แหง
a i l aชาติ
N
nd
งา
สํานaักtio nal
Th
นค
ณ
ยชน
m a ะกรรมการสิทธิมนุษ o n of
n
ssi
Hu
Rights C om m i
และสถานที่ เปนนิรันดร หมายความวา เมื่อเปนจริงในสมัยหนึ่ง อีกสมัยหนึ่งก็ตองเปนจริงดวย หากเปนจริง
ในเวลาหนึ่งแตไมเปนจริงในเวลาหนึ่งก็ไมใชกฎเกณฑธรรมชาติ ทฤษฎีกฎหมายธรรมชาตินี้ไดถูกพัฒนาเปนทฤษฎี
สิทธิธรรมชาติ โดย จอหน ล็อค (John Lock) ซึ่งยืนยันวา2 ปจเจกชนทุกคนตางลวนมีสิทธิ และอํานาจที่มีมาเอง
โดยธรรมชาติ อันหมายถึง สิทธิธรรมชาติในชีวิต อิสรภาพ และทรัพยสิน อันเปนสิทธิที่ไมอาจถูกยกเลิก
หรือขัดขวางไดจากรัฐ โดยสิทธิธรรมชาตินี้สืบที่มาจากกฎหมายธรรมชาติ และโดยที่สิทธิดังกลาวเปนของมนุษย
เทานั้น ดังนั้น สิทธิธรรมชาติจึงมีความหมายตรงกับสิทธิมนุษยชนดวยในตัว
เนื้อหาของแนวคิดสิทธิชุมชนในระดับสากล ปรากฏเดนชัดในเรื่องของสิทธิชนพื้นเมือง
(Indigenous Peoples) หรือชุมชนทองถิ่นดั้งเดิม (Indigenous Community) ในฐานะผูทรงสิทธิโดยไดมี
การใหความหมายวา คือกลุมคนที่อาศัยอยูในดินแดนแหงใดแหงหนึ่งมากอนอยางตอเนื่องยาวนาน โดยอาศัย
ชวงเวลากอนการกอตั้งรัฐสมัยใหม (Modern State) เปนเกณฑในการกําหนดการอยูอยางตอเนื่องยาวนาน
ของชุ ม ชน และยั ง รวมถึ ง ก อ นที่ จ ะมี ก ารรุ ก รานจากประเทศอาณานิ ค มเข า ไปยั ง ชุ ม ชน ในขณะที่ เ นื้ อ หา
ของสิทธิชุมชนมี 2 ประการ กลาวคือ ประการแรก สิทธิในการอนุรักษหรือฟนฟูจารีตประเพณี ภูมิปญญาทองถิ่น
ศิ ล ปะ หรื อ วั ฒ นธรรมอั น ดี ข องท อ งถิ่ น ซึ่ ง รวมถึ ง สิ ท ธิ กํ า หนดแนวทางในการอนุ รั ก ษ แ ละปกป อ งมิ ใ ห ถู ก
เปลี่ ย นแปลงทํ า ลายอี ก ด ว ย และประการที่ ส อง สิ ท ธิ ใ นการจั ด การและพั ฒ นาฐานทรั พ ยากร โดยเฉพาะ
ทรัพยากรที่ดินที่ชุมชนใชประโยชนภายใตเงื่อนไขความยั่งยืนของฐานทรัพยากรธรรมชาติ รวมถึงสิทธิในการ
ไดรับการคุมครองจากรัฐในการเขาถึงทรัพยากรดังกลาว การจํากัดสิทธินี้ลงโดยกฎหมายตองเปนไปเพื่อประโยชน
ของสั ง คมเท า นั้ น และต อ งมี ก ารจ า ยค า ทดแทนอย า งเป น ธรรมอี ก ด ว ย และรั ฐ ยั ง ต อ งปรั บ ปรุ ง กฎหมาย
และดําเนินการใหการรองรับสิทธิของชุมชนใหมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น
ส ว นประเทศไทยได มี ก ารรั บ รองสิ ท ธิ ชุ ม ชนเอาไว ใ นรั ฐ ธรรมนู ญ แห ง ราชอาณาจั ก รไทย
โดยเมื่อเปรียบเทียบกับเนื้อหาของสิทธิชุมชนในระดับสากล พบวา ในดานเนื้อหามีความสอดคลองกัน กลาวคือ
มีการรับรองทั้งสิทธิในทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดลอม และสิทธิในการอนุรักษหรือฟนฟูจารีตประเพณี
ภูมิปญญาทองถิ่น ศิลปะหรือวัฒนธรรมอันดีของทองถิ่นในกฎหมาย ดังที่บัญญัติไวในมาตรา 66 และ 67
ของรัฐธรรมนูญแหงราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550
เนื่องจากสิทธิชุมชนเปนการเรียกรองสิทธิในการจัดการและใชประโยชนทรัพยากรธรรมชาติ
ในลักษณะที่เปนทรัพยสิน สิทธิชุมชนจึงมีลักษณะเปนสิทธิธรรมชาติที่ไมอาจถูกยกเลิกหรือขัดขวางไดจากรัฐ
เชนกัน เพราะการใชประโยชนทรัพยากรธรรมชาติของชุมชนนัน้ ก็เปนไปเพือ่ ดํารงรักษาชีวติ และรางกายอันเปนสิทธิ
ขั้นพื้นฐานของการเปนมนุษย หากรัฐยกเลิกหรือขัดขวางการใชสิทธิดังกลาว ก็เทากับรัฐขัดขวางการดํารงชีวิต
ของมนุษยคนหนึ่งซึ่งเปนประชากรของรัฐที่รัฐมีหนาที่ตองดูแลประชากรของรัฐทุกคนอยางเทาเทียมกัน
จรัญ โฆษณานันท, อางแลว
2
รายงานการศึกษาวิจัย เรื่อง “เพื่อปรับปรุงแกไข
นโยบายกฎหมายที่ละเมิดสิทธิมนุษยชนดานที่ดินและปาไม”
11