superior) สวนบุคคลที่มี
ลักษณะไมพึงประสงคจะรูสึกตํ่าตอย (Inferior) กระบวนการตีตราจึงเปนผลจากการเปรียบเทียบทางสังคม ทําให
เกิดการแบงแยกและการลดคุณคา การตีตราจึงเปนตนทางของปญหาการเลือกปฏิบัติที่ตามมา
1.4.1 ระดับและปฏิบัติการเลือกปฏิบัติกับผูติดเชื้อเอชไอวี
การเลือกปฏิบัติตอผูติดเชื้อ อาจเกิดไดในทุกระดับ6 ไดแก
1. การเลือกปฏิบัติในระดับกฎหมายและนโยบาย หรือขั้นตอนการบริหารจัดการ ซึ่งรัฐมักจะ
พิจารณาวาเปนความจําเปนในการปกปองคนทั่วไป ตัวอยางของมาตรการตีตราและการเลือกปฏิบัติในรูปแบบนี้
อาจพบไดในขอบังคับในการตรวจเลือด/คัดกรองโรคเอดสในการทํางาน การจํากัดสิทธิ หรือขอหามของผูติดเชื้อ
เอชไอวีในบางอาชีพ การหามผูติดเชื้อเดินทางเขาบางประเทศ การบังคับใหตรวจเอดสเพื่อขอใบอนุญาตทํางาน
เปนตน
2. การเลื อ กปฏิ บั ติ ใ นระดั บ สถาบั น เช น สถานศึ ก ษาในบางประเทศไม อ นุ ญ าตให เ ด็ ก
ที่ ติ ด เชื้ อ เข า เรี ย น การล อ เลี ย นในกลุ ม นั ก เรี ย น การไม รั บ ผู ติ ด เชื้ อ เข า ทํ า งาน หรื อ บางศาสนาบั ง คั บ ให มี
การตรวจเลือดกอนจะรับเขาเปนนักบวช เปนตน
3. การเลือกปฏิบัติระดับชุมชน ในสังคมที่มีระบบวัฒนธรรมที่ใหความสําคัญกับปจเจกบุคคล
มักมองวาการติดเชือ้ เอชไอวีเปนเรือ่ งของความไมรบั ผิดชอบ ในขณะทีส่ งั คมทีม่ วี ฒ
ั นธรรมทีใ่ หความสําคัญกับสวนรวม
การติดเชื้อเอชไอวีเปนเรื่องนาอับอายสําหรับครอบครัวและชุมชน ทําใหผูติดเชื้อถูกกีดกันและเลือกปฏิบัติ ทั้งใน
ชุมชนและครอบครัวตนเอง
1.4.2 สาเหตุของการเลือกปฏิบัติและการตีตราตอผูติดเชื้อเอชไอวี
Richard Parker et.al. ชี้ ใ ห เ ห็ น ว า สาเหตุ สํ า คั ญ ของการตี ต ราและการเลื อ กปฏิ บั ติ
ตอผูติดเชื้อเอชไอวีวา นอกจากจะมาจากการถูกจัดประเภทวาไมปกติ ทั้งในแงของพฤติกรรมทางเพศที่ผิดไปจาก
คนทั่วไป เชื้อชาติ (เชน มายาคติทางเชื้อชาติเกี่ยวกับพฤติกรรมทางเพศของคนผิวดํา) และชนชั้น (คนจน
มีความเสี่ยงในการติดเชื้อมากกวาคนรวย) แลว ยังมาจากความหวาดกลัวการติดเชื้อและอาการของโรคดวย สาเหตุ
ของการตีตราและเลือกปฏิบัติเหลานี้มักมีความเชื่อมโยงและสงอิทธิพลซึ่งกันและกัน และยิ่งทําใหปญหาการตีตรา
และเลือกปฏิบัติหยั่งรากลงไปมากขึ้นเรื่อย ๆ ซึ่งเขาเรียกวงจรนี้วาเปน วงจรอุบาทวของการตีตราและเลือกปฏิบัติ
ตอผูติดเชื้อ (vicious circle of stigma and discrimination) ซึ่งเกิดขึ้นสืบเนื่องกัน ดังนี้
ขัน้ แรก เนือ่ งจากการติดเชือ้ เอชไอวีมกั เกีย่ วของกับกลุม หรือผูท มี่ พี ฤติกรรมทีผ่ ดิ ไปจากคนสวนใหญ
ในสังคม บุคคลที่ติดเชื้อมักจะถูกตั้งขอสันนิษฐานวา เปนคนชายขอบของสังคมและอาจจะถูกตีตราในสิ่งที่พวกเขา
6
Richard Parker et.al. HIV/AIDS-related Stigma and Discrimination: A Conceptual Framework and an Agenda for Action. Horizons
Program, 2002 [online] available at http://hivaidsclearinghouse.unesco.org/search/resources/horizons.pdf
5