Kapítulu 3:
Enkuadramentu institusionál ba feto no feto-oan sira-nia
direitus umanus
PERGUNTA XAVE SIRA
Oinsá Nasoins Unidas nia mekanizmu sira direitus umanus nian ajuda proteje feto no
feto-oan sira-nia direitus umanus?
Oinsá Komité CEDAW funsiona?
Sá mekanizmu espesializadu sira seluk identifika no responde violasaun sira hasoru
feto no feto-oan sira-nia direitus umanus?
Sá meiu /dalan sira mak disponivel atu ema liu/tuir hodi hato’o sira-nia kesar kona-ba
violasaun sira hasoru feto no feto-oan sira-nia direitus umanus?
Enkuadramentu jurídiku internasionál haleu feto no feto-oan sira-nia direitus umanus ne’ebé
deskreve iha Kapítulu 2 hetan superviziona husi mekanizmu no prosedimentu oioin lubuk
ida, ne’ebé funsiona iha nivel sira tantu internasionál no rejionál. Prosedimentu sira-ne’e balu
ho espesífiku tau foku ba feto no feto-oan sira-nia direitus, enkuantu prosedimentu sira seluk
tau-matan ba direitus umanus másimu oioin ka tau-matan ba kestaun partikulár ida ka grupu
ne’ebé iha relevánsia espesiál ba feto no feto-oan sira no sira-nia direitus.
PARTE A: SISTEMA INTERNASIONÁL DIREITUS UMANUS
3.1. Konsellu Direitus Umanus
Konsellu Direitus Umanus sai nu’udar órgaun subsidiáriu ida husi Asembleia Jerál. Konsellu
ne’e nu’udar órgaun intergovernamentál prinsipál ne’ebé responsavel ba direitus umanus iha
sistema Nasoins Unidas nia laran. Konsellu ne’e hetan estabelese iha tinan-2006 husi
Asembleia Jerál nia rezolusaun 60/251 hodi troka Komisaun Direitus Umanus anteriór.
Konsellu ne’e nu’udar órgaun polítiku ida, ho ninia filiasaun ne’ebé konsiste husi
reprezentante governamentál sira. Konsellu reúne regularmente iha Jenebra no mós bele
realiza sesaun espesiál sira. Konsellu ne’e hetan mandatu atu:
Promove respeitu universál hodi proteje direitus umanus no liberdade fundamentál hotuhotu ba ema hotu, sein kualkér distinsaun no ho maneira ida-ne’ebé justa no iguál
(hanesan)
Tau-matan ba situasaun husi violasaun sira hasoru direitus umanus, inklui violasaun sira
grave no sistémiku, no atu aprezenta rekomendasaun kona-ba violasaun sira-ne’e
Promove koordenasaun efetiva no abordajen husi direitus umanus iha sistema Nasoins
Unidas nian.
Konsellu Direitus Umanus nia rezolusaun 6/30 – kona-ba integra feto sira-nia direitus
umanus iha sistema tomak Nasoins Unidas nian – kompromete Konsellu atu inkorpora iha
ninia programa serbisu “tempu ne’ebé sufisiente no adekuadu, pelumenus enkontru anuál
ida durante loron-tomak ida, hodi diskute feto sira-nia direitus umanus, inklui medida sira-
Promove no Proteje Feto no Feto-oan sira-nia Direitus Umanus: Manuál ba Instituisaun Nasionál sira Direitus Umanus nian
44